II SA/Ke 101/26

WyrokWSA w Kielcach2026-04-22

Skład orzekający: Agnieszka Banach, Beata Ziomek, Krzysztof Armański

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy świadczenie pielęgnacyjne wypłacone za okres, w którym osoba niepełnosprawna otrzymała świadczenie wspierające, podlega zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie?
Ratio decidendi
Świadczenie pielęgnacyjne wypłacone za okres, w którym osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające, jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi. Jednakże, zgodnie z przepisami, od takiego świadczenia nie nalicza się odsetek ustawowych za opóźnienie, a organ odwoławczy, orzekając o odsetkach, naruszył zakaz reformationis in peius (art. 139 k.p.a.), ponieważ pogorszył sytuację prawną strony odwołującej się w stosunku do decyzji organu I instancji.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach, która uznała świadczenie pielęgnacyjne wypłacone Z. M. za nienależnie pobrane za okres od 5 lutego 2024 r. do 30 września 2024 r. i zobowiązała ją do zwrotu kwoty 23.491,90 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Powodem uznania świadczenia za nienależnie pobrane było przyznanie mężowi skarżącej świadczenia wspierającego za ten sam okres. Skarżąca kwestionowała obowiązek zwrotu, zarzucając brak pouczenia o możliwości uznania świadczenia za nienależnie pobrane. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej odsetek, uznając, że nie ma podstaw prawnych do ich naliczania w tej sytuacji, a organ odwoławczy naruszył zakaz reformationis in peius.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach w części dotyczącej naliczenia odsetek ustawowych za opóźnienie i zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach na rzecz Z. M. kwotę 497 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Banach (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek Sędzia WSA Krzysztof Armański Protokolant Starszy inspektor sądowy Karolina Chrapkiewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi Z. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 18 grudnia 2025 r. znak: SKO.PS-80/4201/1190/2025 w przedmiocie uznania świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane i zobowiązania do jego zwrotu I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach na rzecz Z. M. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z 18 grudnia 2025 r. znak: SKO.PS-80/4201/1190/2025 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach, po rozpatrzeniu odwołania Z. M. od decyzji z 9 października 2025 r. wydanej z upoważnienia Burmistrza Stąporkowa o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne w okresie od 5 lutego 2024 r. do 30 września 2024 r. w formie świadczenia pielęgnacyjnego, na podstawie decyzji Kolegium z 18 stycznia 2024 r. znak: SKO.PS-8766/5096/2023, ostatnio zmienionej decyzją Burmistrza Stąporkowa z 29 sierpnia 2024 r. oraz o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w łącznej kwocie 23.491,90 zł - uchyliło decyzję organu I instancji i w to miejsce orzekło o uznaniu, że przyznane Zycie Moczarskiej ww. decyzją Kolegium z 18 stycznia 2024 r. (ze zmianami) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem E. M., wypłacone za okres od 5 lutego 2024 r. do 30 września 2024 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i zobowiązaniu do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia za ww. okres w wysokości 23.491,90 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że materialnoprawną podstawę decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 323 ze zm., dalej "u.ś.r.") i ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429, dalej "u.ś.w."). Kolegium ustaliło, że decyzją z 18 stycznia 2024 r. przyznało skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem na okres od 1 października 2023 r. do 31 sierpnia 2024 r. Organ I instancji decyzją z 29 sierpnia 2024 r. zmienił ww. decyzję Kolegium w ten sposób, że przyznał prawo do tego świadczenia w okresie od 1 września 2024 r. do 30 września 2024 r., jednak nie dłużej niż do dnia, w którym nowe orzeczenie o niepełnosprawności albo nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności stanie się ostateczne. Z akt sprawy wiadomo, że 1 października 2024 r. skarżąca ponowiła swój wniosek o przyznanie jej prawa do ww. świadczenia pielęgnacyjnego. Niemniej 2 października 2024 r. w oświadczeniu złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, wniosła o nierozpatrywanie jej wniosku z 1 października 2024 r. Wobec tego organ I instancji decyzją z 4 października 2024 r. umorzył w całości postępowanie administracyjne wszczęte na powyższy wniosek. Na podstawie weryfikacji dokonanej w systemach dziedzinowych 17 września 2025 r. organ I instancji ustalił, że E. M. przyznano świadczenie wspierające od 5 lutego 2024 r. Pismem z 19 września 2025 r. organ wystąpił do ZUS o udzielenie informacji, czy E. M. ma ustalone prawo do tego świadczenia, a jeżeli tak - od kiedy. W odpowiedzi, pismem z 25 września 2025 r., ZUS poinformował, że E. M. ma ustalone prawo do świadczenia wspierającego w okresach: od 5 lutego 2024 r. do 30 września 2024 r., od 1 stycznia 2025 r. do 28 lutego 2025 r. oraz od 1 marca 2025 r. do 30 września 2031 r. Kolegium stwierdziło zatem, że skoro Z. M. otrzymywała świadczenie pielęgnacyjne za okres, za który przyznano osobie niepełnosprawnej świadczenie wpierające, to świadczenie pielęgnacyjne wypłacone za tożsamy okres jest świadczeniem nienależnie pobranym, które zgodnie z art. 63 ust. 11 u.ś.w. opiekun prawny zobowiązany jest zwrócić. W tym zakresie tj. świadczeń nienależnie pobranych, Kolegium nie zakwestionowało rozstrzygnięcia organu I instancji. W ocenie Kolegium, kwestią wymagającą zreformowania w ww. decyzji jest zawarcie w niej rozstrzygnięcia w przedmiocie ustawowych odsetek za opóźnienie, a czego organ I instancji nie uczynił. Kolegium, powołując się na art. 30 ust. 2b i ust. 8 u.ś.r., wskazało, że kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych (a takim niewątpliwie jest świadczenie pielęgnacyjne) podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Kolegium zauważyło, że zgodnie z treścią art. 139 k.p.a. organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Niemniej zdaniem Kolegium, brak rozstrzygnięcia w zakresie odsetek za opóźnienie za okres, w którym świadczenie pielęgnacyjne wypłacone zostało w czasie, w którym osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające, rażąco narusza art. 63 ust. 11 u.ś.w. w zw. z art. 30 ust. 8 u.ś.r. Nadto brak zobowiązania do zwrotu świadczeń nienależnie pobranych wraz z odsetkami, naruszałoby - w ocenie Kolegium - również interes społeczny. Bowiem "premiowałoby" to osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne za okres, w który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające, podczas gdy osoby, które pobrały nienależnie inne świadczenia rodzinne, zobowiązywane są do ich zwrotu wraz z odsetkami. Kolegium podkreśliło, że jedyny wyjątek od zasady niedoliczenia odsetek wynika z art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. tj. dotyczy świadczeń rodzinnych przyznanych na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego, a czego niewątpliwie nie dotyczy stan faktyczny tej sprawy. Kolegium oceniło, że nietrafna jest argumentacja skarżącej w zakresie braku potrącenia z kwoty nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego wysokości renty z ZUS, którą zawiesiła na okres pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Z art. 61 ust. 11 u.ś.w. jednoznacznie wynika bowiem, że świadczeniem pielęgnacyjnym nienależnie pobranym jest świadczenie pielęgnacyjne wypłacone za okres przyznanego osobie z niepełnosprawnością świadczenia wspierającego. Zatem jednoczesne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i świadczenia wspierającego powoduje obligatoryjnie uznanie świadczenia pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane, bez badania innych okoliczności sprawy, w tym dotyczących zawieszenia prawa do renty z ZUS na rzecz świadczenia pielęgnacyjnego. Skargę na powyższą decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniosła Z. M., zarzucając naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.ś.r. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i orzeczenie o obowiązku zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego, pomimo braku podstaw do uznania go za nienależne ze względu na brak pouczenia skarżącej o braku prawa do jego pobierania. W uzasadnieniu skarżąca przedstawiła argumentację na poparcie powyższego zarzutu, w oparciu o który wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Na rozprawie 22 kwietnia 2026 r. nikt się nie stawił. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1). Na wstępie rozważań wyjaśnić należy, że z dniem 1 stycznia 2024 r. weszły w życie przepisy ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429). Powołana ustawa zmieniła zasady przyznawania wsparcia opiekunom osób niepełnosprawnych. Świadczenie pielęgnacyjne od 1 stycznia 2024r. jest przyznawane wyłącznie opiekunom osób niepełnosprawnych do ukończenia 18 roku życia. Natomiast dla niepełnosprawnych osób pełnoletnich przewidziane jest świadczenie wspierające, z którego osoby takie mają w założeniu ustawodawcy finansować koszty opieki. Ustalenie prawa do świadczenia wspierającego oraz jego wypłata następują na wniosek osoby, o której mowa w art. 3 ust. 2, lub osoby upoważnionej do jej reprezentowania. Wniosek składa się nie wcześniej niż w miesiącu, w którym decyzja ustalająca poziom potrzeby wsparcia stała się ostateczna. Wniosek składa się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 9 ust. 1-3 u.ś.w.). Przyznanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych świadczenia wspierającego nie wymaga wydania decyzji. ZUS wydaje decyzję w sprawach odmowy przyznania świadczenia wspierającego, uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wspierającego oraz nienależnie pobranego świadczenia wspierającego (art. 13 ust. 1 i 4). Rozdział 7 u.ś.w. zawiera przepisy przejściowe, dostosowujące i przepis końcowy. Należy podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym (u.ś.r.), albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, nie przysługują jeżeli osoba wymagająca opieki ma przyznane prawo do świadczenia wspierającego (art. 63 ust. 6 u.ś.w.). Wypłata świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, podlega wstrzymaniu, jeżeli osoba wymagająca opieki lub osoba uprawniona do jej reprezentowania złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wspierającego (ust. 9). Zgodnie z brzmieniem art. 63 ust. 11 u.ś.w., za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, uważa się świadczenie lub zasiłek wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające. Z powołanych powyżej przepisów wynika, że świadczenie pielęgnacyjne powinno zostać uchylone po przyznaniu osobie z niepełnosprawnością świadczenia wspierającego - od dnia, od którego ZUS przyznał tej osobie świadczenie wspierające. Z treści art. 63 ust. 11 u.ś.w. jednoznacznie wynika, że świadczeniem pielęgnacyjnym nienależnie pobranym jest świadczenie pielęgnacyjne wypłacone za okres przyznanego osobie z niepełnosprawnością świadczenia wspierającego. Opiekun osoby z niepełnosprawnością będzie zatem zobowiązany do zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli otrzymywał świadczenie pielęgnacyjne za okres, za który przyznano osobie z niepełnosprawnością świadczenie wspierające. W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał podopiecznemu skarżącej (mężowi) świadczenie wspierające w okresach: od 5 lutego 2024 r. do 30 września 2024 r., od 1 stycznia 2025 r. do 28 lutego 2025 r. oraz od 1 marca 2025 r. do 30 września 2031 r. (k. 64 akt administracyjnych), o czym organ I instancji dowiedział się 17 września 2025 r. W rezultacie decyzją z 9 października 2025 r. (k. 66) organ I instancji uznał, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem, przyznane ww. decyzją z 18 stycznia 2026 r. (ze zmianami) dla skarżącej, wypłacone za okres od 5 lutego 2024 r. do 30 września 2024 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym, zobowiązując skarżącą do jego zwrotu za ten okres w wysokości 23.491,90 zł. W rozstrzygnięciu zaskarżonej decyzji, wydanej na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., Kolegium uchyliło decyzję organu I instancji i w to miejsce orzekło na nowo, w sentencji powtórzyło rozstrzygnięcie organu I instancji i dodatkowo orzekło o odsetkach ustawowych za opóźnienie. We wniesionej skardze zakwestionowano konieczność zwrotu kwoty pobranego świadczenia pielęgnacyjnego, przede wszystkim z uwagi na brak prawidłowego pouczenia skarżącej o istnieniu prawnej możliwości uznania pobieranego przez nią świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane w następstwie ustalenia dla osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki prawa do świadczenia wspierającego. W ocenie Sądu stanowisko skarżącej w powyższym zakresie nie zasługuje na akceptację. Istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy w świetle zarzutu sformułowanego w skardze ma art. 63 ust. 11 u.ś.w., zgodnie z brzmieniem którego, za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym (a więc ustawy o świadczeniach rodzinnych), albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, uważa się świadczenie lub zasiłek wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające. Wskazać należy, że z wykładni powyżej powołanych przepisów wynika, iż świadczenie wspierające oraz świadczenie pielęgnacyjne są świadczeniami konkurencyjnymi. Ustawodawca wprowadził bowiem regulację, zgodnie z którą opiekun osoby niepełnosprawnej traci prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w czasie, gdy osoba z niepełnosprawnością pobiera świadczenie wspierające. Innymi słowy, skorzystanie przez osobę z niepełnosprawnością z prawa do świadczenia wspierającego wiąże się z tym, że jej opiekun traci prawo do dotychczas pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie wspierające oraz świadczenie pielęgnacyjne wykluczają się więc wzajemnie. Celem u.ś.w. było bowiem zastąpienie świadczenia pielęgnacyjnego (w przypadku osób pełnoletnich) przez świadczenie wspierające. W konsekwencji należy uznać, że art. 63 ust. 11 u.ś.w. jest to odrębny i niezależny od regulacji ustawy o świadczeniach rodzinnych (art. 30 ust. 2 u.ś.r.) przepis szczególny, co oznacza, że poza przesłanką jednoczesnego pobierania dwóch świadczeń (pielęgnacyjnego i wspierającego) nie wymaga spełnienia innych warunków dla uznania, że świadczenie pielęgnacyjne zostało nienależnie pobrane (por. wyrok WSA w Kielcach z 12 lutego 2026 r., II SA/Ke 546/25 i tam: wyrok WSA w Lublinie z 10 czerwca 2025 r. sygn. akt II SA/Lu 159/25; wyrok WSA w Łodzi z 11 lipca 2025 r. sygn. akt II SA/Łd 243/25; wyrok WSA w Gliwicach z 23 maja 2025 r. sygn. akt II SA/Gl 1671/24, CBOSA). O konieczności zwrotu decyduje wyłącznie obiektywny fakt jednoczesnego (za ten sam okres) pobrania świadczenia pielęgnacyjnego i świadczenia wspierającego, niezależnie od wcześniejszego pouczenia oraz złej, czy dobrej wiary osoby uprawnionej. Świadczenia te z zasady mają bowiem analogiczny cel i w związku z tym, jak wspomniano, wykluczają się wzajemnie. Na marginesie Sąd dostrzega, że stosownie do art. 63 ust. 16 u.ś.w. organ właściwy w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w terminie 2 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszego przepisu, informuje osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne [...], o którym mowa w ustawie o świadczeniach rodzinnych o zmianach w zasadach dotyczących uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego i zasiłku dla opiekuna. Odnośnie obowiązku wystosowania do skarżącej tej informacji, w ocenie Sądu, okoliczność ta nie miała z punktu widzenia wydanych w sprawie rozstrzygnięć znaczenia, a to z tej przyczyny, że art. 63 u.ś.w. nie przewiduje dodatkowej przesłanki w postaci pouczenia strony o braku podstaw do pobierania świadczenia, zwłaszcza, że pouczenie o obowiązku zawiadomienia organu wypłacającego świadczenie pielęgnacyjne o pobieraniu świadczenia wspierającego przez osobę pozostającą pod opieką zawarte jest w treści Wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, złożonego na formularzu i podpisanego przez stronę. Natomiast organ odwoławczy błędnie przyjął możliwość naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie od nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego przez skarżącą. Warto zaznaczyć, że przepis art. 30 ust. 2b u.ś.r. jasno określa, że od nienależnie pobranych świadczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie. Co istotne, ww. regulacje nie obejmują sytuacji, gdy świadczenie pielęgnacyjne pobierane jest równolegle ze świadczeniem wspierającym przyznanym osobie wymagającej opieki. Nie budzi zaś żadnych wątpliwości, że odsetki należą się tylko wtedy, gdy to wynika z czynności prawnej albo z ustawy, z orzeczenia sądu lub też z decyzji właściwego organu. W konsekwencji Sąd stwierdził, biorąc również pod uwagę poczynione wyżej rozważania, że art. 63 ust. 11 u.ś.w. jest przepisem odrębnym od art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. i że w opisanym przypadku nie ma podstaw prawnych do naliczania ustawowych odsetek od kwoty pobranego nienależnie świadczenia pielęgnacyjnego, brak bowiem przepisu, który dawałby organowi możliwość orzeczenia w drodze decyzji o obowiązku uiszczenia odsetek (por. wyroki WSA w Lublinie z 10 czerwca 2025 r., sygn. akt II SA/Lu 159/25; oraz z 8 maja 2025 r., sygn. akt II SA/Lu 74/25; wyrok WSA w Łodzi z 11 lipca 2025 r. sygn. akt II SA/Łd 243/25, wyrok WSA w Gdańsku z 15 października 2025 r. sygn. akt II SA/Gd 422/25; wyrok WSA w Białymstoku z 16 października 2025 r. sygn. akt II SA/Bk 1318/25, CBOSA). Mając na uwadze powyższe, Sąd stwierdził, że w przedmiotowej sprawie organ odwoławczy dopuścił się naruszenia art. 30 ust. 2b i 8 u.ś.r. w zw. art. 6 k.p.a., które miało wpływ na wynik sprawy. Jak wskazano wyżej organy administracji mogą natomiast nakładać na obywateli obowiązki wówczas, gdy kompetencja taka wynika z normy ustawowej. Obowiązująca u.ś.w., ani u.ś.r. nie przewidują, aby od nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego pobranego w okresie otrzymywania przez osobę niepełnosprawną świadczenia wspierającego możliwe było naliczanie odsetek. W związku z tym należało uznać, że organ odwoławczy nie miał podstawy prawnej do naliczania odsetek w takiej sytuacji, czego błędnie dokonał w przedmiotowej sprawie. Orzeczenie takie, w sytuacji gdy organ I instancji zobowiązał skarżącą do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego bez odsetek, a odwołanie od decyzji organu I instancji wniosła wyłącznie skarżąca, narusza w ocenie Sądu również art. 139 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Zakaz reformatoinis in peius, przewidziany właśnie w art. 139 k.p.a., wyraża się w tym, że organ odwoławczy nie może pogarszać, określonej decyzją organu I instancji, sytuacji prawnej strony odwołującej się. Strona odwołująca się powinna bowiem pozostawać w usprawiedliwionym przekonaniu, że wniesione przez nią odwołanie, jeżeli nie okaże się skuteczne, spowoduje co najwyżej utrzymanie jej dotychczasowej sytuacji prawnej ustalonej zaskarżoną decyzją, w żadnym zaś wypadku nie doprowadzi do jej pogorszenia. Do wydania decyzji na niekorzyść strony dochodzi wówczas, gdy sytuacja materialnoprawna strony, ujmowana obiektywnie, ulegnie pogorszeniu i stanie się mniej korzystna w wyniku wydania decyzji przez organ odwoławczy (por. wyrok WSA w Gdańsku z 17 grudnia 2025 r., II SA/Gd 568/25). Z taką właśnie sytuacją zdaniem Sądu mamy do czynienia w rozpatrywanym przypadku. Nie można przy tym podzielić stanowiska SKO, zgodnie z którym brak rozstrzygnięcia w zakresie odsetek za opóźnienie za okres, w którym świadczenie pielęgnacyjne wypłacone zostało w czasie, w którym osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające, rażąco narusza art. 63 ust. 11 u.ś.w. w zw. z art. 30 ust. 8 u.ś.r. O tym, czy naruszenie prawa jest rażące można mówić, gdy istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią danego przepisu a rozstrzygnięciem objętym decyzją wydaną na jego podstawie, tj. gdy proste zestawienie treści rozstrzygnięcia z treścią zastosowanego przepisu prawa wskazuje na ich oczywistą niezgodność. W niniejszej sprawie o takiej sytuacji nie można mówić skoro - jak wyżej podniesiono - pogląd o braku możliwości orzekania o odsetkach na gruncie art. 63 ust. 11 u.ś.w. jest szeroko prezentowany także w orzecznictwie sądów administracyjnych. Sąd nie podziela również zapatrywania SKO co do tego, że brak zobowiązania do zwrotu świadczeń nienależnie pobranych wraz z odsetkami naruszałby interes społeczny, "premiując" osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne za okres, w którym osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające - podczas gdy osoby, które pobrały nienależnie inne świadczenia rodzinne, zobowiązywane są do ich zwrotu wraz z odsetkami. Sam ustawodawca, dostrzegając zapewne odmienność obu sytuacji, zdecydował o odrębnym uregulowaniu kwestii zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego pobieranego równolegle ze świadczeniem wspierającym, czego nie kwestionuje także SKO, podnosząc argument braku konieczności badania stanu świadomości (woli) osoby pobierającej świadczenie pielęgnacyjne. Ma to swoje przełożenie także na możliwość naliczenia odsetek na opóźnienie, w art. 63 u.ś.w. nie przewidziano bowiem, jak w art. 30 ust. 2b i ust. 8 u.ś.r., takiego rozwiązania. Ponadto art. 139 k.p.a. wymaga nie tylko naruszenia interesu społecznego (jak to podnosi Kolegium), ale ma to być naruszenie rażące, o czym tym bardziej nie może być mowy i czego SKO nie wykazało. Ponownie rozpoznając sprawę, organ odwoławczy uwzględni stanowisko Sądu zawarte w niniejszym uzasadnieniu i wyda decyzję, z pominięciem zobowiązania do zwrotu odsetek za opóźnienie. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny, orzekł jak w pkt I sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. O kosztach orzeczono w pkt II wyroku, mając na uwadze wysokość kosztów zastępstwa prawnego - 497 zł, na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1964) oraz opłaty od pełnomocnictwa.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.09.2026. · Źródło