I SA/Ke 99/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Surma (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Danuta Kuchta,, Sędzia WSA Ewa Rojek, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Joanna Dziopa, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 2 kwietnia 2009r. sprawy ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział we W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. określa, że uchylone postanowienie nie może być wykonane w całości. Postanowieniem z dnia [...]. nr [...]. Dyrektor Izby Skarbowej w K. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...]. nr [...]. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec D. G. na podstawie tytułów wykonawczych nr [...]. i nr [...]. z dnia [...].. wystawionych przez wierzyciela - Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział we W.. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w K., jako organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne wobec D. G., na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...].. wystawionych przez wierzyciela - Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział we W., obejmujących należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz należności z tytułu dodatkowej opłaty za nieopłacone lub opłacone w zaniżonej wysokości składki na ubezpieczenie społeczne. Na podstawie zawiadomienia z dnia [...].. nr [...]. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem, organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunku bankowego D. G. w B. Bank S.A., na poczet w/w zaległości oraz zaległości podatkowych objętych tytułami wykonawczymi wystawionymi przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K.. W dniu 28 listopada 2006r. na rachunek organu egzekucyjnego wpłynęła kwota 300,00 zł od dłużnika zajętej wierzytelności, która pozwoliła na pokrycie kosztów egzekucyjnych. W toku podejmowanych czynności egzekucyjnych przez organ egzekucyjny w dniach 9 stycznia 2006r., 12 czerwca 2006r., 5 lipca 2006r. i 18 kwietnia 2008r. poborcy skarbowi spisali ze zobowiązanym protokoły o stanie majątkowym zobowiązanego, z których wynika że D. G. nie posiada majątku oraz źródeł dochodu podlegających egzekucji. Natomiast w dniu 18 sierpnia 2008r. poborca skarbowy spisał z matką zobowiązanego - M. G. protokół o stanie majątkowym zobowiązanego. W protokole tym M. G. potwierdziła, że zobowiązany nie posiada majątku podlegającego egzekucji oraz oświadczyła, że od 15 lipca 2008r. przebywa on za granicą. Jednocześnie jak wynika z akt sprawy w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego przedmiotowe tytułu wykonawcze były wielokrotnie przydzielane do służby poborcom skarbowym, którzy w dniach 27 października 2005r., 28 listopada 2005r., 1 marca 2006r., 17 marca 2006r., 24 sierpnia 2006r., 30 sierpnia 2006r., 1 marca 2007r., 11 maja 2007r., 11 lipca 2007r., 17 września 2007r., 27 września 2007r. i 22 października 2007r. sporządzili raporty o niemożności dokonania czynności egzekucyjnych. Ponadto organ egzekucyjny przeprowadził w dniu 13 października 2008r. czynności sprawdzające w bazie danych Pierwszego Urzędu Skarbowego w K., gdzie brak było aktualnych informacji o majątku zobowiązanego, które mogłyby być przydatnymi w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym. W następstwie powyższego Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. powołując się na art. 59 §2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji umorzył postępowanie egzekucyjne. Jako uzasadnienie podał, że stan majątkowy zobowiązanego nie pozwala na skuteczne prowadzenie postępowania egzekucyjnego oraz brak jest składników majątkowych, do których egzekucja administracyjna mogłaby być skuteczna z pozytywnym skutkiem dla wierzyciela. Jednocześnie organ egzekucyjny uzasadnił, że na zajętym rachunku bankowym brak jest środków od 2006r., a zobowiązany nie figuruje w bazie danych tutejszego Urzędu odnośnie dochodów i posiadanego majątku. Ponadto wskazał, iż jak wynika z informacji uzyskanych od matki zobowiązanego obecnie przebywa za granicą, a termin powrotu nie jest znany. Za przesłankę umorzenia postępowania przyjęto więc bezskuteczność. Taką argumentację i rozstrzygnięcie zaakceptował Dyrektor Izby Skarbowej w K. potwierdzając, że zobowiązany nie posiada mienia w stosunku do którego można zastosować środek egzekucyjny, a na zajętym rachunku bankowym brak jest środków od 2006r. Jednocześnie, jak wynika z adnotacji dokonanych na protokołach o stanie majątkowym zobowiązanego, organ egzekucyjny przed podjęciem rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego szczegółowo zweryfikował posiadane dane dotyczące dochodów i posiadanego majątku zobowiązanego. Czterokrotnie w dniach 9 stycznia 2006r., 12 czerwca 2006r., 5 lipca 2006r. i 18 kwietnia 2008r. dokonano czynności egzekucyjnych polegających na spisaniu przez poborców skarbowych ze zobowiązanym protokołów o stanie majątkowy zobowiązanego, z których wynika, że D. G. nie posiada majątku, ani wierzytelności podlegających egzekucji. Jednocześnie organ odwoławczy zauważył, że umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie zamyka wierzycielowi drogi do dochodzenia przedmiotowych należności w przyszłości. Zgodnie z art. 61 tej ustawy wszczęcie ponownej egzekucji, jeżeli umorzenie postępowania egzekucyjnego nastąpiło z przyczyny określonej w art. 59 § 2, może nastąpić wówczas, gdy zostanie ujawniony majątek lub źródła dochodu zobowiązanego przewyższające kwotę wydatków egzekucyjnych. Za bezzasadny natomiast organ uznał argument wierzyciela dotyczący zwrotu tytułów wykonawczych do wierzyciela w przypadku, gdy zobowiązany nie mieszka pod wskazanym adresem. Organy egzekucyjne są obowiązane do przestrzegania z urzędu swojej właściwości, w tym miejscowej zgodnie z art. 19 Kpa w związku z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym administracji. W świetle art. 22 § 2 tej ostatniej ustawy właściwość miejscową organu egzekucyjnego w egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 3, który mówi, że jeżeli znany przed wszczęciem egzekucji majątek zobowiązanego lub większa jego część nie znajduje się na terenie działania organu egzekucyjnego ustalonego zgodnie z § 2, właściwość miejscową ustala się według miejsca położenia składników tego majątku. Tym samym właściwość organu egzekucyjnego, w przypadku, gdy zobowiązany jest osobą fizyczną, wobec braku informacji o miejscu położenia majątku zobowiązanego, ustala się według miejsca jego zamieszkania, a ten wynika ze zgłoszenia identyfikacyjnego podatnika. Wskazany w rejestrze ewidencji i identyfikacji podatników i płatników Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. korzystającym z danych aktualizowanych przez wszystkie urzędy skarbowe w Polsce, adres miejsca zamieszkania zobowiązanego to: ul. D. [...].,[...]. K. Zatem dopóki D. G. nie złoży zgłoszenia aktualizacyjnego dotyczącego jego adresu miejsca zamieszkania i wpis w w/w rejestrze ewidencji i identyfikacji podatników i płatników, nie ulegnie zmianie, właściwym organem do prowadzenia egzekucji będzie Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w K.. Od powyższego postanowienia wierzyciel, tj. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział we W. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K.. W ocenie wierzyciela mimo wielu ustaleń organu egzekucyjnego świadczących o braku możliwości skutecznego prowadzenia egzekucji fakt, iż zobowiązany nie przebywa pod wskazanym adresem stanowi przesłankę do zwrotu tytułów wykonawczych z relacją poborcy skarbowego, a nie do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Skarżący zarzucił, że wydając zaskarżone postanowienie organ nie uwzględnił, że Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. nie był właściwy miejscowo do umorzenia postępowania egzekucyjnego wobec D. G., wobec czego postanowienie organu egzekucyjnego dotknięte jest na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 Kpa sankcją nieważności. W myśl bowiem art. 5 ust. 6 pkt 7 i ust. 9 ustawy z dnia 21 czerwca 1996 r. o urzędach i izbach skarbowych do zakresu działań naczelników urzędów skarbowych należy wykonywanie egzekucji administracyjnej należności pieniężnej, a właściwość miejscową naczelników urzędów skarbowych, określa się według terytorialnego zasięgu działania urzędu skarbowego. Na podstawie art. 22 § 1 - § 3 ustawy egzekucyjnej właściwość miejscową organu egzekucyjnego, którym na podstawie art. 19 § 1 tej ustawy jest naczelnik urzędu skarbowego, w egzekucji należności pieniężnych z: nieruchomości ustala się według miejsca jej położenia; praw majątkowych lub ruchomości ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego z zastrzeżeniem, że jeżeli znany przed wszczęciem egzekucji majątek zobowiązanego lub większa jego część nie znajduje się na terenie działania organu egzekucyjnego właściwego ze względu na miejsce zamieszkania lub siedziby zobowiązanego, właściwość miejscową należy ustalić według miejsca położenia składników tego majątku. Zgodnie z dyspozycją art. 19 k.p.a. w związku z art. 18 ustawy egzekucyjnej, organ administracji publicznej, którym jest także naczelnik urzędu skarbowego, zobligowany jest w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym z urzędu przestrzegać swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Biorąc pod uwagę stan faktyczny sprawy, tj. że w ramach podejmowanych czynności Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. stwierdził, że D. G. nie zamieszkuje pod adresem wskazanym przez wierzyciela, jak również to, że nie ustalił żadnych składników majątkowych zobowiązanego, z których możliwe byłoby wyegzekwowanie obowiązku oraz obowiązujące przepisy prawne, wierzyciel wskazał, że organ egzekucyjny nie był właściwy do umorzenia w oparciu o art. 59 § 2 i 3 ustawy egzekucyjnej prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Powołanie się na aktualny rejestr ewidencji i identyfikacji podatników i płatników Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. nie może być argumentem przemawiającym za stwierdzeniem czy dany organ jest właściwy miejscowo w sprawie. Skoro zaś ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie zawiera definicji "miejsca zamieszkania", należy odnieść się w tej kwestii do wyjaśnienia tego pojęcia zawartego w art. 25 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym, miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Na prawną konstrukcję miejsca zamieszkania składają się więc dwa elementy tj. przebywanie w sensie fizycznym w określonej miejscowości oraz wola, zamiar stałego pobytu, przy czym oba te elementy muszą występować łącznie. Z analizy akt sprawy wynika, iż zobowiązany nie przebywa aktualnie w miejscu wskazanym przez wierzyciela w tytułach wykonawczych, lecz zagranicą. Ponadto brak jest informacji o terminie jego powrotu do kraju. W związku z powyższym, zdaniem skarżącego, wskazanie jako właściwego miejscowo w przedmiotowej sprawie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K., w oparciu o rejestr ewidencji i identyfikacji podatników, uznać należy za niewłaściwe. Skarżący zakwestionował również zasadność twierdzenia Dyrektora Izby Skarbowej w K., że umorzenie postępowania egzekucyjnego w trybie art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej nie zamyka ostatecznie wierzycielowi możliwości dochodzenia należności, gdyż przepisy pozwalają na ponowne wszczęcie egzekucji, kiedy ujawni się nowe źródło dochodu lub zaistnieje sytuacja, gdy ujawni się majątek, który przewyższy wydatki egzekucyjne i pozwoli na wyegzekwowanie zobowiązania. Takie rozwiązanie, zdaniem skarżącego, wiązałoby się z powstaniem dodatkowych kosztów, co stałoby w sprzeczności z zasadą ekonomiki postępowania. Użyty w przepisie art. 61 ustawy egzekucyjnej termin "ponowna egzekucja" oznacza, że postępowanie toczyłoby się od stadium początkowego czyli wysłania upomnienia, doręczenia organowi tytułu wykonawczego wraz z wnioskiem o wszczęcie postępowania egzekucyjnego, co niewątpliwie wiąże się z poniesieniem dodatkowych kosztów. Jednocześnie stanowisko odnośnie umorzenia postępowania egzekucyjnego i ponownego jego wszczęcia, gdy ujawni się majątek dłużnika, nie uwzględnia kwestii przedawnienia dochodzonych należności za okres od września 1998 r. do grudnia 1998 r. Umorzenie postępowania egzekucyjnego w chwili obecnej spowoduje wznowienie biegu terminu przedawnienia, co oznacza, że do czasu ewentualnego wszczęcia egzekucji, gdy ujawni się majątek dłużnika, może dojść do przekroczenia terminu umożliwiającego wierzycielowi dochodzenie tych należności. Ponadto dokonanie zwrotu z relacją poborcy skarbowego nie wiązałoby się z zakończeniem prowadzenia postępowania egzekucyjnego, a jedynie umożliwiłoby w ramach toczącej się nadal egzekucji administracyjnej zastosowanie trybu unormowanego w § 6 ust. 3 i 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tj. po przeprowadzonych przez wierzyciela czynnościach w celu ujawnienia majątku lub miejsca zamieszkania D. G., skierowanie tytułów wykonawczych do innego, właściwego miejscowo naczelnika urzędu skarbowego. Powołana również przez organ odwoławczy regulacja prawna art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej, w oparciu o którą umarza się postępowanie egzekucyjne, w sytuacji gdy w prowadzonej z majątku zobowiązanego egzekucji nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki, nie może mieć zastosowania, gdyż na skutek braku kontaktu z dłużnikiem nie można na podstawie poczynionych ustaleń jednoznacznie stwierdzić czy kwoty przewyższającej wydatki nie udało by się uzyskać. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. zważył, co następuje. Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), określanej dalej jako ustawa P.p.s.a., Sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem i nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Korzystając ze swych uprawnień z art. 134 ustawy P.p.s.a. Sąd stwierdza, że skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z innej przyczyny niż wskazana w jej treści. Analiza materiału dowodowego sprawy wykazała, iż zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. W przedmiotowej sprawie znamiennym jest, iż organ II instancji pozbawił prawa udziału w postępowaniu stronę postępowania, tj. zobowiązanego D. G., w szczególności poprzez niedoręczenie mu podjętego rozstrzygnięcia. Tym samym należy stwierdzić, iż organ wbrew dyrektywie wyrażonej w art. 10 Kpa w związku z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) nie zapewnił stronie czynnego udziału w stadium postępowania przez organem odwoławczym. Pominięcie strony w postępowaniu przed organem II instancji czyni to stadium procesu decyzyjnego wadliwym w stopniu kwalifikowanym, skutkującym wznowieniem postępowania stosownie do treści art.145 §1 pkt 4 Kpa. Wobec powyżej wykazanej kwalifikowanej wady postępowania, Sąd nie odnosi się do zarzutów skargi, co byłoby, z uwagi konieczność zapewnienia udziału strony w postępowaniu odwoławczym - przedwczesne. Brak natomiast podstaw do stwierdzenia nieważności zaskarżonych postanowień, w szczególności z powodu niewłaściwości miejscowej organu I instancji. Wbrew twierdzeniom skargi wyjazd zobowiązanego za granicę nie niweczy bowiem automatycznie danych co do jego miejsca zamieszkania. Biorąc powyższe wywody pod uwagę Sąd na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. b oraz art. 152 ustawy P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.