II SA/Ke 1016/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Ziomek, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.), Sędzia WSA Agnieszka Banach, , po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2021 r. na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym sprawy ze skargi E.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2020 r. znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzją z [...] września 2020 r. znak: [...], po rozpatrzeniu odwołania E.S. od decyzji z [...] lipca 2020 r. wydanej z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy, odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad M.M. która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy w pierwszej kolejności odniósł się do zarzutu odwołania oraz uzasadnienia decyzji organu I instancji dotyczącego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. K 38/13. Organ wskazał, że po wydaniu tego wyroku ugruntowała się linia orzecznicza, z której wynika, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części art. 17 ust. 1b z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 111, ze zm.), dalej zwanej "u.ś.r.", która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z powyższym, organ I instancji, odmawiając zaskarżoną decyzją przyznania stronie prawa do wnioskowanego świadczenia ze względu na fakt, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki dopuścił się uchybienia prawa materialnego, gdyż nie wziął pod uwagę treści wyroku TK z 21 października 2014 r. i wydał decyzję w oparciu o niekonstytucyjną normę prawną. Powyższe kwestie nie mają jednak znaczenia w sprawie, albowiem prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie może zostać przyznane wnioskodawczyni z powodu braku spełnienia warunków określonych w art. 17 ust. 1a u.ś.r. Rozważając tę kwestię Kolegium przytoczyło uregulowania zawarte w art. 128, 129 i 132 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2086), a także zwróciło uwagę na treść art. 17 ust. 1a u.ś.r. Następnie organ odwoławczy podniósł, że E.S. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad babcią M..M. M.M. jest wdową, ma trzy córki. S.S. posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. I.Z. zamieszkuje w innej miejscowości niż matka, opiekuje się swą niepełnosprawną córką, na którą pobiera świadczenie pielęgnacyjne. D.S. jest na emeryturze, zamieszkuje ze swoim mężem i niepełnosprawną teściową, nad którą sprawuje opiekę. Wobec powyższego Kolegium zauważyło, że okolicznością, która mogłaby uzasadniać niemożność spełnienia obowiązku alimentacyjnego byłoby posiadanie przez dzieci osoby wymagającej opieki orzeczeń o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tymczasem takim orzeczeniem legitymuje się jedynie S.S. O ile można by uznać, że obiektywną przeszkodą w realizacji obowiązku opieki nad matką, jest okoliczność sprawowania opieki przez I.Z. nad niepełnosprawną córką, na którą pobiera świadczenie pielęgnacyjne, to jest jednak możliwość sprawowania takiej opieki przez D.S., która opiekuje się teściową, wobec której nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny. Organ odwoławczy dodał, że nie można automatycznie wykluczać wnuczki z kręgu osób, którym mogłoby być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Jednak byłoby to możliwe tylko w sytuacji, w której dzieci nie byłyby w stanie wypełniać swoich obowiązków alimentacyjnych. W niniejszej sprawie jednak takie okoliczności nie zaszły. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję, domagając się jej uchylenia oraz uchylenia decyzji organu I instancji, E.S. zarzuciła naruszenie: art. 7, art. 77 § 1, art. 80 kpa w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez błędną ocenę materiału dowodowego i niezasadne uznanie, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez błędne uznanie, że skarżąca jako wnuczka osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki nie jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu skarżąca cytując treść art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1 a pkt 2 u.ś.r., podał, że jak wynika z orzecznictwa sądowoadministracyjnego, regulacje te należy odczytywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu tych unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia (por. wyrok NSA z 5 listopada 2015 r., I OSK 1062/14, z 13 listopada 2015 r., I OSK 1286/14, z 12 maja 2017 r., I OSK 328/16). Wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wyłącznie osób spokrewnionych w pierwszym stopniu i umożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji wyłącznie w sytuacji, gdy rodzice nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu narusza konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP). Autor skargi stwierdził, że jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie, dziecko osoby niepełnosprawnej nie jest w stanie opiekować się niepełnosprawną matką w sposób wystarczający. Trudno bowiem zgodzić, się ze stanowiskiem, że osoby na których ciąży obowiązek alimentacyjny w pierwszej kolejności i, które nie mają obiektywnej możliwości zaopiekowania się niepełnosprawną matką musiałyby rezygnować np. z zatrudnienia, podczas gdy istnieją osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w dalszej kolejności i te osoby dają rękojmię prawidłowej opieki nad osobą niepełnosprawną. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Z uwagi na art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, albowiem zarówno skarżący jak i organ wyrazili zgodę na taki tryb rozpoznania sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Jej przedmiotem jest decyzja Samorządowe Kolegium Odwoławcze w sprawie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nad babcią. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. 1a. Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1. rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2. nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3. nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z cytowanego przepisu zatem wynika, że aby ustalić prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, zarówno osoba wymagająca opieki, jak i osoba sprawująca tę opiekę muszą spełnić określone ustawą przesłanki. Jeśli chodzi o osobę wymagającą opieki, to ustawodawca wymaga, aby osoba ta posiadała orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami wymienionymi w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Bezspornym jest, że M.M. spełnia powyższe warunki. Jednak poza osobą wymagającą opieki, także osoba ją sprawująca, w niniejszej sprawie skarżąca, musi spełnić ustawowe przesłanki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zwrócić należy uwagę, że skarżącej jako osobie nie spokrewnionej z M.M. w pierwszym stopniu lecz jako wnuczce, a więc spokrewnionej w stopniu drugim, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne tylko wtedy, gdy nie ma osób pełnoletnich spokrewnionych w pierwszym stopniu lub legitymują się one orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie było w sprawie kwestionowane, że M.M. ma trzy pełnoletnie córki, a więc osoby spokrewnione z nią w pierwszym stopniu, z których tylko jedna posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tym miejscu należy podkreślić, że nie ma znaczenia z jakiego powodu dzieci osoby wymagającej opieki, opieki tej nie sprawują. Takie okoliczności jak zamieszkiwanie w inne miejscowości, czy praca zawodowa nie mogą zostać uwzględnione, gdyż pozostają bez wpływu na wystąpienie przesłanek z art. 17 ust. 1a u.ś.r. Z przepisu tego jasno wynika, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej, mogłoby nastąpić wyłącznie wtedy, gdyby M.M. nie posiadała osób spokrewnionych z nią w pierwszym stopniu lub gdyby wszystkie jej dzieci posiadały orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. W konsekwencji zgodzić należy się z organem odwoławczym, że nie zachodzą podstawy do przyznania wnioskowanego świadczenia, gdyż obowiązek sprawowania opieki nad M..M. spoczywa w pierwszej kolejności na jej dwóch córkach, tj. I. Z. i D.S. Podkreślenia jednocześnie wymaga, że przepisy u.ś.r. w sposób jednoznaczny określają przesłanki nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nie pozostawiając organom w tym zakresie żadnej uznaniowości, przy czym ustawa ta nie reguluje kwestii opieki nad niepełnosprawnym i nie obliguje do sprawowania takiej opieki żadnego z członków rodziny. Ustala natomiast w sposób precyzyjny, które z osób sprawujących opiekę i po spełnieniu jakich przesłanek mogą otrzymać rekompensatę finansową ze strony państwa za rezygnację z zatrudnienia lub podjęcia pracy w celu sprawowania takiej opieki. Odnosząc się do treści skargi stwierdzić należy, że odejście od literalnej wykładni art. 17 ust. 1a u.ś.r. i uznanie, że dalszym krewnym będzie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji, gdy pełnoletnia osoba w pierwszym stopniu pokrewieństwa, nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, musi opierać się na wyjątkowych okoliczności zaistniałych w konkretnym przypadku. Taka jednak sytuacja nie ma miejsca w niniejszej sprawie. Nawet gdyby bowiem przyjąć, że opieki nad matką nie może sprawować I.Z. z powodu konieczności sprawowania opieki na niepełnosprawnym dzieckiem, to jednak M.M. ma jeszcze jedną córkę D.S., która opiekuje się teściową, a więc osobą, wobec której nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny. W tej sytuacji nie można zgodzić się z zarzutem skargi, że osoby będące zobowiązane w pierwszej kolejności w niniejszej sprawie nie mają możliwości zaopiekowania się niepełnosprawną matką, a w konsekwencji, że zaktualizował się obowiązek alimentacyjny skarżącej. Mając to wszystko na uwadze stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie zachodzą okoliczności wyłączające możliwość przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babcią i dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a., skarga podlegała oddaleniu.