I SA/Ke 9/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Grabowska, Sędziowie Sędzia WSA Artur Adamiec (spr.), Sędzia WSA Danuta Kuchta, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Anna Szyszka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych 1. oddala skargę; 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata M. C. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. 1. Decyzja organu administracji publicznej i przedstawiony przez ten organ tok postępowania 1.1. Decyzją z [...] r. nr [...]Zakład Ubezpieczeń Społecznych ("ZUS", "Zakład") utrzymał w mocy decyzję z [...]r. nr [...], którą odmówił K. M. umorzenia składek na ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 813,99 zł. 1.2. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że K. M. w okresie od 25 stycznia 2013 r. do 6 marca 2013 r. była zgłoszona do ubezpieczenia społecznego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności w zakresie wynajmu i dzierżawy maszyn i urządzeń budowlanych. W związku z tym powstał obowiązek opłacania składek na własne ubezpieczenie. Z uwagi na niedopełnienie tego obowiązku powstało zadłużenie. Pismem z 24 czerwca 2013 r. zobowiązana wniosła o umorzenie składek na ubezpieczenie zdrowotne. Zakład 28 sierpnia 2013 r. wydał decyzję odmowną. Wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy dłużniczka wskazała, że jej sytuacja uległa pogorszeniu, ponieważ utraciła źródło dochodu jakim było wynagrodzenie ze stosunku pracy. Natomiast alimenty jakie otrzymuje nie pozwalają "na przeżycie, nie mówiąc o regulowaniu jakichkolwiek zobowiązań". W ocenie wnioskodawczyni to z powodu niekompetencji pracowników banków nie mogła uruchomić działalności i została narażona na koszty, których nie jest w stanie pokryć. 1.3. ZUS wskazał, że zasady umarzania należności zostały uregulowane w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), dalej jako "u.s.u.s." Podstawowym warunkiem umożliwiającym umorzenie jest całkowita nieściągalność należności z tytułu składek (art. 28 ust. 2 i 3 tej ustawy). Jednocześnie stosownie do art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umorzone, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umarzania tych należności określa § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (dalej zwane "rozporządzenie"). 1.4. Zakład stwierdził brak przesłanki całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. z uwagi na fakt, że zobowiązana nie zaprzestała trwale prowadzenia działalności, nadto jak dotychczas żaden z organów nie stwierdził trwałej nieściągalności. W związku z tym postępowanie prowadzone było w oparciu o treść art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia. Ustalono, że obecnie wnioskodawczyni nie prowadzi pozarolniczej działalności. Działalność została zawieszona na okres dwóch lat do 6 marca 2015 r. Od 29 października 2009 r. do 1 lipca 2011 r. zobowiązana była zgłoszona do ubezpieczenia z tytułu zatrudnienia w O. Sp. z o.o., od 7 maja 2012 r. do 31 sierpnia 2013 r. w B. Polska S. Sp. z o.o. Organ ustalił ponadto, że K. M. pobiera świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości 500 zł miesięcznie, jest osobą stanu wolnego, nie posiada nikogo na utrzymaniu. Od 1 października 2013 r. podjęła stacjonarne studnia w C., gdzie dojeżdża 70 km. Mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką E.M., która prowadzi pozarolniczą działalność w zakresie produkcji makaronów, klusek, kuskusu i podobnych wyrobów mącznych. Według oświadczenia z tego tytułu nie osiąga jednak dochodów. Bieżące zobowiązania z tytułu miesięcznych opłat wnioskodawczyni określiła na kwotę 49 zł za internet. Podała dodatkowo, że posiada zobowiązania wobec banków (Bank Zachodni WBK S.A. oraz Credit Agricole Bank Polska S.A) na łączną kwotę 33 681,48 zł. Miesięczne obciążenie z tego tytułu wynosi około 975,62 zł. Organ ustalił także, że wnioskodawczyni nie posiada nieruchomości położonych na terenie powiatu włoszczowskiego, nie jest też właścicielką żadnego pojazdu samochodowego. 1.5. Mając na uwadze powyższe Zakład stwierdził, że w przypadku zobowiązanej brak jest przesłanek określonych art. 28 ust 3a u.s.u.s. i rozporządzeniem. Nie wystąpiły sytuacje drastyczne związane ze szkodami poniesionymi w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Wnioskodawczyni nie posiada problemów zdrowotnych skutkujących niemożnością lub ograniczeniem zarobkowania. Brak obecnie środków na spłatę zadłużenia składkowego nie może automatycznie stanowić przesłanki do umorzenia wnioskowanych należności. Wprawdzie zobowiązana obecnie utraciła źródło dochodu z tytułu zatrudnienia lecz nie pozostaje bez żadnych środków do życia, nadal bowiem otrzymuje alimenty, które wypłacane będą z funduszu alimentacyjnego do ukończenia przez nią 25 roku życia. Zakład wskazał, że wnioskodawczyni jest osobą młodą, kształcąca się a jednocześnie posiadającą już doświadczenie zawodowe, zatem pozytywnie rokuje na pozyskanie zatrudnienia i wygospodarowanie środków finansowych na spłatę nie tylko wnioskowanych należności, ale całości zadłużenia wobec ZUS, które nie jest duże. Organ podkreślił, że nie oczekuje natychmiastowej lub jednorazowej spłaty zadłużenia lecz dostrzega realną szansę jego uregulowania w systemie ratalnym. Odnośnie okoliczności, które według zobowiązanej uniemożliwiły uruchomienie i rozwój jej działalności, ZUS wskazał, że działalność gospodarcza jest działalnością prowadzoną na własne ryzyko, które zawsze ponosi osoba ją prowadząca i na której spoczywają obowiązki względem różnych instytucji i urzędów. Organ podniósł, że okres, za który wymagane są składki jest bezsporny. Skoro jednak w ocenie wnioskodawczyni działalność nie była faktycznie wykonywana można wystąpić do Zakładu z wnioskiem o ustalenie podlegania ubezpieczeniom z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności załączając jednocześnie dowody potwierdzające argumenty zobowiązanej. 2. Skarga do Sądu 2.1. Na decyzję opisaną w pkt 1 K. M. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji wskazała, że jest dla niej wielce krzywdząca, czego chce dowieść przed sądem. 2.2. W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. 3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: 3.1. Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej "ustawa p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie jest zasadna, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Sąd podzielił też, uznając za niewadliwe, ustalenia organu w zakresie stanu faktycznego, które znajdują potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. 3.2. Organ prawidłowo wskazał na materialnoprawną podstawę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, tj. art. 28 ust. 2, 3 i 3a u.s.u.s., które to przepisy na podstawie art. 32 u.s.u.s. mają zastosowanie do składek na ubezpieczenie zdrowotne. Powołany przepis stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu Ordynacji podatkowej; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Ponadto, w związku z tym, że sprawa dotyczy należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem tych składek, pomimo braku całkowitej nieściągalności, organ ma możliwość umorzenia tych należności także w innych uzasadnionych przypadkach. Na te uzasadnione przypadki wskazuje § 3 rozporządzenia. Są nimi w szczególności sytuacje gdy: 1. opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2. w przypadku poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3. w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. 3.3. Z treści zacytowanych przepisów o umorzeniu zaległości składkowych wynika, że organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Oznacza to, że w przypadku stwierdzenia przesłanki, organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Rozstrzygnięcie to nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 K.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 K.p.a. W celu ustalenia istnienia przesłanek umorzenia należności składkowych niezbędne jest zbadanie sytuacji finansowej, określenie dochodów i wydatków, relacji pomiędzy tymi wielkościami oraz sytuacji rodzinnej i zdrowotnej osoby zobowiązanej. Ustalając istnienie przesłanek organ bierze przy tym pod uwagę aktualną sytuację życiową i majątkową osoby wnoszącej o umorzenie zaległości. 3.4. W niniejszej sprawie organ sprostał tym wymaganiom. W celu ustalenia stanu faktycznego przeprowadził szczegółowe postępowanie wyjaśniające ustalając sytuację majątkową, finansową i rodzinną skarżącej. Oparł się w tym zakresie m.in. na: oświadczeniu skarżącej o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej z 11 lipca 2013 r., informacji z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z 16 lipca 2013 r., informacji ze Starostwa Powiatowego we W. z 9 lipca 2013 r., informacji z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców z 23 lipca 2013 r., świadectwie pracy z B. Polska S.Sp. z o.o. z 31 sierpnia 2013 r., umowie o udzielenie kredytu i wydanie płatniczej karty kredytowej z Bankiem Zachodnim WBK S.A. z 27 września 2012 r. i z 19 lipca 2011 r., umowie o kartę kredytową z Credit Agricole Bank Polska S.A. z 27 września 2012 r. 3.5. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego i jego analizy organ prawidłowo stwierdził brak przesłanki całkowitej nieściągalności wobec niewystępowania żadnej z okoliczności wskazanych w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s. Skarżąca nie zaprzestała bowiem trwale prowadzenia działalności gospodarczej. Ponadto żaden z uprawnionych organów nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. 3.6. Należy także zgodzić się ze stanowiskiem organu, że w przypadku skarżącej brak jest przesłanek, o których mowa w § 3 rozporządzenia. Sytuacja skarżącej nie jest wyjątkowa jak i uniemożliwiająca opłacenie wnioskowanych należności. Wprawdzie obecnie K. M. utraciła źródło dochodu z tytułu zatrudnienia. Nie jest jednak pozbawiona środków do życia. Otrzymuje bowiem alimenty w wysokości 500 zł miesięcznie, a jej potrzeby mieszkaniowe są zaspokojone. Skarżąca mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo z matką. Wskazane natomiast przez skarżącą wydatki nie dotyczą niezbędnych, podstawowych potrzeb (internet, kredyty konsumpcyjne). Wymaga przy tym podkreślenia, że rozpatrując wniosek o umorzenie należności publicznoprawnych organ nie może przyznać prymatu zobowiązaniom cywilnoprawnym. Obowiązek spłaty należności cywilnoprawnych nie stanowi przesłanki uniemożliwiającej spłatę zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, czy zdrowotne. W szczególności spłata kredytu nie może mieć pierwszeństwa w stosunku do obowiązku uregulowania należności publicznoprawnych. Decyzja o zaciągnięciu kredytu powinna być przemyślana i uwzględniać rzeczywiste możliwości finansowe kredytobiorcy. Stanowisko organu potwierdza również okoliczność, że skarżąca jest osobą młodą, zdrową, posiada doświadczenie zawodowe, a jednocześnie dodatkowo kształci się, co stanowi o realnych szansach podjęcia przez nią zawieszonej działalności gospodarczej lub innego zatrudnienia. Sytuacja taka nie kwalifikuje skarżącej do otrzymania ulgi w postaci umorzenia zadłużenia. Powołane z kolei przez skarżąca przyczyny powstania zaległości podatkowej związane są z ryzykiem prowadzenia działalności gospodarczej i dotyczą wielu przedsiębiorców. Nie mogą one stanowić jedynego uzasadnienia dla przyznania ulgi i być przenoszone na całe społeczeństwo. 3.7. Podsumowując Sąd stwierdził, że ZUS przeprowadził postępowanie zgodnie z przepisami prawa, w szczególności art. 7 i 77 §1 K.p.a., tj. dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych w oparciu o cały zebrany w sprawie i wyczerpująco rozpatrzony materiał dowodowy. Tak dokonane ustalenia prawidłowo doprowadziły ZUS do wniosku, że brak jest podstawy do umorzenia należności skarżącej zarówno na podstawie art. 28 ust. 2,3 u.s.u.s., jak i art. 28 ust. 3a u.s.u.s w zw. z § 3 rozporządzenia. Zauważyć przy tym należy, że wyciągnięte wnioski nie wychodzą poza granice zakreślone w art. 80 K.p.a. Zajęte stanowisko ZUS przedstawił w uzasadnieniu decyzji spełniającej wymogi z art. 107 § 3 K.p.a. Samo zaś niezadowolenie skarżącej z treści wydanego rozstrzygnięcia oraz subiektywne przekonanie o zaistnieniu przesłanek przemawiających za umorzeniem należności nie może oznaczać, że przeprowadzone postępowanie było niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa. 3.8. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a, orzekł jak w sentencji wyroku. Wynagrodzenie pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu Sąd przyznał na podstawie art. 250 ustawy p.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (j.t. Dz. U. z 2013 r. poz. 461).