I SA/Ke 65/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Grabowska, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak, Sędzia WSA Danuta Kuchta (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Adamczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2019 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie rozłożenia na raty należności składkowych uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...]. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Prezes KRUS, organ), po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z [...] nr [...] utrzymał w mocy decyzję z [...] nr [...] udzielającą J. W. ulgi w spłacie należności na ubezpieczenie społeczne rolników poprzez rozłożenie spłaty należności za okres 2018.4/10-2018.4/12 w kwocie 399 zł na 4 raty określone w załączniku do w/w decyzji. W decyzji przywołano art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 2336 ze zm.) - dalej "u.s.r." Przepis ten stanowi podstawę materialnoprawną wydanej decyzji. W uzasadnieniu Prezes KRUS wskazał, że 30 listopada 2018 r. J. W. wystąpiła z wnioskiem o rozłożenie zaległości na raty. W przedmiotowej sprawie uwzględniono jej argumenty powołane we wniosku o zastosowanie ulgi w spłacie zadłużenia, wobec czego postanowiono udzielić rozłożenia zaległości na raty określonej w sentencji decyzji. Na powyższą decyzję J. W. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wniosła o połączenie do wspólnego rozpoznania niniejszej sprawy ze sprawą dotyczącą decyzji Prezesa KRUS z 4 grudnia 2018 r. Przytoczyła m. in. okoliczności złożenia skargi w placówce KRUS we W. i wyraziła swoją dezaprobatę wobec rozstrzygnięć podejmowanych przez ten organ. J. W. zaznaczyła, że: prowadzona była sprawa o umorzenie składek, jednak nie zostały one umorzone; nie posiada żadnych dochodów, a wobec jej męża orzeczono całkowitą niezdolność do pracy; jest rolnikiem, w tym roku ukończy 60 lat, nabędzie prawo do emerytury rolniczej, a jej syn już dawno przejął prowadzenie gospodarstwa rolnego; nie ma środków na życie i zakup leków, które powinna przyjmować, a gospodarstwo rolne nie przynosi regularnych dochodów. Ponadto stwierdziła, że przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Kielcach prowadzone było postępowanie pod sygn. akt I SA/Ke 147/17, a 12 lipca 2018 r. radca prawny reprezentujący Prezesa KRUS zlekceważył ją, nie ma żadnych praw, a Sąd od razu oddalił skargę. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutów skargi wskazał, że z akt sprawy wynika, iż małżonek skarżącej A. W. od 25 lutego 1997 r. jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 3,84 ha fizycznego, tj. 1,26 ha przeliczeniowego, które to gospodarstwo prowadzą wspólnie A. W. i J. W.. Z tego tytułu A. W. podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresach od 21 czerwca 1997 r. do 30 czerwca 1997 r., od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2008 r., od 21 kwietnia 2009 r. do 14 października 2009 r. i od 1 maja 2010 r. do 8 lipca 2014 r. Natomiast od 9 lipca 2014 r. został wyłączony z ubezpieczenia społecznego rolników z uwagi na przyznanie mu przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych renty z tytułu niezdolności do pracy. J. W. podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresach od 25 lutego 1997 r. do 30 września 2006 r. oraz od 1 października 2010 r. do nadal. Dnia 30 listopada 2018 r. do organu rentowego wpłynęło pismo podpisane przez J. W., z którego wynika, iż wnosi ona o rozłożenie należności składkowych na raty. W dacie złożenia wniosku na jej koncie składkowym istniała należność w kwocie 399 zł za IV kwartał 2018 r. Organ rozpoznając wniosek J. W. o rozłożenie na raty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników wskazał, że uwzględnił całość materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. W ocenie organu argumenty powołane we wniosku o zastosowanie ulgi w spłacie zadłużenia podlegają uwzględnieniu, dlatego udzielono ulgi w postaci rozłożenia należności składkowych na raty. Jednakże z uwagi na brak realizacji układu ratalnego decyzją z [...] nr [...] stwierdzono wygaśnięcie decyzji o rozłożeniu na raty należności za okres od 1 października 2018 r. do 31 grudnia 2018 r. Na skutek rozpoznania wniosku z 20 września 2018 r. decyzją z [...] nr [...] odmówiono J. i A. W. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie za J. W. w łącznej kwocie 504 zł za okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. Prezes KRUS decyzją z [...] nr [...]utrzymał w mocy ww. decyzję. Postanowieniem wydanym na rozprawie w dniu 28 marca 2019 r. Sąd, na podstawie art. 111 § 2 p.p.s.a., odmówił łącznego rozpoznania spraw o sygn. akt I SA/Ke 65/19 i I SA/Ke 5/19. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz.U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1369 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym – co do zasady - związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. b), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja z 10 grudnia 2018 r. naruszają prawo. Stosownie do art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r. Prezes KRUS lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Zapis powyższy oznacza, że organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego, i ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego, jego możliwości płatniczych uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.), dalej jako "k.p.a.", wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), następnie jego oceny (art. 80 k.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 k.p.a. Podkreślić należy, że organ działa w ramach uznania dopiero na etapie, gdy uzna, że w sprawie zachodzą przesłanki o których mowa w art. 41a ust 1 u.s.r., gdyż ocena w tym przedmiocie wykracza poza zakres uznania i jest kategorią obiektywną, wynikającą z ustalonego w sprawie stanu faktycznego. W przypadku decyzji uznaniowych jej uzasadnienie ma szczególne znaczenie dla oceny prawidłowości rozstrzygnięcia. Rozstrzygnięcie w zakresie rozłożenia na raty należności składkowych powinno być przekonywująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Decyzje w przedmiocie ulg, w tym rozłożenia na raty należności składkowych, mają charakter decyzji uznaniowych i w związku z tym podlegają kontroli sądu administracyjnego w ograniczonym zakresie. Sąd nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji wybór jest słuszny i nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej, takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów. Decyzja uznaniowa w pełnym zakresie podlega natomiast badaniu, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi i ocenie czy organ podatkowy prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości podatkowych mają swoje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne. Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w przypadku stwierdzenia, że została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa materialnego czy procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdy organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny przekraczając zasadę swobodnej oceny dowodów, oceniając materiał dowodowy wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego lub w ogóle go nie oceniając. Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia co uzasadnia jej wyeliminowanie z obrotu prawnego. Skarga okazała się tym samym zasadna. Skarżąca we wniosku z 30 listopada 2018 r. o rozłożenie na raty spłaty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników odniosła się do swojej sytuacji materialnej i życiowej, jak również sytuacji swojego małżonka. Podkreśliła, że nie dysponuje żadnymi dochodami, a jej małżonek nie posiada renty. J. W. nie sprecyzowała we wniosku w jaki sposób domaga się rozłożenia spłaty należności tj. na ile rat i w jakiej wysokości. Następnie we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wyraziła swoją dezaprobatę wobec wydanej na jej wniosek decyzji Prezesa KRUS z 10 grudnia 2019 r. Zakres postępowania dowodowego zainicjowanego wnioskiem skarżącej o rozłożenie na raty spłaty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników wyznacza przepis prawa materialnego, tj. art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r. Jak wynika z ww. przepisu organ jest zobligowany ustalić przesłanki ważnego interesu zainteresowanego, przy uwzględnieniu możliwości płatniczych wnioskodawcy oraz stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Kwestią pierwszorzędną w niniejszej sprawie jest zatem ustalenie czy występuje przesłanka rozłożenia na raty płatności z tytułu składek na ubezpieczenie, tj. ważny interes zainteresowanego. W związku z tym obowiązkiem organu, wynikającym z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. było wyjaśnienie aktualnej sytuacji materialnej i życiowej J. W., ustalenie osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, dochodów oraz koniecznych wydatków tak dla jej egzystencji, jak i osób prowadzących z nią wspólne gospodarstwo domowe. Organ jednak zaniechał dokonania ustaleń w tym zakresie, pomimo że ważny interes w udzieleniu takiej ulgi ze względu na trudną sytuację ubezpieczonego istnieje wtedy, gdy pomiędzy obowiązkiem zapłaty należności i jego sytuacją materialną istnieje związek tego rodzaju, że wykonanie obowiązku mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawnych potrzeb życiowych. Ponadto organ winien brać pod uwagę z jednej strony ważny interes zobowiązanego a z drugiej stan finansów funduszów i podejmując decyzję wyważyć wskazane interesy. Dokonane ustalenia powinny zostać odzwierciedlone w uzasadnieniu decyzji, czego organ również nie uczynił. Tymczasem Prezes KRUS w rozpoznawanej sprawie nie dokonał w sposób prawidłowy ustaleń faktycznych w granicach wyznaczonych przez przepis art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r. Natomiast po raz pierwszy przedstawił stan faktyczny w niniejszej sprawie dopiero w odpowiedzi na skargę, która nie jest aktem podlegającym kontroli Sądu. Zdaniem Sądu, uzasadnienie zaskarżonej decyzji, jak również poprzedzającej jej decyzji z 10 grudnia 2018 r. nie odpowiada wymogom określonym przez art. 107 § 3 k.p.a. co z kolei stanowi konsekwencję naruszenia przepisów postępowania w zakresie obejmującym ustalenie stanu faktycznego. Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadniając decyzje Prezes KRUS ograniczył się jedynie do przywołania treści art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r. i stwierdzenia, że powołane przez J. W. we wniosku o zastosowanie ulgi w spłacie zadłużenia argumenty zostały uwzględnione. Organ nie przedstawił argumentacji na rzecz ilości i wysokości rat oraz terminów ich płatności w kontekście sytuacji materialnej skarżącej. Ponadto z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jednoznacznie wynika, że strona nie jest zadowolona z rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego co oznacza, że istnieje spór pomiędzy nią a organem. W takiej sytuacji, gdy zaskarżona decyzja niewątpliwie rozstrzyga sporne interesy stron odstąpienie od jej uzasadnienia w myśl art. 107 § 4 k.p.a. stanowi naruszenie przepisów postępowania, które w tym konkretnym przypadku mogło mieć istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia. Zaskarżona decyzja narusza również przepis art. 107 § 1 pkt 3 k.p.a., ponieważ organ błędnie oznaczył stronę postępowania, wskazując jako stronę J. i A. W. Jak stanowi art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Zaskarżona decyzja rozstrzyga sprawę w przedmiocie udzielenia ulgi w spłacie należności składek na ubezpieczenie społeczne rolników obciążających wyłącznie J. W.. Tym samym nie można uznać, że stroną postępowania jest również A. W., pomimo iż złożył swój podpis pod wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, ale nie brał udziału w postępowaniu. Ponownie rozpoznając sprawę Prezes KRUS dokona ustaleń stanu faktycznego w zakresie zaistnienia przesłanek wynikających z art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r., tj. ważnego interesu zainteresowanego oraz stanu finansów funduszów, wszechstronnie rozważy zebrany materiał dowodowy, z uwzględnieniem dokonanej przez Sąd wykładni tych przesłanek. Następnie wynik swoich ustaleń i oceny przedstawi w uzasadnieniu decyzji spełniającej wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a., jak również dokona prawidłowego oznaczenia strony postępowania stosownie do art. 107 § 1 pkt 3 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a. Odnosząc się do zawartego w skardze wniosku o połączenie do rozpoznania spraw o sygn. akt I SA/Ke 65/19 i I SA/Ke 5/19 należy wskazać, że przesłanki łącznego rozpoznania spraw zostały określone w art. 111 § 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd może zarządzić połączenie kilku oddzielnych spraw toczących się przed nim w celu ich łącznego rozpoznania lub także rozstrzygnięcia, jeżeli pozostają one ze sobą w związku. Wskazane przez skarżącą sprawy nie spełniają powyższych przesłanek, ponieważ nie pozostają ze sobą w związku. Sprawa o sygn. akt I SA/Ke 65/19 obejmuje skargę na decyzję Prezesa KRUS z [...] w przedmiocie rozłożenia J. W. na raty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, natomiast sprawa o sygn. akt I SA/Ke 5/19 dotyczy skargi na decyzję Prezesa KRUS z 4 grudnia 2018 r. w przedmiocie odmowy umorzenia A. W. i J. W. należności na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie za okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.