I SA/Ke 816/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Surma po rozpoznaniu 18 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. C. od postanowienia referendarza sądowego z 29 lutego 2016 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi W. C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy uznania zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w całości oraz ustanowić dla skarżącego adwokata. W. C.w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W formularzu wniosku skarżący podał, że sam pozostaje w gospodarstwie domowym, jako posiadany majątek wykazał dom o powierzchni 105 m² i działkę o powierzchni 391 m², zakupione za pieniądze uzyskane z kredytu, niespłacanego od około czterech lat. Majątek ten objęty jest egzekucją komorniczą. Jako źródło utrzymania wskazał sprzedaż surowców wtórnych, z czego uzyskuje dochód w kwocie od 180 do 200 zł miesięcznie. Jest bezrobotny, bez prawa do zasiłku. Ostatnie trzy lata przebywał w zakładzie karnym. Nie ma stałej pracy, pracuje dorywczo. Z małżonką pozostaje w separacji, ma rozdzielność majątkową. Wobec jego osoby prowadzone są liczne postępowania egzekucyjne. Nie stać go na zakup leków, otrzymał je w ramach pomocy. Korzystał z pomocy społecznej, otrzymał zasiłek na zakup żywności, środków czystości, odzieży używanej. Referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy, pod rygorem oddalenia wniosku poprzez: przedłożenie odpisu/kserokopii wyroku sądu o separacji; przedłożenie aktualnego zaświadczenia z właściwego urzędu pracy potwierdzającego, że skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku oraz udokumentowania formy oraz wysokości uzyskiwanej przez skarżącego pomocy społecznej. W odpowiedzi skarżący przedłożył zaświadczenie z 22 lutego 2016 r. z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. Ś. o pobraniu w lipcu 2015 r. zasiłku celowego na zakup żywności i środków czystości w kwocie 120 zł, kopie decyzji Starosty O. z 14 września 2006 r. o uznaniu skarżącego z dniem 14 września 2006 r. za osobę bezrobotną oraz z 9 kwietnia 2015 r. o uznaniu skarżącego z dniem 9 kwietnia 2015 r. za osobę bezrobotną, oraz kopię protokołu z ustnego zgłoszenia wniosku o udzielenie pomocy z 23 czerwca 2015 r. Skarżący wskazał też, że z żoną ma ustanowioną rozdzielność majątkową, jest z nią w separacji, ale nie ma orzeczenia sądu w tym przedmiocie. Referendarz oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy. Podniósł, że skarżący nie przedłożył odpisu/kserokopii wyroku sądu o separacji lub innych dokumentów potwierdzających ustanie jego małżeństwa. Nieuzupełnienie przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy o wszystkie żądane dokumenty nie pozwala na stwierdzenie, że strona nie jest w stanie wygospodarować środków pieniężnych na poniesienie tych kosztów. Skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia. Podniósł, że nie istnieje dokument orzekający o separacji, w związku z tym nie jest w stanie go dostarczyć. Separacja ma charakter faktyczny. Wobec żony również prowadzone są postępowania egzekucyjne, obciążające jej pensję. Zarzucił, że zaskarżone postanowienie wydano w oparciu o przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., gdy tymczasem skarżący występował o przyznanie prawa pomocy na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 tej ustawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowień referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach tych, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu osobom niemogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania, ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy. Prawo to może być udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym służy osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Z przepisu tego wynika, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Przedstawione przez stronę okoliczności pozwalają sądowi dokonać analizy jej sytuacji materialnej, a tym samym rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca winien należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, sytuacja finansowa skarżącego wskazuje na to, że nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych. Skarżący uzyskuje minimalny dochód ze sprzedaży surowców wtórnych. Nieruchomość, której jest właścicielem, objęta jest postępowaniem egzekucyjnym, których wobec jego osoby toczy się zresztą znaczna ilość. Korzysta z pomocy społecznej, jest bezrobotny, na co przedłożył stosowne dokumenty. Nieprzedłożenie zaś dokumentu orzekającego o separacji należy uznać za usprawiedliwione, skoro jak podniósł skarżący, taki dokument nie istnieje, bo separacja z małżonką ma charakter faktyczny, a nie prawny. W związku z tym nie można wywodzić wobec skarżącego negatywnych skutków wynikających z treści art. 255 p.p.s.a. polegających na uznaniu, że nie udokumentował on należycie swojej sytuacji życiowej. Z przepisu art. 260 p.p.s.a. wynika, że sąd orzeka reformatoryjnie, a nie kasacyjnie. Sąd nie może być zatem związany ustaleniami faktycznymi oraz prawnymi poczynionymi przez referendarza. Oznacza to, że dla Sądu orzekającego w przedmiotowej sprawie nie jest wiążące ustalenie referendarza sądowego, że nieprzedłożenie dokumentu świadczy o niewypełnieniu obowiązków przez skarżącego oraz że uniemożliwia ocenę jego sytuacji materialnej. Uwzględniając te okoliczności Sąd uznał, że postanowienie referendarza należało zmienić, ponieważ sytuacja materialna skarżącego nie pozwala na poniesienie przez niego jakichkolwiek kosztów postępowania, w tym nie tylko opłat sądowych i wydatków, ale także kosztów wynagrodzenia fachowego pełnomocnika. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.