I SA/Ke 9/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Surma, Sędziowie Sędzia WSA Maria Grabowska,, Sędzia WSA Danuta Kuchta (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Andrzej Stolarski, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 29 stycznia 2009r. sprawy ze skargi A.N. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. określa, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości. Uzasadnienie. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia [...]. Nr: [...]. po rozpoznaniu wniosku A. N. o ponowne rozpatrzenie sprawy, wniesionego od decyzji z dnia [...].. znak: [...]. postanowił utrzymać w mocy decyzję z dnia [...].. odmawiającą umorzenia należności składkowych za okres 1998.2-2006.1 w łącznej kwocie 11 483,20 zł. W uzasadnieniu decyzji Prezes KRUS stwierdził, że sporne zadłużenie powstało m.in. w wyniku nieterminowego zgłoszenia się A. N. do ubezpieczenia z tytułu prowadzenia działalności rolniczej w gospodarstwie powyżej1ha przeliczeniowego, co w konsekwencji spowodowało objęcie przedmiotowym ubezpieczeniem z okresem wstecznym i nagłym przyrostem zadłużenia wraz z odsetkami za zwłokę. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy A. N. uzasadnia tymi samymi argumentami, które podawał w podaniu z dnia 22.03.2006r. tj. trudną sytuacją finansową nie uzyskiwaniem oczekiwanych dochodów z posiadanego gospodarstwa i koniecznością sprawowania opieki nad matką. Prezes KRUS wskazał, że w poprzedniej decyzji zostały wyjaśnione przesłanki załatwienia sprawy, decyzja w sprawie o umorzenie aczkolwiek dla wnioskodawcy niekorzystna, była jednak zasadna w odniesieniu do sytuacji w jakiej się znajduje i przy obowiązującym stanie prawnym. Oceny sytuacji rodziny wnioskodawcy dokonano na podstawie ustaleń wizytacji gospodarstwa przeprowadzonej w dniu 26.02.2008r. oraz wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Ł. w dniu 17.11.2008r. Z dokonanych ustaleń wynika, że w gospodarstwie w ostatnich latach nie zaistniały udokumentowane zdarzenia, które wpływałyby na osłabienie zdolności płatniczych. Przedłożona karta informacyjna leczenia szpitalnego z dnia 10.05.2006r. oraz zaświadczenie lekarskie wydane w dniu 17.11.2008r. przez zakład Opieki Zdrowotnej "W." w Ł., potwierdzają problemy zdrowotne matki zamieszkującej wspólnie z wnioskodawcą. Z dokumentów powyższych wynika, że matka wymaga opieki lekarskiej a ponadto ze względu na wiek również opieki osób bliskich, ale nie nadmiernych nakładów finansowych. Organ zauważył, że matka wnioskodawcy posiada własne źródło dochodu jakim jest świadczenie emerytalne i nie pozostaje na syna utrzymaniu. Odnosząc się do przeprowadzonego wywiadu przez GOPS organ stwierdził, że wnioskodawca i członkowie jego rodziny nie korzystali i nie korzystają z pomocy finansowej ani rzeczowej Ośrodka. Z podania A. N. wynika natomiast, że nie korzysta z dotacji do gospodarstwa, nie stosuje nawozów i nie posiada sprzętu mechanicznego do uprawy i zbiorów. Według organu trudności związane z niezadowalającymi cenami płodów rolnych i nie uzyskiwaniem oczekiwanych dochodów z gospodarstwa dotyczą większości gospodarstw naszego regionu, lecz nie stanowią przeszkody w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Podejmując decyzję o odmowie umorzenia wnioskowanych należności Prezes KRUS wskazał, że działa w oparciu o postanowienia atr.41a ust. 1 pkt. ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U.08.50.291 j.t.), które zobowiązują go do uwzględnienia nie tylko możliwości płatniczych wnioskodawcy, ale również stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Jednocześnie poinformował, że na spłatę zadłużenia może zostać udzielona ulga w postaci układu ratalnego, dostosowanego do możliwości płatniczych wnioskodawcy. Ponadto w decyzji pouczono wnioskodawcę, że w sprawie uzyskania dopłat unijnych, które pozwolą na doinwestowanie i rozwój gospodarstwa, winien zwrócić się do najbliższej jednostki Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na decyzję Prezesa KRUS z dnia [...].. Nr: [...]. wniósł A. N. wnosząc o pozytywne rozpatrzenie jego prośby o umorzenie zaległych składek. Skarżący swoją prośbę uzasadnił trudnościami finansowymi wynikającymi z pogarszającej się jego sytuacji majątkowej. W skardze A. N. ponownie opisał swoją sytuację majątkową i życiową, przedstawiając jako trudną uniemożliwiającą płacenie na bieżąco składek społecznych. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując wnioski i argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), dalej: "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Mając na względzie powyższe, Sąd rozpoznając sprawę niniejszą w pierwszej kolejności zauważył, że przedmiotem wniesionej przez A. N. skargi jest decyzja Prezesa KRUS, wydana na podstawie art. 127 § 3 k.p.a., a zatem w trybie ponownego rozpoznania sprawy. Przepis ten, będący wyrazem ustanowionej w art. 15 k.p.a. zasady dwuinstancyjności postępowania, stanowi, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, zaś do wniosku tego mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Przesłanką do przyjęcia powyższego przepisu jako podstawy prawnej zaskarżonego rozstrzygnięcia był fakt, że Prezes KRUS, zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2008r. Nr 50, poz. 291 ze zm.) określana dalej jako u.u.s.r., jest centralnym organem administracji rządowej, a zatem zgodnie z definicją zawartą w art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a. jest on ministrem w rozumieniu tej ustawy. Ponadto, w związku z treścią art. 36 ust. 3 u.u.s.r., decyzje wydane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników nie podlegają zaskarżeniu w trybie określonym w tym przepisie, tj. w drodze odwołania do sądu powszechnego. Wydając decyzję w trybie ponownego rozpatrzenia sprawy, organ drugiej instancji winien mieć na względzie treść art. 140 k.p.a., który stanowi że w sprawach nieuregulowanych przepisami art. 136-139 k.p.a., zawierającymi normy postępowania odwoławczego, odpowiednie zastosowanie do tego postępowania mają przepisy o postępowaniu przed organami pierwszej instancji. W konsekwencji uznać należało, że rozpoznając sprawę w drugiej instancji w trybie ponownego jej rozpatrzenia, Prezes KRUS miał obowiązek rozpoznać ją na nowo co do istoty. Koniecznym warunkiem wydania prawidłowej decyzji w trybie art. 127 § 3 k.p.a. jest zatem poprzedzenie jej przeprowadzonym ponownie postępowaniem. Z akt sprawy nie wynika, aby takie postępowanie zostało przez Prezesa KRUS przeprowadzone. W zaskarżonej decyzji stwierdzono, że po poddaniu całości sprawy rzetelnej analizie i wnikliwym rozpatrzeniu wszystkich podanych przez skarżącego okoliczności Kasa nie znajduje podstaw do umorzenia wnioskowanych należności składkowych i zmiany decyzji z dnia [...].. A. N. wnosił o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne z uwagi na jego trudną sytuację majątkową, która uniemożliwia zapłatę tych należności bez spowodowania uszczerbku w niezbędnym utrzymaniu jego samego i rodziny. Na podstawie art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. organ może umorzyć rolnikowi należności z tytułu składek w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem ubezpieczonego. Na wstępie stwierdzić należy, że niemożność opłacenia składek ze względu na brak środków finansowych należy uznać za sytuację uzasadniającą istnienie, po stronie podlegającego ubezpieczeniu rolnika, ważnego interesu w umorzeniu należności z tytułu składek. Zdaniem Sądu istnienie tego interesu nie może być kwestionowane w sytuacji, gdy zapłata składek zagraża podstawom egzystencji osoby podlegającej ubezpieczeniu i jej bliskich razem z nią zamieszkujących. Z akt sprawy wynika niezbicie, iż skarżący jest kawalerem, mieszka z matką pobierającą emeryturę w wysokości 642,65 zł. i wymagającą opieki. Skarżący utrzymuje się z pracy w gospodarstwie rolnym, nie korzysta z pomocy społecznej oraz z dotacji unijnych. Podkreślić należy, że ważny interes w umorzeniu składek ze względu na trudną sytuację materialną skarżącego istniałby wtedy, gdyby pomiędzy obowiązkiem zapłaty składek i możliwościami egzystencyjnymi zobowiązanego istniał związek tego rodzaju, że wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego podstawnych potrzeb życiowych. Okoliczności powyższe powinny być przedmiotem postępowania wyjaśniającego zarówno przed podjęciem zaskarżonej decyzji jaki i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...].. W rozpoznanej sprawie organ rozważając sytuację materialną skarżącego i uzasadniając swoje rozstrzygnięcie stwierdził, iż wziął pod uwagę możliwości płatnicze wnioskodawcy, ale również stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Jednocześnie poinformował, że na spłatę zadłużenia może zostać udzielona ulga w postaci układu ratalnego, dostosowanego do możliwości płatniczych wnioskodawcy. W tym miejscu należy podkreślić, że decyzje podejmowane na podstawie przytoczonego przepisu art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. są decyzjami uznaniowymi, co nie zwalnia jednak organu od obowiązku przeprowadzenia prawidłowego postępowania oraz wydania decyzji spełniającej wymogi określone w przepisie art. 107 § 1 k.p.a. Organ, prowadząc postępowanie, w wyniku którego ma zostać wydana decyzja uznaniowa, ma obowiązek wypełnić zawarty w art. 7 k.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz określony w przepisie art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Dokonana w postępowaniu ocena dowodów nie może nosić cech dowolności. Zakres postępowania wyjaśniającego w niniejszej sprawie określał przepis 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Na podstawie tego przepisu za przesłankę uzasadniającą umorzenie należności z tytułu składek można uznać trudną sytuację materialną ubezpieczonego i w rozpoznanej sprawie strona właśnie na tę okoliczność się powoływała, to organ, prowadząc postępowanie w sprawie z wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek, miał obowiązek wyjaśnić sytuację majątkową skarżącego i ustalić, czy zapłata tych należności w znaczącej kwocie 11 483,20 zł. rzeczywiście może zagrozić jego egzystencji. W celu prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, organ miał obowiązek ustalić wysokość osiąganych przez skarżącego dochodów oraz wysokość ponoszonych przez niego wydatków i dać temu wyraz w uzasadnieniu decyzji. W rozpoznawanej sprawie organ obowiązku tego nie wykonał, gdyż nie zawarł w uzasadnieniu decyzji dokładnej analizy dochodów skarżącego oraz wydatków, które musi on ponosić w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący wnosząc o umorzenie zaległości składkowych konsekwentnie wskazywał, że utrzymuje się z pracy w gospodarstwie rolnym, nie korzysta z pomocy społecznej i dotacji unijnych. Skarżący podnosił wielokrotnie okoliczność, iż jest zobowiązany do sprawowania opieki nad starszą schorowaną matką i w przeciwieństwie do opinii organu, Sąd uważa, że z tego powodu możliwości zarobkowe skarżącego są ograniczone. Dokonanie analizy sytuacji materialnej skarżącego, a mianowicie z jednej strony ustalenie poziomu uzyskiwanych dochodów, a z drugiej poziomu koniecznych wydatków, pozwoli ocenić czy skarżący ma możliwości zapłaty zaległych należności składkowych. Jak już Sąd zaznaczył, organ nie przeprowadził tego rodzaju porównania dochodów skarżącego z jego wydatkami, a taka możliwość istniała przy wykorzystaniu wywiadu środowiskowego sporządzonego w dniu 17 listopada 2008r. przez Gminny Ośródek Pomocy Społecznej w Ł.. Z ww. wywiadu środowiskowego wynikają bowiem istotne dla prawidłowego rozstrzygnięcia fakty dotyczące zarówno wysokości dochodów uzyskiwanych przez skarżącego oraz obciążenia finansowego stałego i okresowego. Organ nie omówił tych danych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a wnioski, które przedstawił, w ocenie Sądu, są nieprawidłowe. Tak samo organ nie wskazał powierzchni i przychodowości gospodarstwa z którego utrzymuje się skarżący, nie wyjaśnił w jakim stopniu dopłaty rolnicze mogłyby mieć wpływ na możliwości płatnicze skarżącego. Wyjaśnić należy, że przy rozstrzyganiu sprawy organ był zobowiązany zgodnie z art.77.§1 k.p.a. w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Analiza akt wskazuje, iż z tegoż obowiązku Prezes KRUS nie wywiązał się należycie, przez co zaskarżoną decyzję należało uznać za pozbawioną prawidłowego uzasadnienia. W obydwu decyzjach organ ponadto nie wskazał dowodów, na których oparł swoje rozstrzygnięcie. Brak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji rozważenia wszystkich okoliczności związanych z sytuacją majątkową strony skarżącej stanowiło naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. w zakresie uzasadnienia faktycznego decyzji. Zdaniem Sądu naruszenie przepisu art. 107 § 3 k.p.a. w zakresie uzasadnienia faktycznego zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją z dnia 17.09.2008r. miało istotny wpływ na wynik sprawy. Przepis 107 § 3 k.p.a. stanowi, iż uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Oceniając zaskarżoną decyzję Prezesa KRUS we wskazanym wyżej zakresie, jak i decyzję z dnia 17.09.2008r. stwierdzić należy, iż rozstrzygnięcia tych wymogów nie spełniają. Na podstawie bowiem uzasadnień tych rozstrzygnięć Sąd nie był w stanie ocenić, czy dokonane przez organ ustalenia i w konsekwencji końcowe rozstrzygnięcia zostały wydane zgodnie z prawem. Ze względu na uznaniowy charakter rozstrzygnięć, przy niewłaściwym uzasadnieniu decyzji uznaniowych, z samego przepisu prawa oraz istniejącego w sprawie stanu faktycznego nie można wywieść jednoznacznej oceny, czy decyzje organu są prawidłowe w zakresie samego rozstrzygnięcia o prawach i obowiązkach strony, a zatem czy są prawidłowe w aspekcie materialnym. Wadliwe uzasadnienie decyzji uznaniowej nie pozwala na stwierdzenie, czy przy jej wydaniu organ nie dopuścił się dowolności oraz zaniechania przy dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy. Ponownie rozstrzygając sprawę w przedmiocie wniosku o umorzenie zaległości składkowych organ dokona ustaleń faktycznych w zakresie wysokości dochodów i wysokości wydatków skarżącego w oparciu o wszystkie dowody zgromadzone w sprawie, a ponadto uzupełni w miarę potrzeby materiał o nowe dowody np. wysłuchanie A. N., bo tylko on oprócz znajdujących się w aktach sprawy dokumentach posiada wiedzę o istotnych faktach dotyczących jej sytuacji materialnej i możliwości płatniczych. Następnie usuwając stwierdzone naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, organ zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a uzasadni podjętą decyzję. Z tych względów należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja z dnia 25 lipca 2008r. naruszały przepisy art. 8, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. w stopniu, które miało istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. w stopniu, który miał znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135 oraz art. 152 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.