II SA/Ke 1005/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Chobian (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Protokolant Starszy inspektor sądowy Katarzyna Tuz-Stando, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2020 r. sprawy ze skargi W.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie nieodpłatnego przyznania własności nieruchomości we wznowionym postępowaniu oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...], po rozpoznaniu odwołania W.T. od decyzji Starosty z [...], odmawiającej uchylenia ostatecznej decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] z [...], w sprawie zwrotu na rzecz A. .T. działki nr [...]/4 o pow. 0,30 ha położonej w C., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 2 kpa, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu Kolegium podniosło, że w niniejszym postępowaniu, toczącym się w trybie wznowienia, zachodziła konieczność oceny legitymacji procesowej wnioskodawcy. Wskazało, że materialnoprawną podstawą weryfikowanej w trybie nadzoru decyzji był art. 118 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, zgodnie z którym osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki (ust. 1). Z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w ust. 1 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością; jeżeli jednak uprawnionymi są oboje małżonkowie, wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków (ust. 2a). Organ ustalił, że decyzją Naczelnika Gminy z [...], Skarb Państwa przejął na własność w zamian za emeryturę gospodarstwo rolne od A. i R. małżonków T. oraz przyznał im dożywotnie bezpłatne użytkowanie działki przyzagrodowej o pow. 0,30 ha. Wnioskiem z 23 września 1993 r. A. T. wystąpiła o zwrot użytkowanej działki gruntu, a decyzją z [...]. Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] orzekł o zwrocie A. T. nieodpłatnie na własność działki nr [...]/4 o pow. 0,30 ha położnej we wsi C. Materialnoprawną podstawą tej decyzji była art. 118 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Z akt sprawy wynika, że R. .T. zmarł [...], a więc jego żona była jedyną osobą uprawnioną do złożenia wniosku. Cytowany art. 118 ust. 1 powyższej ustawy odnosi się do uprawnień osób, którym w myśl dotychczasowych przepisów przysługiwało prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu bądź prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu. Nie mógł mieć natomiast zastosowania art. 118 ust. 2a, gdyż jak wynika z przedstawionego wyżej stanu faktycznego, uprawnioną do domagania się przekazania nieodpłatnie własności działki, co do której przysługiwało jej prawo użytkowania z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, była A.T. Z przepisu tego wynika bowiem, że roszczenie z ust. 2a, przysługiwało zstępnym osób uprawnionych (a nie spadkobiercom) dopiero po śmierci obojga małżonków, którzy przekazali gospodarstwo rolne Państwu w zamian za emeryturę. W niniejszej sprawie, jak wynika z decyzji z [...], Skarb Państwa przejął na własność w zamian za emeryturę gospodarstwo rolne od A. i R. małżonków T. Śmierć R. T. z uwagi na osobisty charakter roszczenia określonego w art. 118 ust. 1, nie spowodowała, że roszczenie wynikające z tego przepisu przeszło na jego spadkobierców. Z jednoznacznie brzmiącego art. 118 ust. 2a in fine wynika również, że jeżeli uprawnionymi (do domagania się przeniesienia nieodpłatnego własności działki) są oboje małżonkowie, a tak było w tej sprawie z uwagi na fakt, że decyzją [...]. Skarb Państwa przejął na własność w zamian za emeryturę gospodarstwo rolne od A. i R. małżonków T. wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków. Tym samym w postępowaniu prowadzonym na wniosek A. T. o zwrot działki nr [...]/4, stronami tego postępowania nie byli spadkobiercy po R. T. Reasumując W.T. nie był stroną postępowania zakończonego decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] z [...] i w konsekwencji brak jest podstaw do uchylenia kwestionowanej decyzji. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję, autor skargi podał, że następcami prawnymi A. i R. małżonków .T. są W. T.R. .T. oraz T. T.W chwili zgłoszenia wniosku o zwrot objętej niniejszym postępowaniem nieruchomości przez A. T.R. .T. już nie żył, a spośród jego ustawowych następców prawnych posiadaczami tej nieruchomości była A. .T. i W.T. (posiadacz samoistny). Po śmierci A .T. władztwo (posiadanie samoistne) nad nieruchomościami nadal sprawował W.T. i stan ten trwa z niewielkimi zmianami do dziś. Pozostali następcy prawni nie zamieszkiwali w C., nie zajmowali się gospodarstwem rolnym i co z tym idzie nie posiadali gruntów objętych żądaniem wniosku ani jako posiadacze zależni, ani jako posiadacze samoistni. Autor skargi zaznaczył, że posiadanie objętych wnioskiem o zwrot nieruchomości przez A.T. nie miało już charakteru samodzielnego i samoistnego. Było to związane z jej wiekiem, złym stanem zdrowia i pobieraniem świadczenia z ubezpieczenia rolniczego. Samoistnym posiadaczem nieruchomości był W. T. nieruchomość ta stanowiła i wciąż stanowi integralną część jego gospodarstwa rolnego. To tylko na skutek nieprawidłowego działania organu I instancji W.T. został pobawiony możliwości udział w tym postępowaniu, mimo że posiadał przymiot strony z tej przyczyny, że był następcą prawnym po pierwotnym współwłaścicielu nieruchomości i faktycznym jej posiadaczem. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Jej przedmiotem jest decyzja wydana w trybie wznowieniowym, utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, odmawiającą na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 kpa uchylenia ostatecznej decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] z [...], wydanej na podstawie art. 118 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz. U. z 1993 r., Nr 71, poz. 342). We wniosku o wznowienie skarżący powoływał się na to, że nieruchomość będąca przedmiotem decyzji z [...] stanowiła składnik majątku dorobkowego R. i A. małżonków T. zaś na dzień złożenia wniosku przez A.T. jej mąż R. już nie żył, bowiem zmarł [...] pozostawiając po sobie jako spadkobierców oprócz żony trzech synów, w tym skarżącego. Oznacza to, że – jak wskazał we wniosku – A.T. nie mogła samodzielnie dysponować w 1993 r. nieruchomością stanowiącą składnik jej majątku dorobkowego oraz, że składnikiem masy spadkowej po R. T. było roszczenie o zwrot nieruchomości. W sprawie nie jest sporne, że gospodarstwo rolne, w skład którego wchodziła nieruchomość będąca przedmiotem sprawy, należało do obojga małżonków i że decyzją z [...] gospodarstwo to zostało przejęte na własność Państwa ze wskazaniem, że obojgu dotychczasowym współwłaścicielom, to jest R. i A. małżonkom .T. przysługuje prawo do dożywotniego użytkowania działki gruntu o pow. 0,30 ha z działki nr [...]/1, a więc działki będącej przedmiotem decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego z [...] sprawy. Nie jest także sporne to, że w chwili wystąpienia przez A.T. z wnioskiem o nieodpłatne przyznanie własności tej działki, jej mąż już nie żył i że postępowanie toczyło się tylko z jej udziałem. Zgodnie z art. 118 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania przez Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] decyzji, osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki. Z kolei stosownie do ust. 2a tego samego artykułu, z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w ust. 1 lub 2 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością; jeżeli jednak uprawnionymi są oboje małżonkowie, wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków. Z powyższych przepisów wynika, że: - po pierwsze, uprawnionym do złożenia wniosku na podstawie art. 118 ust. 1 jest osoba, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego, - po drugie, że prawo to nie podlega dziedziczeniu na zasadach ogólnych, a jedynie przysługuje temu następcy, który po śmierci osoby uprawnionej, a więc osoby, której przysługuje prawo użytkowania, faktycznie włada działką w zakresie odpowiadającym temu użytkowaniu, - po trzecie, co najistotniejsze w niniejszej sprawie, że taki następca mógł wystąpić z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki, do której osobie/osobom przysługiwało prawo użytkowania z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego w zamian za rentę, dopiero po śmierci tych osób. Skoro więc w 1993 r. A.T. przysługiwało prawo użytkowania z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, tylko ona była uprawniona do złożenia wniosku na podstawie art. 118 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników o nieodpłatne przyznanie jej na własność działki o pow. 0,30 ha, oznaczonej numerem [...]/4. Żaden następca ani spadkobierca takiego uprawnienia wówczas nie posiadał, co oznacza, że nie mógł także zostać uznany za stronę postępowania wszczętego na wniosek A. T. Tak więc w niniejszej sprawie prawidłowo organy uznały (po wcześniejszym wznowieniu postępowania i ustaleniu, że skarżący zachował termin o jakim mowa w art. 148 § 1 i 2 kpa), że nie zachodzi wskazana przez skarżącego podstawa wznowieniowa z art. 145 § 1 pkt 4 kpa, zgodne z którym w sprawie zakończonej ostateczną decyzją wznawia się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Odnosząc się do zarzutów i okoliczności podnoszonych w skardze, ponownie wskazać należy, że art. 118 ust. 1 i 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników w sposób jednoznaczny określa, komu przysługuje prawo do wystąpienia z wnioskiem o nieodpłatne przyznanie działki. Przysługujące rolnikowi prawo użytkowania, jako ograniczone prawo rzeczowe, przysługuje niezależnie od tego, czy jest on zdrowy czy też chory. Skoro prawo użytkowania (dożywotniego) zostało ustanowione w związku z przekazaniem gospodarstwa rolnego Państwu, z czym właśnie wiązało się następnie przyznanie świadczenia z ubezpieczenia rolniczego, kwestionowanie przez autora skargi prawa A.T. do wystąpienia z wnioskiem na podstawie art. 118 ust. 1 na tej podstawie, że pobierała ona świadczenie z ubezpieczeni rolniczego jest niezrozumiałe. Natomiast wskazywanie, że z uwagi na wiek i stan zdrowia A. T. "nie była samoistnym posiadaczem tej nieruchomości" jest o tyle nieuzasadnione, że prawo do żądania przyznania nieodpłatnie na własność działki na podstawie art. 118 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym nie było uzależnione od samoistnego posiadania, ale od przysługiwania ograniczonego prawa rzeczowego w postaci użytkowania z tytułu wcześniejszego przekazania gospodarstwa rolnego Państwu. Dodatkowo zauważyć należy, że jako użytkownik działki stanowiącej własność Państwa, A.T. nie mogła być samoistnym jej posiadaczem, takim bowiem jest tylko właściciel lub osoba, która za właściciela się uważa (art. 336 kc). To, że skarżący - jak twierdzi autor skargi - był samoistnym posiadaczem (a więc jak należy domniemywać uważał się za właściciela) działki, nie dawało mu to, dopóki żyła A. T. prawa do ubiegania się o przyznanie nieodpłatnie na własność działki, gdyż nie przysługiwało mu prawo jej użytkowania. Aktualnie istniejące spory pomiędzy spadkobiercami A.T. nie mogą mieć wpływu na ocenę prawidłowości zaskarżonej decyzji. Mając powyższe na uwadze skargę jako nieuzasadnioną należało oddalić, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., po. 2325 ze zmianami).