I SA/Ke 64/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Adamiec po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. P. od postanowienia starszego referendarza sądowego z 15 czerwca 2016 r. oddalającego wniosek R. P. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi R. P. i M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z [...] r. nr [...] w przedmiocie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego na postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że oddalić wniosek R. P. o zwolnienia od kosztów sądowych. R. P. w sprawie ze skargi M. P. i R. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z [...] r. w przedmiocie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego na 2015 r. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Przedłożył formularz wniosku, w którym wskazał na brak środków. Zarządzeniem z 29 marca 2016 r. referendarz sądowy wezwał R.P.w terminie 7 dni do wypełnienia rubryk formularza, a zarządzeniem z 9 maja 2016 r. do uzupełnienia braków formalnych złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: przedłożenie odpisu (kserokopii) zeznania podatkowego za rok 2015 – w przypadku niezłożenia zeznania podatkowego za 2015 r. przedłożenie stosownego zaświadczenia z urzędu skarbowego w tym zakresie; przedłożenie zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o prowadzeniu/nieprowadzeniu aktualnie tj. w roku 2016 oraz w roku 2015 działalności gospodarczej; jeżeli jest osobą bezrobotną - przedłożenie aktualnego zaświadczenia z właściwego urzędu pracy potwierdzającego, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku; przedłożenie dokumentów (kserokopii, odpisu) na okoliczność, kto jest właścicielem nieruchomości, którą wskazuje jako adres zamieszkania tj. Ż. 13; określenie wysokości miesięcznych kosztów utrzymania mieszkania/domu, w którym mieszka oraz wskazanie, kto ponosi te koszty; przedłożenie aktualnego zaświadczenia z właściwego wydziału ewidencji pojazdów i kierowców o zarejestrowanych na jego nazwisko – jako właściciela lub współwłaściciela samochodach i pojazdach (obejmujących ich markę i rok produkcji); oświadczenie, czy korzysta z pomocy społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie wraz ze wskazaniem oraz udokumentowaniem otrzymywania jakichkolwiek ewentualnych zasiłków. W odpowiedzi na wezwanie R. P. przedłożył oświadczenie, w którym wskazał, że własność nieruchomości w miejscowości Ż. 13 jest sporna, aktualnie toczy się proces o ustalenie prawa własności, wskazał również, że wnioskodawca był dzierżawcą gruntu, jednak nie uzyskał dochodu; wskazał, że ubiega się o zasiłek, ponadto nie posiada pojazdów. Starszy referendarz sądowy postanowieniem z 15 czerwca 2016 r. oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Podniósł, że wnioskodawca nie przedłożył żadnych dokumentów do złożenia których został zobowiązany wezwaniem Sądu, co uniemożliwiło ocenę czy istotnie skarżący jest osobą nie mogącą ponieść kosztów postępowania. R. P. wniósł sprzeciw od tego postanowienia. Podniósł w nim, że jego sytuacja się pogorszyła, nastąpił wzrost zadłużenia, bank żąda zwrotu dalszych 100.000 zł, a skarżący jest bezdomny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718), dalej: ustawy p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowień i zarządzeń referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach tych, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Stosownie do art. 199 ustawy p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu osobom niemogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania, ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy. Prawo to może być udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a.). Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym służy osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym służy natomiast osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a.). Z przepisu tego wynika, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Przedstawione przez stronę okoliczności pozwalają sądowi dokonać analizy jej sytuacji materialnej a tym samym rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca winien należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W niniejszej sprawie R. P., mimo wezwania, nie wywiązał się nie tylko z obowiązku wypełnienia formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy ale i nie udokumentował wszystkich okoliczności istotnych z punktu widzenia ustalenia jego rzeczywistej sytuacji materialnej. Tymczasem czynności określone w art. 255 ustawy p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona skarżąca wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy wskazanych w art. 246 § 2 ustawy p.p.s.a. Innymi słowy, sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Niewykonanie wezwania do wypełnienia wniosku i złożenia dodatkowych dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony. W związku z powyższym, w sytuacji jak niniejsza, brak jest możliwości dokonania oceny przesłanek przyznania prawa pomocy. Sąd nie mógł opierać się jedynie na informacji podanej w formularzu wniosku, bo jest ona bardzo lakoniczna, cząstkowa, i przez to w żaden sposób nie przedstawia stanu majątkowego R. P.. Tymczasem dopiero niewątpliwe stwierdzenie, że strona nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach działając na podstawie art. 245 § 1 i § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. uznał za słuszne oddalenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd zmienił postanowienie starszego referendarza sądowego, ponieważ rozstrzygnięcie to obejmowało oddalenie wniosku o zwolnienie d kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Tymczasem wniosek strony obejmował zwolnienie od kosztów sądowych i tylko w takim zakresie należało orzec.