I SA/Ke 68/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Jagiełło (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Maria Grabowska,, Sędzia WSA Mirosław Surma, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Andrzej Stolarski, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 12 marca 2009r. sprawy ze skargi T. G. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych na ubezpieczenie społeczne rolników I. uchyla zaskarżoną decyzję w części odmawiającej umorzenia należności składkowych na ubezpieczenie społeczne rolników; II. określa, że zaskarżona decyzja w części uchylonej w punkcie I nie podlega wykonaniu. I SA/Ke 68/09 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia 4 grudnia 2008 r. Kierownik Placówki Terenowej Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS) w Opatowie, działając z upoważnienia Prezesa KRUS odmówił umorzenia T. G. zaległych składek wraz z odsetkami za okres od II kwartału 2000 r. do IV kwartału 2005 r. Organ ten po rozpoznaniu wniosku T. G. o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia 13 stycznia 2009 r. znak [...] zmienił kwestionowaną decyzję umorzył 50% odsetek od zaległości i odmówił umorzenia należności w pozostałej części. Jak ustalił organ T. G. jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 4,84 ha i sztegi tytułu uzyskuje dochód i podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy. Ubezpieczenie to jest powszechne i obowiązkowe. W związku z tym, że nie opłacał w terminie składek na ubezpieczenie społeczne powstała zaległość za okres od II kwartału 2000 r. do IV kwartału 2005 r., od której naliczane są odsetki za zwłokę. Skarżący w dniu 7 listopada 2008 r. wystąpił z wnioskiem o umorzenie całej zaległości z tego tytułu wraz z odsetkami uzasadniając go trudną sytuacją materialną spowodowaną niepełnosprawnością żony i córki oraz niską opłacalnością produkcji rolnej. Podczas rozpatrywania wniosku wzięto pod uwagę wszelkie okoliczności oraz dokumenty, które nie wskazują na zaistnienie zdarzeń losowych uzasadniających umorzenie należności. Wnioskując o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wskazał nadto na koszty zakupu koniecznych leków przedkładając na dowód dwie faktury. Ze zgromadzonych materiałów wynika, że ubezpieczony spłaca zadłużenie w układzie ratalnym terminowo oraz reguluje bieżące składki. Prośba o umorzenie zaległości podyktowana jest zapewne przejściowymi trudnościami spowodowanymi koniecznością zakupu leków, co w znacznym stopniu ogranicza jego możliwości płatnicze, a mimo to stara się wywiązywać ze zobowiązań. Biorąc pod uwagę dotychczasowy przebieg ubezpieczenia oraz wykazując daleko idące zrozumienie dla sytuacji wnioskodawcy organ postanowił jak w sentencji. Przesłanki art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wskazują, iż prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik, w przypadkach uzasadnionych, kierując się ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszu emerytalno-rentowego i składkowego, może min. umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Mając zaś na względzie okoliczności sprawy jak również stan funduszu emerytalno-rentowego i składkowego brak było podstaw do podjęcia innej decyzji w kwestii umorzenia niż określona w sentencji decyzji. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego T. G. podniósł, że decyzja z dnia 13 stycznia 2009 r. jest dla niego krzywdząca i niesłuszna a z uwagi na jego aktualne trudności finansowe nie rozwiązuje problemu spłaty zadłużenia. Trudności te jego zdaniem nie są przejściowe a z uwagi na chorobę żony będą się pogłębiać. Zarówno żona jak i córka nie są stanie pomagać w pracy na gospodarstwie gdyż same wymagają stałej opieki lekarskiej. Pociąga to także za sobą wydatki na zakup lekarstw. Skarżący ma również inne zadłużenia co powoduje, że nie jest w stanie wywiązać się ze zobowiązań wobec KRUS. W konkluzji wnosił o zmianę zaskarżonej decyzji przez uwzględnienie jego wniosku w całości. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podkreślił nadto, że skarżący nie może domagać się ze strony sądu oceny merytorycznej zaskarżonej decyzji z uwagi na jej uznaniowy charakter. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ) Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlega, zatem zgodność aktów administracyjnych zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Stosownie natomiast do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) -dalej: p.p.s.a.- sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontrola sądów administracyjnych sprowadza się, więc do zbadania czy organy administracji publicznej w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Przy tak zakreślonych granicach kontroli legalności skarżonego aktu sąd stwierdził naruszenie prawa skutkujące uchyleniem decyzji. Stosownie do unormowania art. 41 a ust 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity Dz. U. Nr 50 z 2008r., poz. 291 z późn. zm.), organ może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek na ubezpieczenie, na wniosek zainteresowanego, w przypadkach uzasadnionych jego ważnym interesem, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno rentowego i składkowego. Zapis powyższy oznacza, iż organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego, a więc ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanek uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 kpa), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego ( art. 77 § 1 kpa), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i 3k.p.a. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne- wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Należy podnieść, że w przypadku decyzji uznaniowych uzasadnienie decyzji ma szczególne znaczenie dla oceny prawidłowości rozstrzygnięcia. Szczególnie negatywne rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia należności powinno zawierać precyzyjne uzasadnienie faktyczne i prawne, wskazujące, że wszystkie okoliczności sprawy zostały szczegółowo rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z kolei sądowej kontroli legalności decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalnej prawidłowości decyzji także pod kątem spełnienia wymogów z art. 107 §3 k.p.a. W rozpoznawanej sprawie organ nie sprostał tym zasadom. Skarżący wnioskując o umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników powoływał się na trudną sytuację materialną spowodowaną niepełnosprawnością żony oraz córki, kosztami zakupu leków oraz niską opłacalnością produkcji rolnej. Szczególnie trudna sytuacja materialna rolnika i wynikająca z niej niemożność opłacania składek może, w ocenie sądu uzasadniać istnienie przesłanki ważnego interesu ubezpieczonego. Obowiązkiem organu wynikającym z art. 77 § 1 kpa było, zatem szczegółowe wyjaśnienie sytuacji materialnej i życiowej, także zdrowotnej ,skarżącego i członków jego rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie. Wyjaśnienie sytuacji materialnej oznacza, zaś ustalenie dochodów oraz wydatków koniecznych dla jego egzystencji, jak i osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe. Takie dopiero szczegółowe ustalenia pozwolą ocenić realne możliwości spłaty przez wnioskodawcę zadłużenia z tytułu składek oraz odsetek za zwlokę. Ustalenia w tym względzie muszą znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Samo, bowiem przeprowadzenie nawet drobiazgowego postępowania dowodowego, bez gruntownej analizy zebranego materiału, nie pozwala na ocenę legalności kwestionowanej decyzji. Nie wystarczy, zatem wskazanie źródła utrzymania oraz wielkości gospodarstwa bez podania wysokości uzyskiwanego przychodu, podobnie konieczne jest wyliczenie wydatków ponoszonych na niezbędne utrzymanie, w tym koszty leczenia. Ważny interes w umorzeniu składek ze względu na trudną sytuację materialną skarżącego istnieje, bowiem wówczas, gdy wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawnych potrzeb życiowych. W rozpatrywanej sprawie przeprowadzono wprawdzie dość obszerne postępowanie dowodowe, jednakże tak zgromadzony materiał nie został poddany szczegółowej analizie, a w każdym razie nie wynika to z uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Lakoniczne uzasadnienie sprowadza się w istocie do wskazania gospodarstwa, jako źródła przychodów, istnienia zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz braku okoliczności i zdarzeń losowych uzasadniających umorzenie zaległości. Konkluzja sprowadza się do stwierdzenia, że zgłaszane choroby oraz konieczność zakupu leków spowodowały przejściowe trudności w spłacania zadłużenia według ustalonego ratalnego harmonogramu. Takie wnioski bez gruntownej analizy wszystkich okoliczności sprawy należy uznać za dowolne. Uzasadnienie prawne stanowi zaś przytoczenie treści przepisu art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Podnieść przy tym należy, że zgodnie z tym przepisem stan finansów funduszów emerytalno rentowego i składkowego jest jedną z przesłanek, obok ważnego interesu ubezpieczonego, którą organ uwzględnia rozpatrując wniosek o umorzenie należności składkowych. Organ w zaskarżonej decyzji wskazał, że uwzględnił stan finansów funduszów emerytalno rentowego i składkowego, nie wyjaśnił jednak w jakim zakresie stan ten miał wpływ na rozstrzygnięcie. Uzasadnienie przesłanki umorzenia nie może ograniczyć się do zacytowania przepisu, lecz winno wyjaśnić jak, w ocenie organu, stan finansów funduszów wpływa na rozpoznanie wniosku konkretnego zobowiązanego o umorzenie należności. . Brak w uzasadnieniu zaskarżanej decyzji jak i decyzji ją poprzedzającej szczegółowych ustaleń oraz rozważenia wszystkich okoliczności związanych z sytuacją materialną zobowiązanego stanowi naruszenie art. 107 § 3 k.p.a w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Wadliwe, bowiem uzasadnienie decyzji uznaniowej nie pozwala na ocenę, czy przy jej wydaniu organ nie dopuścił się dowolności lub zaniechania przy wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy, a tym samym czy nie zostały przekroczone granice uznania administracyjnego. Ponownie rozstrzygając sprawę w przedmiocie wniosku o umorzenie zaległości składkowych organ, uwzględniając powyższe uwagi, po przeprowadzeniu szczegółowej analizy zebranego materiału dowodowego, dokona ustaleń w zakresie wysokości dochodów i wydatków skarżącego z uwzględnieniem jego sytuacji rodzinnej, w tym zdrowotnej, rozważy wszechstronnie zebrany materiał i dokona oceny sytuacji materialnej oraz możliwości płatniczych skarżącego, przy uwzględnieniu stanu finansów funduszów emerytalno rentowego i składkowego, przedstawiając wynik tych rozważań w uzasadnieniu decyzji spełniającym wymogi z art. 107 § 3 k.p.a. Z tych względów należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja narusza przepisy art.7, art. 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. w stopniu, mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c i art. 134 § 2 p.ps.a. należało ją uchylić w części odmawiającej umorzenia zaległych należności. Rozstrzygnięcie co do wykonalności uchylonej decyzji oparte zostało na podstawie art. 152 p.p.s.a.