I SO/Ke 7/13

Dnia 15 października 2013 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach – Wydział I w składzie następującym: Referendarz sądowy WSA Agnieszka Karyś-Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 15 października 2013 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku B. K.-O. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi B. K.-O. o wymierzenie grzywny Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych za nieprzekazanie Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach skargi na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych polegającej na nieudzieleniu odpowiedzi na pismo skarżącej p o s t a n a w i a oddalić wniosek. W dniu 26 września 2013 r. w sprawie ze skargi o wymierzenie grzywny Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych za nieprzekazanie Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach skargi na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych polegającej na nieudzieleniu odpowiedzi na pismo skarżącej B. K.-O. złożyła sporządzony na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Skarżąca wskazała, że pozostaje w gospodarstwie domowym z mężem i córką. Jako posiadany majątek wykazała dom wielkości 135 m² obciążony hipoteką banku w wysokości ok. 350 tys. zł. Wskazała, że jej rodzina utrzymuje się z dochodu uzyskiwanego przez skarżącą z tytułu renty w kwocie 822 zł netto miesięcznie oraz z dochodu uzyskiwanego przez męża skarżącej również z tytułu renty w kwocie 1400 zł netto miesięcznie. Koszty miesięcznego utrzymania rodziny (wyżywienie, lekarstwa, prąd, opał) skarżąca oszacowała na kwotę ok. 1500 zł. Jako opłaty za studia córki wskazała kwotę ok. 800 zł miesięcznie. Ponadto skarżąca wskazała, że posiada zadłużenie w bankach z tytułu kredytów na ok. 500 tys. zł, na opłacenie rat kredytów nie starcza pieniędzy w związku z tym banki prowadzą w stosunku do skarżącej postępowania. Pismem z dnia 1 października 2013 r. skarżąca na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej ustawą P.p.s.a. została wezwana w terminie siedmiu dni od daty doręczenia pisma sądowego pod rygorem oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy do jego uzupełnienia poprzez przedłożenie odpisu/kserokopii zeznania podatkowego skarżącej, jej męża oraz córki A. O. za rok 2012; wyciągu lub wykazu z posiadanych przez skarżącą, jej męża oraz córkę A. O. rachunków bankowych, w tym kont i kart kredytowych obejmujących operacje z ostatnich 3 miesięcy; przedłożenie aktualnego zaświadczenia z uczelni potwierdzającego, że córka A. O. jest studentką studiów dziennych; aktualnych zaświadczeń z właściwego Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o posiadanych/nieposiadanych przez skarżącą, jej męża oraz córkę A. O. samochodach (obejmującego ich markę i rok produkcji); wyszczególnienie i udokumentowanie kosztów utrzymania domu we wskazanej wysokości tj. w kwocie około 1500 zł miesięcznie; wskazanie i udokumentowanie zaległości oraz zobowiązań kredytowych skarżącej, jej męża oraz córki A. O. wraz ze wskazaniem wysokości miesięcznych rat kredytów. Wezwanie doręczono na wskazany adres w dniu 3 października 2013 r. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca złożyła w dniu 7 października 2003 r. pismo, w którym oświadczyła, że w zakreślonym terminie nie jest w stanie dostarczyć wymaganych dokumentów. Instytucja przyznania prawa pomocy przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym- art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.) bądź osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Z treści przywołanego przepisu wynika, że ustawodawca przez użycie sformułowania "wykaże" przesunął ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy na stronę. Zatem to na skutek wskazanych przez wnioskującego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest on w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Rola Sądu (referendarza sądowego) sprowadza się zaś do oceny informacji dostarczonych przez stronę w kontekście przesłanki określonej w art. 246 § 1 P.p.s.a., która - co trzeba podkreślić - ma charakter ekonomiczny. Przepis ten nakłada na Sąd (referendarza sądowego) obowiązek zbadania zasadności wniosku strony w dwóch aspektach: przy uwzględnieniu wysokości obciążeń finansowych spoczywających na stronie w ramach jej udziału w postępowaniu oraz jej (rzeczywistych) możliwości finansowych. Z kolei w myśl art. 255 P.p.s.a., "jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a. [druk PPF], okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego." Przepis ten, który dodatkowo miał w tej sprawie zastosowanie, nakłada zatem na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, że to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (por. postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05, z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04, z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04, z dnia 28 października 2008 r., sygn. akt II FZ 344/08, niepubl.). W toku rozpoznawania wniosku skarżąca wykazała brak współpracy z Sądem w zakresie wyjaśnienia wątpliwości dotyczących jej sytuacji materialnej. Skarżąca w zakreślonym terminie nie przedłożyła dokumentów, które były niezbędne do oceny jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Reasumując, skarżąca nie uczyniła zadość obowiązkowi współpracy z Sądem w ramach toczącego się postępowania z wniosku o przyznanie praw pomocy. Fakt ten uniemożliwia weryfikację oświadczeń skarżącej, co więcej wzmacnia wątpliwości co do ich wiarygodności, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę jej możliwości płatniczych. Biorąc pod uwagę powyższe należy stwierdzić, że przedstawiona wyżej postawa skarżącej nie pozwala w konsekwencji uwzględnić złożonego wniosku. Na marginesie w odniesieniu do wniosku skarżącej w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wskazać należy, że stosownie do art. 239 pkt 1 lit. e P.p.s.a, nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Należy podkreślić, że zwolnienie to ma charakter ustawowy, co oznacza, że strona skarżąca działanie organu w tej kategorii spraw nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych od momentu wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego (wniesienia skargi) poprzez cały tok tego postępowania zarówno przed sądem pierwszej instancji - Wojewódzkim Sądem Administracyjnym - jak i przed sądem drugiej instancji - Naczelnym Sądem Administracyjnym. Ponadto odnosząc się do wątpliwości skarżącej co do tego czy wniesione przez nią zażalenie od postanowienia Sądu z dnia 18 września 2013 r. sygn. akt. I SO/Ke 7/13 o odrzuceniu wniosku wskazać należy, że przez adwokata lub radcę prawnego powinno być sporządzone zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, którego przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej, o czym skarżąca została pouczona przez Sąd wraz z doręczeniem postanowienia z dnia 18 września 2013 r. sygn. akt. I SO/Ke 7/13 o odrzuceniu wniosku (punkt 5 pouczenia). W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.