I SA/Ke 89/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Adamiec po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2018 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E. S.od postanowienia starszego referendarza sądowego z 15 maja 2018 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatków od towarów i usług za poszczególne miesiące 2013 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. E. S. reprezentowana przez radcę prawnego O. Ł. złożyła w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] r. w przedmiocie podatków od towarów i usług za poszczególne miesiące 2013 r. wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach wynika, że wnioskodawczyni pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z córką w wieku 25 lat (córka studiuje) oraz z synem w wieku 20 lat. (syn jest uczniem technikum). Wnioskodawczyni wykazała, że uzyskuje dochód z gospodarstwa rolnego w kwocie 500 zł miesięcznie netto, syn uzyskuje rentę rodzinną w kwocie 450 zł netto miesięcznie, córka uzyskuje rentę rodzinną w kwocie 450 zł oraz wynagrodzenie za pracę w kwocie 1.700 zł netto miesięcznie. Jako posiadany majątek skarżąca wykazała dom drewniany wielkości 121 m² wartości 50.000 zł oraz gospodarstwo rolne wielkości 5,33 ha (współwłasność z dziećmi). Jako zobowiązania i stałe wydatki wskazała ratę kredytu w kwocie 270 zł miesięcznie, ubezpieczenie 304 zł rata, podatek rolny 1.064 zł rocznie, energia elektryczna – 150zł miesięcznie, gaz – 100 zł, woda 50 zł, ścieki 30 zł, śmieci 20 zł, leki 1.000zł. Stosownie do art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369) dalej: ustawa p.p.s.a. starszy referendarz sądowy wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie siedmiu dni od daty doręczenia pisma sądowego pod rygorem ujemnych skutków procesowych. W zakreślonym terminie skarżąca przedłożyła kopię zeznania podatkowego PIT 37 za 2017 r. córki , w którym córka wykazała łączny przychód w kwocie 57 514,11 zł koszty uzyskania przychodów 4.910,70 zł dochód 52.603,41 zł, kopię zeznania podatkowego PIT 37 za 2017 r. syna , w którym syn wykazał dochód w kwocie 7.206,40 zł, kopię zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Sandomierzu z 23 kwietnia 2018 , że w okresie od 8 kwietnia 2002 r. do 11 kwietnia 2016 r. skarżąca figurowała w ewidencji podatników prowadzących działalność gospodarczą, aktualnie skarżąca w ewidencji nie figuruje, kopię harmonogramu spłat pożyczki do 28 maja 2021 r. – wysokość raty 270,14 zł, kopię aktualizacji zawiadomień o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, kopię tytułów wykonawczych, kopię umowy pożyczki z 30 listopada 2016 r., kopię umowy pożyczki z 24 czerwca 2015 r., kopię decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z 22 grudnia 2017 r. w sprawie przyznania ulgi w spłacie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników w formie rozłożenia na 20 rat – kwota raty 304,40 zł, kopię umowy zlecenia z 18 stycznia 2018 r. zawartą z radcą prawnym O. Ł., kopię dokumentów potwierdzających, że córka skarżącej uzyskuje wynagrodzenie średnio w kwocie 1738,82 zł netto miesięcznie, kopię zaświadczenia o pobieraniu przez córkę skarżącej renty rodzinnej w kwocie 471,63 zł netto miesięcznie, kopię zaświadczenia o pobieraniu przez syna skarżącej renty rodzinnej w kwocie 516,63 zł netto miesięcznie, kopię zaświadczenia o nieprowadzeniu przez córkę skarżącej działalności gospodarczej, kopię zaświadczenia o nieprowadzeniu przez syna skarżącej działalności gospodarczej, kopię pisma ARiMR z informacją, że za 2016 r. skarżąca otrzymała dopłaty bezpośrednie w kwocie 6.872,06, a za 2017 r. w kwocie 7.339,12 zł, kopię zaświadczenia od lekarza chirurga ortopedy, że skarżąca leczy się, kopię wyciągu z konta skarżącej za okres od 1 kwietnia 2018 r. do 24 kwietnia 2018 r. Skarżąca nie potwierdziła informacji dotyczącej ponoszenia przez nią wydatków na leki w kwocie 1.000,00 zł zawartej w złożonym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nie przedłożyła zaświadczeń właściwego Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o zarejestrowanych na nazwisko skarżącej, jej córki i syna – jako właściciela lub współwłaściciela samochodach i pojazdach, nie przedłożyła własnego zeznania podatkowego za 2017 r. ani informacji z właściwego urzędu skarbowego o nieskładaniu zeznania podatkowego za 2017 r., nie przedłożyła wyciągu lub wykazu z posiadanych przez skarżącą, jej syna oraz córkę rachunków bankowych, w tym kont i kart kredytowych obejmujących operacje z ostatnich 3 miesięcy, nie udokumentowała czy jej syn i córka uzyskują dopłaty do wykazanej we wniosku nieruchomości rolnej. Starszy referendarz sądowy postanowieniem z 15 maja 2018 r. oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. Podniósł, że nie można uznać, aby skarżąca udokumentowała czy uprawdopodobniła w sposób wyczerpujący i jednoznaczny swoją sytuację majątkową, bowiem wezwana do przedstawienia oświadczeń i dokumentów pozwalających na pozbawioną wątpliwości ocenę, obowiązek ten wykonała jedynie częściowo i w taki sposób, który nie ujawnia jej rzeczywistej kondycji majątkowej Takie działanie uniemożliwia orzekającemu ocenę, czy istotnie - w świetle przedstawionych dokumentów i oświadczeń - skarżąca jest osobą, nie mogącą ponieść kosztów postępowania. Skarżąca wywiodła sprzeciw od niniejszego postanowienia. Wniosła o zmianę w.w. postanowienia i zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazała, że Sąd w ogóle nie odniósł się do jej wniosku z 23 kwietnia 2018 r., w którym Skarżąca poza przedstawieniem dokumentów, wniosła o przedłużenie terminu sądowego do przedstawienia dokumentów na podstawie art. 84 p.p.s.a. Skarżąca wyjaśniała, że jest na etapie ich gromadzenia a ze względu na fakt, że Sąd wyznaczył termin 7 dniowy, a zażądał znacznej ilości dokumentów, w tym dotyczących dzieci skarżącej, nie jest ona w stanie zebrać ich w tak krótkim terminie. W ocenie skarżącej, na wadliwość rozstrzygnięcia Sądu wskazuje również fakt, że nie dostrzega on skali problemu finansowego ciążącego na niej. Wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi 6 239 337,00 zł natomiast wezwanie do uiszczenia wpisu opiewa na kwotę 62 394,00 zł. Skarżąca ma zablokowane konta bankowe oraz otrzymuje minimalne środki na życie, a głównie jest na utrzymaniu dzieci otrzymujących rentę rodzinną i próbujących podejmować pracę i ucząc się równocześnie. Ponadto skarżąca regularnie się leczy ze względu na poważne problemy zdrowotne. Jaka zatem jest skala porównania nieprzedstawienia przez skarżącą rachunków potwierdzających co miesiąc ponoszenie kosztów leków na 1 tysiąc złotych w porównaniu do wpisu, jaki miałaby ponieść skarżąca. Działanie Sądu narusza konstytucyjną zasadę prawa do sądu i umożliwienia ludziom ubogim prawa do dochodzenia swoich praw w postępowaniu sądowym. Do sprzeciwu dołączyła: zaświadczenia z Wydziału Komunikacji i Transportu Starostwa Powiatowego w S. z 18.05.2018 r dotyczące skarżącej, córki M. oraz syna S., a także historię rachunku prowadzonego przez Bank Pocztowy z dnia 04.05.2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej: p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowień referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach tych, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu osobom niemogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania, ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy. Prawo to może być udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., osobie fizycznej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, prawidłowo starszy referendarz sądowy dokonał oceny, że skarżąca nie uwiarygodniła w sposób wystarczający zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Wezwanie, w którym wskazano konkretne dokumenty mogące stanowić dowód realizacji przesłanek z art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a., skarżąca wykonała w ograniczonym zakresie. Skarżąca nie potwierdziła informacji dotyczącej ponoszenia przez nią wydatków na leki w kwocie 1.000,00 zł zawartej w złożonym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nie przedłożyła zaświadczeń właściwego Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o zarejestrowanych na nazwisko skarżącej, jej córki i syna – jako właściciela lub współwłaściciela samochodach i pojazdach, nie przedłożyła własnego zeznania podatkowego za 2017 r. ani informacji z właściwego urzędu skarbowego o nieskładaniu zeznania podatkowego za 2017 r., nie przedłożyła wyciągu lub wykazu z posiadanych przez skarżącą oraz jej syna rachunków bankowych, w tym kont i kart kredytowych obejmujących operacje z ostatnich 3 miesięcy, nie udokumentowała czy jej syn i córka uzyskują dopłaty do wykazanej we wniosku nieruchomości rolnej. Przekazane w odpowiedzi na wezwania referendarza cząstkowe informacje niewątpliwie nie stanowiły realizacji wskazywanych wezwań. Nie może być bowiem tak, że to strona wnioskująca o przyznanie jej praw pomocy, a zatem oczekująca, iż to Skarb Państwa pokryje za nią koszty sądowe, będzie decydować jakie informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i rodzinnej przekaże na żądanie rozstrzygającego jej wniosek. Brak precyzyjnych i pełnych informacji o stanie majątkowym skarżącej może zatem w takiej sytuacji stanowić o odmowie przyznania jej prawa pomocy, na co wskazywał wielokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny w swoim orzecznictwie. Niedopełnienie w całości lub choćby w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 lipca 2009 r., I OZ 744/09). W niniejszej sprawie wystąpiła taka właśnie sytuacją. Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (np. osobom bezrobotnym bez prawa do zasiłku czy pozbawionym jakichkolwiek dochodów), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też zwiększać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych, czy też prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 czerwca 2014 r. sygn. akt II OZ 561/14). Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach działając na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.