I SA/Ke 638/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Surma (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Maria Grabowska, Sędzia WSA Danuta Kuchta, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Anna Szyszka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 6 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi T. F. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych oddala skargę. 1. Decyzja organu administracji publicznej i przedstawiony przez ten organ tok postępowania 1.1. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...]2012 r. nr [...]utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]2012 r. nr [...]odmawiającą T.i F. umorzenia należności z tytułu składek na FUZ w łącznej kwocie [...]zł. 1.2. W uzasadnieniu decyzji podano, że T. F. prowadzi działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży detalicznej odzieży używanej. Z uwagi na niedopełnienie obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne przez zobowiązanego powstało zadłużenie. 1.3. ZUS wskazał, że zasady umarzania należności zostały uregulowane w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), dalej jako "u.s.u.s." Podstawowym warunkiem umożliwiającym umorzenie jest całkowita nieściągalność należności z tytułu składek (art. 28 ust. 2 i 3 tej ustawy). Jednocześnie stosownie do art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umorzone, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umarzania tych należności określa § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (dalej zwane "rozporządzenie"). 1.4. Postępowanie prowadzone było w oparciu o treść art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenie ponieważ nie zaistniała przesłanka nieściągalności. T.F. uzyskuje bowiem dochody: świadczenie emerytalne w wysokości 1527,61 zł brutto/mies. i dodatek pielęgnacyjny (195,67 zł). Ze świadczenia dokonywane są potrącenia komornicze w wysokości 381,90 zł na poczet innych zobowiązań wnioskodawcy. Do wypłaty pozostaje kwota 1093,90 zł. Z deklaracji podatkowych PIT-28 oraz ewidencji przychodów wynika ponadto, że wnioskodawca w 2009 r. uzyskał przychód w wysokości 9360 zł, w 2010 r. w wysokości 3050 zł, w 2011 r. w wysokości 780 zł natomiast za okres od stycznia do maja 2012 r. przychód w wysokości 1090 zł. Wysokość przychodów w poszczególnych latach równa była dochodom. Ustalono ponadto, że zobowiązany prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe ponosząc stałe koszty związane z utrzymaniem i mediami, tj. czynsz (180 zł/mies.), energia (168 zł/mies.), gaz (126 zł/mies.). Dodatkowo wnioskodawca ponosi koszty leczenia, które określił na kwotę około 232 zł/mies. oraz dojazdów do lekarzy (około 268 zł/mies.). Oprócz należności wobec ZUS T. F. nie posiada innych zobowiązań publiczno i cywilnoprawnych. Z uwagi na problemy zdrowotne wnioskodawcy lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia 28 października 2010 r. uznał go za osobę trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. 1.5. Stwierdzając brak przesłanek z § 3 rozporządzenia ZUS wskazał, że umorzenie należności jest instytucją wyjątkową, stosowaną w szczególnych okolicznościach i zastrzeżoną dla sytuacji drastycznych, a takich w stosunku do T. F. nie stwierdzono. Wnioskodawca uzyskuje dochody, które po dokonaniu potrąceń komorniczych zapewniają minimum socjalne. W ocenie ZUS problemy zdrowotne zobowiązanego niewątpliwie stanowią obciążenie, nie pozbawiają go jednak możliwości zarobkowania, o czym świadczy fakt prowadzenia działalności gospodarczej, do prowadzenia której nie zatrudnia pracowników. Nie można oczekiwać od ZUS, aby wniosek o umorzenie rozpatrywany był pod kątem wsparcia socjalnego. Dokonując oceny własnej kondycji finansowej, z której wynikałoby, że zaspokajanie podstawowych wydatków życiowych jest zagrożone, istnieje również możliwość zwrócenia się o pomoc do instytucji świadczących taką pomoc. Wnioskodawca natomiast mimo zgłaszanych problemów materialno-bytowych nie korzysta z żadnych form pomocy społecznej. 2. Skarga do Sądu 2.1. Na decyzję ZUS T. F. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. 2.2. Nie precyzując kierunku rozstrzygnięcia wskazał, że w wyjaśnieniach dotyczących refundacji składek na ubezpieczenie osób niepełnosprawnych podano, że od 2 stycznia 2008 r. osoby niepełnosprawne prowadzące działalność gospodarczą składki te będą miały refundowane. Skarżący od 1 października 2007 r. posiada natomiast znaczny stopień niepełnosprawności i był pewny, że zwolnienie dotyczy również jego. 2.3. Zdaniem skarżącego ponadto jego przypadek jest tym uzasadnionym, o którym mowa w zaskarżonej decyzji z powodu niewydolności nerek oraz jaskry, a także trudnej sytuacji finansowej i bytowej. Dochody nie wystarczają skarżącemu nawet na najskromniejsze utrzymanie. Wszystko co znajduje się na koncie bankowym, poza emeryturą, zabiera komornik. Ze względu na stan zdrowia sklep jest często zamknięty, co znajduje potwierdzenie w prowadzonej ewidencji przychodów. 2.4. W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz wniósł o oddalenie skargi. 3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: 3.1. Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270), określanej dalej jako "ustawa p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem i nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie jest zasadna, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Sąd podzielił też, uznając za niewadliwe, ustalenia organu w zakresie stanu faktycznego, które znajdują potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. 3.2. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja ZUS odmawiająca umorzenia składek na ubezpieczenie zdrowotne. Zgodnie z art. 32 u.s.u.s. do składek na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne. W związku z treścią art. 32 u.s.u.s. organ prawidłowo wskazał na materialnoprawną podstawę umorzenia należności składkowych, tj. art. 28 ust. 2, 3 u.s.u.s.. Powołany przepis stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu Ordynacji podatkowej; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Ponadto, w związku z tym, że sprawa dotyczy należności z tytułu składek ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem tych składek, pomimo braku całkowitej nieściągalności, organ ma możliwość umorzenia tych należności także w innych uzasadnionych przypadkach. Na te uzasadnione przypadki wskazuje § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz.1365), dalej jako rozporządzenie. Są nimi w szczególności sytuacje, gdy: 1. opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2. w przypadku poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3. w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. 3.3. Rozstrzygnięcie w kwestii umorzenia zaległości musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. W celu ustalenia istnienia przesłanek umorzenia należności składkowych niezbędne jest zbadanie sytuacji finansowej, określenie dochodów i wydatków, relacji pomiędzy tymi wielkościami oraz sytuacji rodzinnej i zdrowotnej osoby zobowiązanej. Ustalając istnienie przesłanek organ bierze przy tym pod uwagę aktualną sytuację życiową i majątkową osoby wnoszącej o umorzenie zaległości. 3.4. Sąd stwierdził, że ZUS sprostał stawianym mu wymaganiom. Kwestią pierwszorzędną dla uruchomienia postępowania w sprawie umorzenia należności jest ustalenie czy w sprawie zachodzi całkowita nieściągalność należności. Zdaniem Sądu, organ w sposób prawidłowy ustalił, że przesłanka całkowitej nieściągalności nie zachodzi. Skarżący posiada bowiem stałe źródło dochodu w postaci świadczenia emerytalnego i zasiłku pielęgnacyjnego oraz uzyskuje dochody z działalności gospodarczej. Oznacza to możliwość skutecznego dochodzenia należności przez organy w drodze postępowania egzekucyjnego w przypadku braku innych możliwości zaspokojenia. 3.5. Prawidłowe są również ustalenia ZUS w zakresie braku przesłanek wymienionych w rozporządzeniu, tj. takiego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej zobowiązanego, które powodują, że nie jest on w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Organ przeprowadził szczegółowe postępowanie wyjaśniające w wyniku, którego ustalił sytuację finansową i rodzinną skarżącego przedstawiając ją w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, spełniającej wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Oparł się w tym zakresie na oświadczeniu skarżącego o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej z dnia 11 czerwca 2012 r., informacji z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców z dnia 23 czerwca 2012 r., deklaracjach podatkowych PIT-28 za 2009 r., 2010 r. i 2011 r., ewidencji przychodów za 2012 r. informacji z referatu ewidencji gruntów Starostwa Powiatowego w J. z dnia 30 maja 2012 r., informacji wydziału geodezji Starostwa Powiatowego w K. z dnia 5 czerwca 2012 r., decyzją ZUS o wysokości emerytury z dnia 14 lutego 2012 r., legitymacji osoby niepełnosprawnej nr [...]. Na podstawie zebranego materiału dowodowego organ dokonał prawidłowej oceny uznając, że sytuacja finansowa skarżącego nie jest drastyczna i nie może być uznana za wyjątkową. Sąd potwierdza zasadność stwierdzenia, że sytuacja ta umożliwia skarżącemu spłatę zobowiązań wobec ZUS. T. F. posiada bowiem stałe źródło dochodu w postaci emerytury i zasiłku pielęgnacyjnego, z którego po dokonaniu potrąceń komorniczych do dyspozycji skarżącego pozostaje kwota około 1100 zł miesięcznie. Natomiast podane, a nie udokumentowane przez niego miesięczne niezbędne koszty utrzymania wynoszą około 474 zł miesięcznie. Skarżący wskazał również na ponoszenie kosztów związanych z leczeniem (około 500 zł w tym dojazdy do lekarzy), których jednak także nie udokumentował. Zdaniem Sądu, dysponowanie stałym źródłem dochodu umożliwia planowanie i racjonalne gospodarowanie środkami przez skarżącego. Tym bardziej, że M. S. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie posiada innych osób na utrzymaniu. Na pozytywną ocenę sytuacji majątkowej skarżącego wpływa również fakt uzyskiwania dodatkowych dochodów z tytułu działalności gospodarczej. Wpływu na ocenę wniosku skarżącego, nie mogą także mieć sygnalizowane przez niego problemy zdrowotne. ZUS uwzględnił je i prawidłowo ocenił pod kątem przesłanek umorzenia przyznając, że mogą stanowić pewne obciążenie jednak istotne jest, że nie pozbawiają możliwości zarobkowania, o czym świadczy fakt prowadzenia przez T. F. działalności gospodarczej, do prowadzenia której nie zatrudnia pracowników. Powyższe ustalenia prawidłowo doprowadziły ZUS do wniosku, że brak jest podstawy do umorzenia należności skarżącego zarówno na podstawie art. 28 ust. 2,3 u.s.u.s., jak i art. 28 ust. 3a u.s.u.s w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia. Sąd stwierdził, że dokonana przez organ ocena zebranego materiału dowodowego nie jest dowolna i nie wychodzi poza granice zakreślone w art. 80 k.p.a. 3.6. Wpływu na treść rozstrzygnięcia nie może mieć zarzut skarżącego o zajęciu rachunku bankowego przez komornika. Organ uwzględnił bowiem tę okoliczność i wskazał, że ze świadczenia emerytalnego dokonywane są potrącenia komornicze w wysokości 381,90 zł na poczet innych zobowiązań wnioskodawcy, a do wypłaty pozostaje kwota 1093,90 zł. Skarżący nie wykazał natomiast, że ustalenia te są błędne. Należy podkreślić, że w przypadku postępowania w sprawie wniosku o umorzenie, ciężar dowodzenia zdecydowanie przesuwa się na zobowiązanego. W interesie strony leży podanie do wiadomości organów wszystkich istotnych okoliczności sprawy i dopilnowanie utrwalenia ich w dokumentach. 3.6. Odnosząc się do twierdzeń skarżącego dotyczących powzięcia przez niego informacji w zakresie obowiązku opłacania składek zdrowotnych z bliżej nieokreślonych "wyjaśnień o refundacji składek", należy wskazać, że okoliczności powstania zadłużenia nie mogą mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia. Działalność gospodarcza obarczona jest ryzykiem, które ponosi osoba ją prowadząca. Na niej też, jako przedsiębiorcy, spoczywają obowiązki związane z regulowaniem różnych należności, w tym dotyczące opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne. W przypadku wątpliwości związanych z treścią obowiązujących przepisów prawa w zakresie obowiązków dotyczących opłacania składek ponadto istnieje możliwość zwrócenia się do organu o ich wyjaśnienie. 3.7. Sąd stwierdził, że ZUS przeprowadził postępowanie zgodnie z przepisami prawa, w szczególności art. 7 i 77 §1 k.p.a., tj. dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych w oparciu o cały zebrany w sprawie i wyczerpująco rozpatrzony materiał dowodowy, a następnie zajęte stanowisko przedstawił w uzasadnieniu decyzji spełniającej wymogi z art. 107 § 3 k.p.a. Zauważyć przy tym należy, że wyciągnięte wnioski nie wychodzą poza granice zakreślone w art. 80 k.p.a. 3.8. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.