I SA/Ke 73/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Grabowska, Sędziowie Sędzia WSA Artur Adamiec, Sędzia WSA Ewa Rojek (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Adamczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności składkowych uchyla zaskarżoną decyzję. 1.1 Decyzją z [...] r. nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję z 23 listopada 2017 r. odmawiającą M.P. umorzenia składki na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od 2017.4/10 do 2017.4/12 w kwocie 786 zł. 1.2 W uzasadnieniu decyzji organ powołał treść art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 277 ze zm.), dalej u.u.s.r. Wyjaśnił, że M.P. zwróciła się o umorzenie należności za 4 kwartał 2017 r. Wskazała na trudną sytuacją materialną spowodowaną stratami w uprawach rolnych podczas wiosennych przymrozków w 2017 r. Z załącznika do protokołu z oszacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwie rolnym lub dziale specjalnym produkcji rolnej spowodowanych wystąpieniem niekorzystnego zjawiska atmosferycznego, sporządzonego przez Urząd Gminy w O. wynika, że w wyniku przymrozków wiosennych w 2017 r. wnioskodawczyni poniosła straty w uprawie: 2,04 ha jabłoni w 60 %, 0,22 ha wiśni w 95 %. Straty w średniej rocznej produkcji rolnej w gospodarstwie rolnym wyniosły 57,60 % i spowodowały obniżenie dochodu z gospodarstwa rolnego o kwotę 24.864,44 zł. Organ ustalił, że M.P. uprawia jabłonie i wiśnie. Mieszka z małżonkiem i dwójką dzieci. Nie korzysta z pomocy udzielanej przez ośrodek pomocy społecznej. Pobiera dopłaty z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Na posesji znajduje się dom murowany z 1965 r. do remontu, drewniana stodoła do remontu oraz murowany garaż w stanie średnim. Wnioskodawczyni posiada ciągnik URSUS i samochód osobowy Nissan z 1997 r. Ponosi roczne wydatki w wysokości: podatek rolny około 500 zł, energia elektryczna 1.800 zł, gaz 480 zł, woda 500 zł, ubezpieczenie budynków 280 zł, ubezpieczenie samochodu i ciągnika 600 zł, olej napędowy do ciągnika 400 litrów, telefon i internet 1.500 zł, środki ochrony roślin i nawozy 11.000 zł, koszty studiów (wynajem mieszkania) 7.200 zł, wywóz odpadów komunalnych 240 zł. Źródłem dochodu jest gospodarstwo sadownicze, w którym według oświadczenia strony, straty obecnie przewyższają dochody. 1.3 Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M.P. dołączyła orzeczenie o stopniu niepełnosprawności córki. Organ wyjaśnił, że potwierdza ono problemy zdrowotne w rodzinie, jednak nie została dołączona dokumentacja potwierdzająca wysokość ponoszonych kosztów na leczenie. Powoduje to brak możliwości ustalenia jaki wpływ miały te koszty na pogorszenie sytuacji materialnej wnioskodawczyni. Organ podniósł, że dochodowość gospodarstwa rolnego jest niezadawalająca. Nie oznacza to jednak, że sytuacja wnioskodawczyni jest wyjątkowo trudna i stwarza zagrożenie bytu lub zdrowia, a uregulowanie należności z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników zagrażałoby jej egzystencji. Wskazał, że zasady udzielania ulg w spłacie należności reguluje m. in. rozporządzenia Komisji (UE) Nr 1408/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis w sektorze rolnym (Dz. Urz. UE L 352), stanowiące, że udzielenie korzyści finansowych w formie ulg w spłacie stanowią indywidualną pomoc w ustabilizowaniu przejściowo trudnej sytuacji ekonomicznej płatnika spowodowanej zdarzeniami niezależnymi od jego działania. Organ podsumował, że biorąc pod uwagę argumenty wnioskodawczyni, całość zebranego materiału dowodowego w sprawie oraz fakt, że nie udokumentowała ona innych zdarzeń losowych, które miałyby wpływ na pogorszenie jej sytuacji materialnej, odmówił umorzenia zadłużenia. 2.1 Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach złożyła M.P.. Wyjaśniła, że opisała sytuację materialną rodziny, wnikliwie analizując wydatki finansowe i koszty utrzymania małego (2,57 ha) rodzinnego gospodarstwa sadowniczego. Pomimo przedłożonych argumentów określających w jak trudnej sytuacji znalazła się obecnie rodzina skarżącej w wyniku wiosennych przymrozków 2017 r. i wykazania, że zdarzenie losowe powstałe niezależnie od skarżącej i bardzo niekorzystnie wpłynęło na całość egzystencji w gospodarstwie, organ odmówił udzielenia pomocy de minimis. Pomoc ta pomogłaby w ustabilizowaniu przejściowo trudnej sytuacji ekonomicznej. Argumenty organu, że nie wystąpiły inne zdarzenia losowe, które uzasadniałyby taką pomoc jest w ocenie skarżącej niezrozumiały. Organ na podstawie orzeczenia o niepełnosprawności nie uwzględnił okoliczności, że rodzina ponosi wydatki na leczenie. Postawił wymóg przedstawienia faktur o kosztach leczenia, których skarżąca nie gromadziła. Kształtują się one od 20-30 zł/miesiąc w okresie zimowym, do 100-200 zł wiosną. Dalej skarżąca wyjaśniła, że celem unijnej pomocy de minimis w sektorze rolnym jest pomoc w przypadku znacznego obniżenia zdolności płatniczych rolnika, spowodowanych zdarzeniem losowym, którego nie mógł przewidzieć lub mu zapobiec. Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis w sektorze rolnym taką pomoc reguluje i uzasadnia, tymczasem organ takiej pomocy odmówił. 3.1 W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: 4.1. Sądy administracyjne zostały wyposażone w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji lub postanowienia, sąd bada ich zgodność z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych – t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1066 ze zm. oraz art. 3 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., określanej dalej jako ustawa p.p.s.a.). Podstawowym celem i efektem kontroli sądowej jest więc eliminowanie z obrotu aktów i czynności organów administracji publicznych niezgodnych z prawem i przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez wydanie orzeczenia odpowiedniej treści. Dokonując kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, sąd bada, czy organy do ustalonego stanu faktycznego zastosowały właściwą normę prawa materialnego oraz czy nie uchybiły przepisom prawa regulującym zasady postępowania, a jeśli dopuściły się takich uchybień, to czy te uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchylenie zaskarżonej decyzji następuje bowiem m.in. wówczas, gdy sąd stwierdzi, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź, gdy dopuszczono się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd doszedł do przekonania, że skarga jest zasadna. 4.2. Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia w sprawie jest art. 41a ust. 1 u.u.s.r. Zgodnie z nim Prezes KRUS lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy, oraz stan finansów funduszów emerytalno - rentowego lub składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub części. Z treści tego przepisu wynika jasno, że wydawane na jego podstawie rozstrzygnięcie wydawane jest w ramach tzw. uznania administracyjnego. Zwrócić także uwagę należy, że użyty przez ustawodawcę zwrot "w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego " ma charakter prawnie niedookreślony. Oznacza to, że dokonywana przez Sąd kontrola takiej decyzji obejmuje wyłącznie zbadanie, czy jej wydanie poprzedzono prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Sąd zobowiązany jest zatem do oceny czy postępowanie administracyjne było prowadzone niewadliwie i czy organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym dokonał rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia , czy zostały spełnione określone w przepisie przesłanki i czy ocena dowodów zawarta w motywach decyzji nie jest dowolna. 4.3 Dokonana w powyższym zakresie kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że narusza ona prawo procesowe w stopniu mogącym mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 107 § 1 i 3 k.p.a. decyzja powinna zawierać między innymi uzasadnienie faktyczne i prawne. Uzasadnienie faktyczne to wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na jakich się oparł, oraz przyczyn, powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności lub mocy dowodowej. Uzasadnienie prawne to natomiast wskazanie i wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji standardów tych nie spełnia. Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że organ z naruszeniem art. 77 i 80 k.p.a. nie rozpatrzył materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, a wyciągnięte przez niego wnioski przekraczają przyznaną mu swobodę w jego ocenie. W oparciu o wyjaśnienia strony i przeprowadzoną wizytację zebrał materiał dowodowy obrazujący sytuacje życiową i ekonomiczną M.P.. Ustalił, że M.P. uprawia jabłonie i wiśnie. Mieszka z małżonkiem i dwójką dzieci. Nie korzysta z pomocy udzielanej przez ośrodek pomocy społecznej. Pobiera dopłaty z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Na posesji znajduje się dom murowany z 1965 r. do remontu, drewniana stodoła do remontu oraz murowany garaż w stanie średnim. Wnioskodawczyni posiada ciągnik URSUS i samochód osobowy Nissan z 1997 r. Ponosi roczne wydatki w wysokości: podatek rolny około 500 zł, energia elektryczna 1.800 zł, gaz 480 zł, woda 500 zł, ubezpieczenie budynków 280 zł, ubezpieczenie samochodu i ciągnika 600 zł, olej napędowy do ciągnika 400 litrów, telefon i internet 1.500 zł, środki ochrony roślin i nawozy 11.000 zł, koszty studiów (wynajem mieszkania) 7.200 zł, wywóz odpadów komunalnych 240 zł. Źródłem dochodu jest gospodarstwo sadownicze, w którym według oświadczenia strony, straty obecnie przewyższają dochody. Biorąc pod uwagę wskazane wyżej ustalenia, Sąd stwierdził, że w zaskarżonej decyzji brak jest rozważań w kwestii istnienia ważnego interesu zainteresowanej przemawiającego za odmową uwzględnienia wniosku strony. Należy podkreślić, że dla podjęcia rozstrzygnięcia w oparciu o przepis art. 41 a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. nie wystarczy samo wskazanie okoliczności, w jakich znajduje się strona – konieczne jest bowiem ich rozważenie w kontekście ważnego interesu zainteresowanego. Organ całkowicie pominął taką analizę. Wymaga wyjaśnienia, że sytuacją uzasadniającą istnienie po stronie podlegającego ubezpieczeniu rolnika ważnego interesu w umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników na podstawie art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r., jest niemożność opłacenia składek ze względu na brak środków finansowych. Istnienie tego interesu nie może być kwestionowane w sytuacji, gdy zapłata składek zagraża podstawom egzystencji osoby podlegającej ubezpieczeniu. Ważny interes w umorzeniu składek ze względu na trudną sytuację materialną ubezpieczonego istnieje wtedy, gdy pomiędzy obowiązkiem zapłaty składek i możliwościami egzystencyjnymi zobowiązanego istnieje związek tego rodzaju, że wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego podstawnych potrzeb życiowych. Wielokrotnie w orzecznictwie administracyjnym podkreślano, że trudna sytuacja materialna strony może być uznana za ważny interes w kontekście omawianego przepisu. Obowiązkiem organu było zatem wyjaśnienie i ustalenie w okolicznościach sprawy co należy rozumieć przez ważny interes strony i czy zaszedł on w sprawie czy nie. Należy zauważyć, że gospodarstwo rolne jest jedynym źródłem dochodów skarżącej i jej rodziny. Organ nie ustalił chociażby szacunkowego przychodu z tego gospodarstwa. Ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że dochodowość gospodarstwa rolnego skarżącej jest niezadowalająca. Ustalenie szacunkowego dochodu z gospodarstwa powinno być zestawione z wysokością strat poniesionych przez skarżącą w wyniku wiosennych przymrozków. Należy bowiem zauważyć, że tego rodzaju zjawiska pogodowe były głównym źródłem pogorszenia się sytuacji materialnej skarżącej. Okoliczność ta winna zostać uwzględniona w procesie ustalania istnienia przesłanki w postaci ,,ważnego interesu zainteresowanej". Z załącznika do protokołu z oszacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwie rolnym lub dziale specjalnym produkcji rolnej spowodowanych wystąpieniem niekorzystnego zjawiska atmosferycznego, sporządzonego przez Urząd Gminy w O. wynika bowiem, że w wyniku przymrozków wiosennych w 2017 r. wnioskodawczyni poniosła straty w uprawie: 2,04 ha jabłoni w 60 %, 0,22 ha wiśni w 95 %. Straty w średniej rocznej produkcji rolnej w gospodarstwie rolnym wyniosły 57,60 % i spowodowały obniżenie dochodu z gospodarstwa rolnego o kwotę 24.864,44 zł. Przy tak ukształtowanym stanie faktycznym twierdzenie organu, że skarżąca nie udokumentowała innych zdarzeń losowych, które miałyby wpływ na pogorszenie jej sytuacji materialnej, nie zasługuje na aprobatę. Innymi słowy, choć organ zgromadził materiał dowodowy dotyczący sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej, w tym ponoszonych wydatków, dane te, nie zostały ocenione w kontekście przesłanki ważnego interesu, tj. nie ustalono możliwości płatniczych skarżącej. W konsekwencji został naruszony art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Nie wystarczy bowiem wskazać źródła utrzymania czy wielkość przychodu (dochodu), lecz konieczne jest ustalenie relacji pomiędzy wysokością zaległości a dochodem pomniejszonym o wydatki konieczne dla egzystencji zobowiązanej i jej rodziny pozostającej z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Wbrew twierdzeniu organu, wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego i rolnego powinny zostać uwzględnione przy ustalaniu analizowanej przesłanki umorzenia. Jego błędów w procesie decyzyjnym nie usprawiedliwia fakt nieudokumentowania przez stronę wydatków ponoszonych na leczenie dziecka. W tej kwestii należało uwzględnić twierdzenie skarżącej, która podniosła, że wydatki na leczenie są trudne do przewidzenia i zależą od samopoczucia chorej oraz wyników badań. Sam charakter schorzeń, którymi dotknięta jest córka skarżącej (astma oskrzelowa i niedoczynność tarczycy) wskazuje, że mają one charakter przewlekły, co z kolei wiąże się z koniecznością ponoszenia regularnych wydatków na leczenie. Ustalając przesłankę ważnego interesu zobowiązanego organ, obok możliwości płatniczych zobowiązanej, powinien wziąć pod uwagę również stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. W zaskarżonej decyzji organ nie wskazał, że przesłankę tą rozważał. Nie wyjaśnił zatem, w jakim zakresie stan ten miał wpływ na rozstrzygnięcie. Ograniczenie się natomiast do zacytowania przepisu nie spełnia kryteriów oceny przesłanki umorzenia. Organ powinien bowiem wyjaśnić jak, w jego ocenie, stan finansów funduszów wpływa na rozpoznanie wniosku konkretnego zobowiązanego o umorzenie należności. 4.4. W konsekwencji, zdaniem Sądu, organ naruszył przepis art. 107 § 3 k.p.a. Ograniczył się bowiem do opisania zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, ale nie ocenił go pod kątem przesłanki umorzenia. W takiej sytuacji decyzja uchyla się od kontroli. Sąd nie jest w stanie wywieść, czy organ uznał, że skarżąca spełnia przesłankę – w ocenie organu – ważnego interesu. Nie jest też w stanie stwierdzić, jakimi motywami prawnymi się kierował odmawiając przyznania wnioskowanej ulgi. Uzasadnienie organu nie wyjaśnia dostateczne podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Wskazał jedynie, że w sprawie nie zaszła przesłanka ważnego interesu o jakim mowa w art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r., gdyż skarżąca nie wykazała, że spłata zadłużenia spowoduje niemożność zaspokojenia przez nią podstawowych potrzeb życiowych. 4.5 Błędy uzasadnienia świadczą ponadto o naruszeniu art. 8 § k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej. Chodzi bowiem o to, by organ w sposób wyczerpujący i jawny wskazał stronie motywy, które w jego ocenie stanowią o ich bezzasadności. Strona nie może być zdana w tym zakresie na swoje domysły. Organ administracji powinien podjąć starania, aby strona została przekonana o zasadności wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. Tylko bowiem takie zachowanie będzie realizowało tą zasadę, którego istotą jest to, by każdy uczestnik postępowania był przekonany, że bierze udział w rzetelnie prowadzonym procesie, i że jego stanowisko zostało poważnie wzięte pod uwagę, a jeżeli zapadło negatywne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody. 4.6. Ponownie rozstrzygając sprawę organ dokona aktualnych na dzień wydania decyzji ustaleń faktycznych w zakresie wysokości uzyskiwanych przez skarżącą dochodów i ponoszonych przez nią wydatków. Na tej podstawie rozważy możliwości płatnicze wnioskodawcy w odniesieniu do kwoty zaległości składkowych. Następnie organ oceni stan finansów funduszu emerytalno – rentowego i składkowego. Analiza tych przesłanek pozwoli organowi ewentualnie ustalić istnienie ważnego interesu po stronie wnioskodawcy, a w konsekwencji na prawidłowe zastosowanie treści art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Uwzględni przy tym, że istnienie ważnego interesu może być uzasadnione niekorzystnymi zjawiskami atmosferycznymi o ile spowodowały wymierne straty majątkowe, a także bardzo trudną sytuacją majątkową starającego się o ulgę. Ze względu na powyższe na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.