I SA/Ke 696/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Adamiec, Sędziowie Sędzia WSA Danuta Kuchta, Sędzia WSA Ewa Rojek (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Celestyna Niedziela, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 21 lutego 2013 r. sprawy ze skargi A.K. z udziałem I. K. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...]2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie i odmowy umorzenia należności na ubezpieczenie emerytalno-rentowe 1. uchyla zaskarżoną decyzję w części odmawiającej umorzenia należności na ubezpieczenie emerytalno-rentowe za okres 1 styczeń 2007 r. – 30 wrzesień 2012 r. w kwocie [...] złotych [...] ([...]złotych [...]); 2. określa, że zaskarżona decyzja w części opisanej w pkt. 1 nie może być wykonana w całości. 1.1 Decyzją z dnia [...] 2012 r. nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...]2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia I. i A.K. należności na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie za okres od 1 kwietnia 2007 r. do 30 września 2012 r. w kwocie [...]zł oraz o odmowie umorzenia należności z tytułu ubezpieczenia emerytalno-rentowego za okres od 1 stycznia 2007 r. do 30 września 2012 r. w kwocie [...]zł. 1.2 W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał, że zadłużenie na koncie składkowym I. i A. K. jest skutkiem nieterminowego zgłoszenia I. K. do ubezpieczenia społecznego rolników i objęcia jej tym ubezpieczeniem za wsteczny okres. Ustalił, że sytuacja materialna wnioskodawców jest trudna albowiem borykają się z poważnymi kłopotami zdrowotnymi, przeznaczając niewielkie środki pieniężne na leczenie. Organ po dokonaniu analizy zgromadzonego materiału dowodowego doszedł do przekonania, że występują okoliczności dające podstawę do umorzenia jedynie części należności wnioskowanych przez I. i A. K. tj. zaległości składkowych na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie za okres od 1 kwietnia 2007 r. do 30 września 2012 r. w kwocie 1631,96 zł. 1.3 Organ odmówił umorzenia zaległości składkowych na ubezpieczenie emerytalno-rentowe za okres od 1 stycznia 2007 r. do 30 września 2012 r. w kwocie [...]zł. Wyjaśnił , że przy rozpatrywaniu wniosków o umorzenia i ulgi w spłacie zobowiązań składkowych, zobligowany jest stosować przepisy prawa unijnego dotyczące pomocy publicznej, której zasady reguluje m.in. rozporządzenie Komisji WE Nr 1535/2007 z dnia 20 grudnia 2007r. w sprawie stosowania art. 87 i 88 Traktatu WE w odniesieniu do pomocy de minimis w sektorze produkcji rolnej (Dz.UE L 337 z dnia 21 grudnia 2007 r.). Wskazał , że pomoc de minimis może być udzielana sporadycznie i wyłącznie w celu ustabilizowania przejściowo trudnej sytuacji ekonomicznej płatnika spowodowanej okolicznościami nadzwyczajnymi noszącymi znamiona czynników niezależnych od sposobu jego postępowania. Ponadto może być udzielana tylko tym gospodarstwom rolnym w stosunku do których istnieje pozytywna prognoza poprawy ich sytuacji. Organ stwierdził, że brak jest możliwości zastosowania umorzenia zaległości składkowych w ramach pomocy de minimis z uwagi na brak pozytywnej prognozy poprawy sytuacji ekonomicznej gospodarstwa I. i A. K.. Ponadto umorzenie zaległości na ubezpieczenia emerytalno-rentowe nie spowoduje ustabilizowania sytuacji ekonomicznej w gospodarstwie rolnym wnioskodawców. 2.1 Na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego A.K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Nie precyzując kierunku rozstrzygnięcia wskazał na ciężką sytuację zdrowotną i materialną. Stwierdził, że nie dostał wezwania do zapłaty i nie miał żadnej wiedzy o konieczności ubezpieczenia żony, która była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy i z tego ubezpieczenia korzystała. 3.1 W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył co następuje: 4.1 Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów powszechnych Dz.U.Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Oznacza to, że wyeliminować z obrotu prawnego można jedynie rozstrzygnięcie organu naruszające prawo w sposób o jakim mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.nr 153, poz. 1270 ze zm.). Istotnym jest, że Sąd w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając w granicach danej sprawy, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nadto zgodnie z paragrafem drugim tego przepisu Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba , że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego rozstrzygnięcia. Skarga jest zasadna albowiem doszło do naruszenia przepisów postępowania w sposób mogący mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia ( art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a). 4.2 W pierwszej kolejności należy wskazać, że zaskarżona decyzja w części uwzględniającej wniosek skarżącego ( tj w części utrzymującej w mocy decyzję z dnia [...].2012r. [...] wyrażającej zgodę na umarzenie należności na ubezpieczenie wypadkowe , chorobowe i macierzyńskie za okres 01.04.2007r. – 30.09.2012r. w kwocie [...]zł) jest dla niego korzystna. Oznacza to, że wyeliminowanie jej z obrotu prawnego byłoby działaniem na niekorzyść skarżącego naruszającym zasadę reformationis in pejus wyrażoną w art. 134 § 2 p.p.s.a. Skoro zatem organ w zaskarżonej decyzji częściowo uwzględnił wniosek skarżącego to w tej części należało pozostawić ją w obrocie prawnym. 4.3 W niniejszej sprawie przedmiotem sporu jest rozstrzygnięcie podjęte w trybie art. 41a ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U.Nr 7, poz. 25 ze zm.). Z brzmienia tego przepisu wynika , że organ może umorzyć w całości lub części należności z tytułu składek na ubezpieczenie, na wniosek zainteresowanego w przypadkach uzasadnionych jego ważnym interesem, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno – rentowego i składkowego. Oznacza to , że organ przy rozpoznawaniu tego typu sprawy działa w ramach uznania administracyjnego. Organ ma zatem prawo wyboru rozstrzygnięcia. Rozstrzygnięcie to nie może mieć jednak charakteru dowolnego, co oznacza, że musi być wynikiem wnikliwego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 kpa) , wszechstronnego zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego sprawy (art. 77 § 1 kpa) , zaś decyzja winna spełniać wymogi kreślone w art. 107 § 1 i 3 kpa (tj. ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego Dz.U.Nr 98, poz. 1071 za 2000r. ze zm.) Należy podkreślić, że w przypadku decyzji uznaniowych ich prawidłowe uzasadnienie ma istotne znaczenie dla oceny prawidłowości rozstrzygnięcia. Szczególnie istotne jest prawidłowe uzasadnienie rozstrzygnięć negatywnych, które to rozstrzygnięcia winny być przekonywujące i jasno uzasadnione zarówno co do faktów jak i prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione , a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Wydanie decyzji poprzedzone więc musi być wyjaśnieniem okoliczności sprawy w aspekcie przepisu prawa materialnego (przesłanek umorzenia) , oraz ich analizą z zachowaniem przepisów procedury, co winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. 4.4 Zaskarżona decyzja standardów tych nie spełnia, gdyż jej uzasadnienie nie odpowiada dyspozycji art. 107 § 1 i 3 kpa. Przede wszystkim z uzasadnienia decyzji nie wynika dlaczego nie uwzględniono wniosku małżonków K. w przedmiocie umorzenia należności na ubezpieczenie emerytalno rentowe w kwocie [...]zł. Organ wskazał jedynie, że analiza złej sytuacji materialnej i zdrowotnej wnioskodawców ( bez wskazania świadczących o tym faktów) powodowała, że wniosek był zasadny częściowo. Takie ogólne stwierdzenie nie wyjaśnia dlaczego zdaniem organu wniosek był niezasadny w dalszej części. Mimo, że organ nie powiedział tego wprost z uzasadnienia zdaje się wynikać, że częściowej zasadności wniosku o umorzeniu organ upatrywał w złej sytuacji życiowej małżonków K.. Tym samym prawidłowo organ wyłożył przepis art. 41a ust. 1 pk1 ustawy u.s.r. albowiem trwała niezdolność do pracy spowodowana chorobą jest ważnym interesem o jakim mowa w tym przepisie ( patrz np. wyrok WSA w Kielcach ISA/ke 350/11. WSA w Lublinie IIISA/Lu 39/12, NSA IIGSK 1061/09). W uzasadnieniu rozstrzygnięcia brak jednak wskazania dlaczego tak trudna jak ustalono sytuacja wnioskodawców uzasadnia tylko częściowe uwzględnienie wniosku. Organowi umknęło nadto, że ustalając przesłankę ważnego interesu obok możliwości płatniczych winien wziąć pod uwagę również stan finansów funduszów emerytalno – rentowego i składkowego. Kwestia ta w uzasadnieniu rozstrzygnięcia nie została poruszona. Należy bowiem wskazać, że uzasadnienie nie może ograniczać się tylko do zacytowania przepisu, lecz winno wyjaśnić jak w ocenie organu, stan finansów funduszu wpływa na rozpoznanie konkretnego wniosku o umorzenie zaległości. Odmawiając umorzenia należności organ powołał się nadto na rozporządzenie prawa wspólnotowego tj rozporządzenie Komisji (WE) Nr 1535/2007 z dnia 20 grudnia 2007r. w sprawie stosowania art. 87 i 88 Traktatu WE w odniesieniu do pomocy de minimis w sektorze produkcji rolnej (Dz. UE L 337 z 21.12.2007r.). Wskazał, że zgodnie z tym rozporządzeniem pomoc de minimis nie może być udzielana gospodarstwom rolnym nie rokującym stałej poprawy. Tym samym organ popadł w sprzeczność albowiem z jednej strony udzielił pomocy poprzez częściowe umorzenie zaległości mimo, że jak prawidłowo wskazał pomocy de minimis nie można udzielać gospodarstwom zagrożonym. Takie niepełne i wewnętrznie sprzeczne uzasadnienie nie spełnia wymogów o jakich mowa w art. 107 § 3 kpa. Tak uzasadniona decyzja narusza wyrażoną w art. 8 kpa zasadę pogłębiana zaufania obywateli do organów państwa zgodnie z którą , organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w sposób pogłębiający zaufanie obywateli do organów państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli. Obowiązek sporządzenia decyzji zgodnie z wymogami art. 107 § 3 kpa stanowi realizację w postępowaniu administracyjnym określonej w art. 11 kpa zasady przekonywania, która w sprawie niniejszej została również naruszona. Uchybienie tym zasadom spowodowało, że sądowa kontrola zaskarżonej decyzji nie mogła być w sposób prawidłowy przeprowadzona albowiem tak poważna wadliwość uzasadnienia nie pozwalała na ocenę, czy przy jej wydaniu organ nie dopuścił się przekroczenia granic uznania administracyjnego. 4.5 Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ wyda i uzasadni rozstrzygnięcie zgodnie z dyspozycją art. 107 § 1 i 3 kpa. W szczególności wskaże i wyjaśni podstawę prawną rozstrzygnięcia. Następnie zgodnie z tą podstawą oceni i rozważy zgromadzony materiał dowodowy co znajdzie odbicie w szczegółowym uzasadnieniu rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu faktycznym organ wskaże fakty przemawiające za podjętym rozstrzygnięciem zaś w uzasadnień prawnym wskaże i wyjaśni mające zastosowanie przepisy prawa. 4.6 Skoro zatem wadliwość uzasadnienia decyzji uniemożliwiała pełna kontrolę rozstrzygnięcia doszło do naruszenia prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia co uzasadniało zastosowanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a.