I SA/Ke 692/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Adamiec Sędziowie Sędzia WSA Ewa Rojek (spr.) Sędzia WSA Mirosław Surma po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu [...] r. sprawy ze skargi S. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności składkowych uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z [...] r. nr [...] 1.1 Decyzją z [...] r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Zakład, organ) utrzymał w mocy decyzję tego organu z [...] r. nr [...] odmawiającą S. W. prawa do zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe i zdrowotne za okres kwiecień i maj 2020 r. 1.2 Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z [...] r. S. W. zwróciła się do Zakładu o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. Deklaracje rozliczeniowe za kwiecień i maj 2020 r. złożyła natomiast [...] r. Decyzją z [...] r. Zakład odmówił wnioskodawczyni prawa do zwolnienia z obowiązku opłacenia należności składkowych. 1.3 Strona pismem z [...] r. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym zwróciła się również o przywrócenie terminu do złożenia deklaracji rozliczeniowych za kwiecień i maj 2020 r. Wyjaśniła, że przekroczyła termin do złożenia deklaracji rozliczeniowych na skutek okoliczności od niej niezależnych. W związku z chorobą w okresie od [...] r. do [...] r. przebywała na zwolnieniu lekarskim. W okresie końca czerwca 2020 r. pozostawała na dobrowolnej kwarantannie, która wynikała z kontaktu z osobą, która przyjechała z zagranicy i miała kontakt z osobą chorą na Covid-10. Ogólne zagrożenie epidemiologiczne, stres spowodowany przypadkowym spotkaniem z osobą, od której potencjalnie mogła się zarazić, i poddanie się izolacji spowodowały, że nie dopełniła obowiązku złożenia dokumentów w terminie do [...] r. Po ustaniu przyczyny i po braku zachorowania złożyła deklaracje [...] r. W dniu [...] r. skarżąca złożyła do organu zaświadczenie lekarskie, z którego wynika, ze [...] r. pacjentka S. W. zgłosiła się celem konsultacji jak postąpić w przypadku podejrzenia o kontakt z osoba zakażoną, oraz że ze względu na niepewność podjęła decyzję o dobrowolnej czternastodniowej kwarantannie. 1.4 Powołaną na wstępie decyzją z [...] r. organ utrzymał w mocy decyzję z [...] r. Wskazał na treść art. 31zq ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), dalej: "ustawy COVID". Podniósł, że na podstawie zebranych dowodów, w tym dostarczonego zaświadczenia lekarskiego przeanalizował sprawę i uznał, że fakt przebywania od [...] r. w dobrowolnej izolacji nie wpływa na rozstrzygnięcie. Stronie nie przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia należności składkowych, ponieważ w terminie do [...] r. nie został przesłany dokument rozliczeniowy za kwiecień i maj 2020 r. 2.1 W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach S. W., wnosząc o uchylenie decyzji, zarzuciła naruszenie przepisów postępowania administracyjnego poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i nieuwzględnienie żadnych okoliczności powoływanych przez skarżącą i niewyjaśnienie podstaw odmowy uwzględnienia argumentacji skarżącej. Podniosła, że wniosła o przywrócenie terminu i uzasadniała przyczynę spóźnienia złożenia stosownej deklaracji. W decyzji uzasadniono jedynie, że nie dostosowała się do wskazanego w ustawie terminu. Nie odniesiono się z jakich przyczyn odmówiono uwzględnienia złożonego zaświadczenia i wskazywanych przez skarżącą okoliczności. Powołano się jedynie na przepis bez konkretnego uzasadnienia. 3.1 W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: 4.1 Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 137), sądy te sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie sądu podlega zatem zgodność aktów administracyjnych z przepisami prawa materialnego i procesowego. Przy czym sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, jak też powołaną podstawą prawną, jest natomiast związany granicami sprawy (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym – t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 określanej dalej jako "ustawa p.p.s.a."). Rozpatrując sprawę w tak zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że skarga jest zasadna. 4.2 Wskazać w pierwszej kolejności należy, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją z mocy art. 180 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: "k.p.a."), oraz art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 266, dalej: "u.s.u.s."), mają zastosowanie przepisy k.p.a. W kodeksie tym uregulowana została instytucja przywrócenia terminu. Zgodnie z art. 58 § 1, w razie uchybienia terminu należy go przywrócić na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Procedura ta została odformalizowana w art. 15zzzzzn2 ustawy COVID-19, który stanowi, że w ust. 1, że w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. Przepis art. 15zzzzzn2 ust. 2 stanowi, że w zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Z kolei przepis art. 15zzzzzn2 ust. 3 stanowi, że w przypadku, o którym mowa w art. 58 § 2 k.p.a, prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w terminie 30 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Powołany wyżej przepis art. 15zzzzzn2 ustawy COVID-19 to szczególne rozwiązanie prawne, które reguluje kwestie związane z terminami w postępowaniu administracyjnym w sposób odmienny, niż w normalnych okolicznościach. Przywołana regulacja wyznacza kierunek, w którym powinny zmierzać interpretacja i stosowanie przepisów ustawy COVID-19, z faktycznym dążeniem do umożliwienia płatnikom ze skorzystania ze zwolnienia z opłacenia składek. 4.3 Istotą przedmiotowej sprawy jest okoliczność, że organ całkowicie pominął brzmienie powyższych przepisów. Skarżąca zawarła we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniosek o przywrócenie terminu, który nie został przez organ rozpoznany. Organ mimo spoczywającego na nim obowiązku nie wydał w tym zakresie żadnego rozstrzygnięcia. Pochopnie przystąpił do wydania decyzji, w której uzasadnieniu jedynie lakonicznie odniósł się do treści wniosku wskazując, że fakt przebywania w dobrowolnej czternastodniowej izolacji nie wpływa na rozstrzygnięcie o odmowie prawa do zwolnienia z opłacania należności składkowych. Takie postępowanie stoi całkowicie w sprzeczności z zasadami k.p.a., w tym przede wszystkim z zasadą praworządności, wyrażoną w art. 6 k.p.a. Stanowi on, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. W toku postępowania stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 k.p.a.). Są obowiązane w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). Podjęte przez organ rozstrzygnięcie oraz okoliczności stanowiące jego podstawę powinny znaleźć odzwierciedlenie w decyzji (spełniającej wymogi określone w art. 107 § 1 - 5) czy postanowieniu (spełniającym wymogi określone w art. 107 § 2 - 5 k.p.a.). 4.4 Organ naruszył powyższe zasady, wydając zaskarżoną decyzję bez uprzedniego rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu. W decyzji tej, z okoliczności uchybienia terminowi do złożenia deklaracji wyciągnął ujemne dla strony skutki prawne. Tymczasem jego obowiązkiem, przed wydaniem decyzji, było odniesienie się w procesowej formie do argumentów strony wskazujących przyczyny uchybienia terminu w złożeniu deklaracji i zastosowanie opisanych wyżej przepisów regulujących instytucję przywrócenia terminu. Obowiązkowi temu całkowicie zaniechał, co czyni zasadnym argument skargi, że strona nie poznała przyczyn, z powodu których nie uwzględniono przedłożonego zaświadczenia lekarskiego. Należy podnieść, że w postępowaniu, w którym wydano zaskarżoną decyzję doszło do naruszenia przepisów postępowania - art. 6, art. 7, art. 8 § 1 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 58 § 1 i § 2 k.p.a. oraz art. 15zzzzzn2 ustawy COVID-19, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W związku z tym Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z [...] r. 4.5 Ponownie rozstrzygając sprawę organ w pierwszej kolejności rozpozna - w formie procesowej - wniosek o przywrócenie terminu do złożenia deklaracji, a następnie wyda stosowne rozstrzygnięcie w zakresie wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności składkowych.