II SA/Ke 107/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Żak, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian, Sędzia WSA Sylwester Miziołek (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Monika Zielińska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2010 roku sprawy ze skarg I. B. i J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. uchyla postanowienie Wójta Gminy z dnia [...] o numerze [...]; III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku; IV. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz I. B. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych, a na rzecz J. B. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Ostateczną decyzją z dnia [...] znak [...] Wójt Gminy, po rozpoznaniu wniosku W. S., na podstawie art. 33 ustawy z dnia 17 maja 1989r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz.U. z 2000r. Nr 100, poz. 1086 z zm.) ustalił przebieg granicy pomiędzy nieruchomościami położonymi we wsi [...] , oznaczonymi w ewidencji gruntów jako działki nr 80, 146 i 194 o łącznej powierzchni 34500 m², stanowiącymi własność W. S., a nieruchomościami oznaczonymi w ewidencji gruntów jako działki nr 79, 145 i 193 o łącznej powierzchni 32900 m², stanowiącymi własność I. i J. B., zgodnie z protokołem granicznym z dnia 28 listopada 2006r., podpisanym przez strony oraz szkicem granicznym z dnia 28 listopada 2006r., wykonanymi przez geodetę uprawnionego R. K. Dnia 12 maja 2008r. I. B. wniosła o wznowienie postępowania, zakończonego decyzją Wójta Gminy z dnia 14 marca 2007r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 kpa. Postanowieniem z dnia 2 czerwca 2008r. Wójt Gminy na wniosek I. B., powołując jako podstawę prawną przepisy art. 145 ust. 2 i art. 147 kpa 1. wznowił postępowanie w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Wójta Gminy z dnia 14 marca 2007r., 2. uchylił decyzję z dnia 14 marca 2007r., 3. zobowiązał geodetę uprawnionego R. K. do ponownego przeprowadzenia czynności rozgraniczających i przekazania dokumentacji z tych czynności do urzędu w terminie do 31 lipca 2008r. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał jako podstawę wznowienia powołany przez wnioskodawczynię fakt popełnienia przestępstwa przez jej męża J. B., który podczas sporządzania protokołu granicznego działek podrobił na protokole podpis swojej żony bez jej wiedzy i zgody, na dowód czego I. B. przedłożyła prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w Ostrowcu Świętokrzyskim z dnia 18 lutego 2008r. sygn. akt VI K 53/08. W związku z tym organ uznał za uzasadnione wznowienie postępowania w sprawie rozgraniczenia. Decyzją z dnia 5 października 2009r., wydaną po wznowieniu postępowania Wójt Gminy 1. umorzył postępowanie administracyjne wznowione postanowieniem z dnia 2 czerwca 2008r. w sprawie zakończonej ostateczną decyzją z dnia 14 marca 2007r., 2. przekazał sprawę z urzędu do rozpatrzenia Sądowi Rejonowemu w Ostrowcu Świętokrzyskim. W podstawie prawnej decyzji organ pierwszej instancji powołał art. 34 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 maja 1989r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz.U. z 2000r., Nr 100, poz. 1086 ze zm.). W uzasadnieniu postanowienia organ stwierdził, że po przedłożeniu przez geodetę protokołu granicznego z dnia 31 marca 2009r. oraz opinii z dnia 22 czerwca 2009r. strony nie wyraziły zgody na ustaloną granicę, tj. nie podpisały protokołu granicznego i nie doszło do zawarcia ugody, w związku z czym brak podstaw do wydania decyzji o rozgraniczeniu przedmiotowych nieruchomości. W związku z powyższym organ umorzył wznowione postępowanie o ustalenie przebiegu granicy i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu w Ostrowcu Świętokrzyskim. Po rozpoznaniu odwołania W. S. od decyzji z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 i art. 105 § 1 kpa uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i umorzyło postępowanie wszczęte na wniosek I. B. o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Wójta Gminy z dnia 14 marca 2007r., jako bezprzedmiotowe. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podniósł, że ponieważ podstawą wniosku o wznowienie postępowania rozgraniczeniowego było dowiedzenie się przez wnioskodawczynię o fakcie popełnienia przez jej męża J. B. przestępstwa, polegającego na sfałszowaniu jej podpisu na protokole granicznym, stanowiącym podstawę decyzji o rozgraniczeniu istotne znaczenie ma okoliczność, kiedy wnioskodawczyni dowiedziała się o tym fakcie. Stosownie do art. 148 § 1 kpa podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Zdaniem organu odwoławczego I. B. uchybiła terminowi wynikającemu z art. 148 § 1 kpa, wobec czego Wójt Gminy nie miał podstaw do wydania postanowienia z dnia 2 czerwca 2008r. o wznowieniu postępowania w sprawie rozgraniczenia i po zbadaniu przesłanek warunkujących dopuszczalność wznowienia postępowania, czego organ I instancji nie wykonał, winien odmówić wznowienia postępowania. Ustalenie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze powyższej okoliczności nastąpiło po uzyskaniu w dniu 7 grudnia 2009r. z Sądu Rejonowego w Ostrowcu Świętokrzyskim informacji, że dnia 8 stycznia 2009r. Prokuratura Rejonowa w Ostrowcu Świętokrzyskim zawiadomiła strony postępowania o przesłaniu aktu oskarżenia do Sądu Rejonowego w Ostrowcu Świętokrzyskim, które to zawiadomienie I. B. odebrała w dniu 11 stycznia 2008r.. W sprawie sygn. akt VIK 53/08, dotyczącej J. B. w dniu 20 lutego 2008r. został przesłany odpis wyroku z dnia 18 lutego 2008r. pokrzywdzonej I. B., która odebrała go w dniu 3 marca 2008r. Powyższe okoliczności, zdaniem organu odwoławczego świadczą o tym, że I. B. powzięła wiadomość o przesłance warunkującej wznowienie postępowania w trybie art. 145 § 1 pkt 2 kpa nie w dniu 28 kwietnia 2008r., lecz najpóźniej już 3 marca 2008r. Wniosek o wznowienie postępowania złożyła dopiero w dniu 12 maja 2008r. (data nadania przesyłki w Urzędzie Pocztowym), a więc po upływie terminu z art. 148 § 1 kpa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podkreśliło jednocześnie, że w postanowieniu wznawiającym postępowanie rozgraniczeniowe z dnia 2 czerwca 2008r. organ pierwszej instancji bez podstawy prawnej uchylił prawomocną decyzję z dnia 14 marca 2007r., podczas gdy decyzja ta mogła być uchylona tylko w decyzji wydanej po wznowieniu postępowania. Zdaniem organu z tych względów owo "uchylenie" nie wywołało żadnego skutku prawnego, a w obrocie prawnym pozostaje prawomocna decyzja Wójta Gminy z dnia 14 marca 2007r. ustalająca przebieg granicy pomiędzy nieruchomościami położonymi we wsi [...]. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję złożyli J. B. oraz I. B., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji w celu umożliwienia wypowiedzenia się co do tych kwestii, jakie były przedmiotem ustaleń Kolegium. Obie skargi zostały połączone do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia na podstawie art. 111 § 1 p.p.s.a. W uzasadnieniu skargi I. B. zarzuciła, że organ odwoławczy błędnie przyjął, że "skoro istnieje potwierdzenie odbioru przeze mnie wyroku wydanego w stosunku do męża przez Sąd Rejonowy w Ostrowcu Świętokrzyskim, to należy przyjąć, że miałam możliwość zapoznania się z jego treścią". Wskazała, że we wniosku o wznowienie postępowania wskazała, kiedy faktycznie dowiedziała się o tym, że mąż, który jest osobą porywczą, o władczym usposobieniu został uznany winnym sfałszowania podpisu, a miało to miejsce podczas jego nieobecności. W uzasadnieniu skargi J. B. zarzucił, że nie był informowany przez organ o wynikach postępowania administracyjnego. Nie miał możliwości wypowiedzenia się co do okoliczności związanych z zapoznaniem się przez jego żonę z pismami, które przychodziły z Prokuratury i z Sądu do niego i do niej. Nie pytano go, kiedy rzeczywiście jego żona zapoznała się z nadesłanymi dokumentami. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlega uwzględnieniu. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie oceniają ich pod względem słuszności i celowości. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Na Sądzie zatem ciąży obowiązek kontroli zgodności zaskarżonej decyzji z prawem we wszystkich aspektach, nie tylko tych podniesionych w skardze. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w zakresie pozostawania jej w zgodności z przepisami prawa stwierdzić należy, że została ona wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na wstępie należy podnieść, że zaskarżona decyzja została wydana w trybie postępowania wznowieniowego, które jest postępowaniem nadzwyczajnym dającym możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w której je wydano było dotknięte kwalifikowaną wadą, przewidzianą w art. 145 § 1 kpa. Granica postępowania w sprawie wznowienia postępowania wyznaczona jest zakresem sprawy rozstrzygniętej decyzją ostateczną. Decyzjami ostatecznymi są decyzje, od których nie służy odwołanie w toku instancyjnym. W sprawie niniejszej taką decyzją jest decyzja z dnia 14 marca 2007r. znak RTI GN-7224/107 Wójta Gminy , ustalająca przebieg granicy pomiędzy nieruchomościami położonymi we wsi [...], oznaczonymi w ewidencji gruntów jako działki nr 80, 146 i 194 o łącznej powierzchni 34500 m², stanowiącymi własność W. S., a nieruchomościami oznaczonymi w ewidencji gruntów jako działki nr 79, 145 i 193 o łącznej powierzchni 32900 m², stanowiącymi własność I. i J. B.. Zatem ocenie Sądu musi podlegać dopuszczalność wznowienia postępowania w sprawie zakończonej powyższą decyzją. Postępowanie w sprawie wniosku o wznowienie postępowania jest dwuetapowe, przy czym w pierwszym etapie organ, który wydał decyzję bada, czy podanie o wznowienie wniosła strona, czy wskazano w nim ustawowe przesłanki wznowieniowe, a także czy został zachowany termin do złożenia wniosku. Tryb i termin wniesienia podania o wznowienie postępowania reguluje przepis art. 148 § 1 kpa, który stanowi, że podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał decyzję w pierwszej instancji w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Zatem to strona musi udowodnić, kiedy (w jakiej dacie) dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania, ze ścisłością dostateczną do ustalenia, że jej wniosek o wznowienie wpłynął przed upływem terminu jednomiesięcznego, o którym mowa w cytowanym przepisie art. 148 § 1 kpa. W sprawie niniejszej I. B., jako przesłankę wznowienia postępowania rozgraniczeniowego wskazała art. 145 § 1 pkt 2 kpa, podając fakt skazania męża J. B. za przestępstwo sfałszowania jej podpisu złożonego w protokole rozgraniczeniowym, będącym podstawą rozgraniczenia nieruchomości. Wskazała także we wniosku o wznowienie postępowania rozgraniczeniowego, iż o fakcie skazania męża dowiedziała się dopiero z pisma, jakie jej mąż skierował do Sądu Rejonowego w Ostrowcu Świętokrzyskim w dniu 28 kwietnia 2008r. o rozłożenie mu na raty płatności grzywny i kosztów sądowych. Przyznała, że wiedziała, że toczy się przeciwko niemu sprawa, bo sama o nią wniosła, ale nie wiedziała kiedy i jak ona się zakończyła do momentu, kiedy przez przypadek zobaczyła pismo skierowane do Sądu w sprawie płatności grzywny. Uwzględniając datę 28 kwietnia 2008r. organ pierwszej instancji uznał, że złożenie wniosku w dniu 12 maja 2009r. mieści się w terminie określonym w art. 148 § 1 kpa. Jednak organ odwoławczy, rozpoznając odwołanie W. S., który zarzucił mi.in. niedotrzymanie terminu przeprowadził z urzędu czynności mające ustalić datę powzięcia przez I. B. wiadomości o podstawie wznowienia postępowania. Z uzyskanych w Sądzie Rejonowym w Ostrowcu Świętokrzyskim informacji organ ten ustalił, że I. B., jako osoba pokrzywdzona w sprawie sygn. akt VIK 53/08, dotyczącej J. B. odebrała w dniu 3 marca 2008r. odpis wyroku z dnia 18 lutego 2008r., skazującego jej męża za popełnienie przestępstwa polegającego na podrobieniu podczas sporządzania protokołu granicznego działek na protokole podpisu swej żony bez jej wiedzy i zgody w celu użycia go za autentyczny, przedłożonego w postępowaniu o rozgraniczenie działek. Powyższe okoliczności, zdaniem organu odwoławczego świadczą o tym, że I. B. powzięła wiadomość o przesłance warunkującej wznowienie postępowania w trybie art. 145 § 1 pkt 2 kpa nie w dniu 28 kwietnia 2008r., lecz najpóźniej już 3 marca 2008r. Wniosek o wznowienie postępowania złożyła dopiero w dniu 12 maja 2008r. (data nadania przesyłki w Urzędzie Pocztowym), a więc po upływie terminu z art. 148 § 1 kpa. Z akt sprawy nie wynika jednak, aby organ odwoławczy przed wydaniem decyzji umożliwił stronom wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów. Miało to znaczenie w sprawie, gdyż skarżąca nie miała możliwości wypowiedzenia się co do nowego faktu ustalonego przez organ odwoławczy, związanego z powzięciem przez nią wiadomości o okoliczności z art. 145 § 1 pkt 2 kpa (odebrania odpisu wyroku karnego, dotyczącego skazania jej męża). Naruszono tym samym art. 10 kpa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Mając to na uwadze Sąd uznał za zasadny zarzut podniesiony w skardze o braku możliwości stron zapoznania się ze zgromadzonym przez organ odwoławczy materiałem dowodowym, który stał się podstawą do uznania, że wniosek o wznowienie postępowania złożony został po terminie przewidzianym w art. 148 ust. 1 kpa. Należy podkreślić, że obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest pouczenie strony o prawie zapoznania się z aktami i złożenia końcowego oświadczenia. Brak w aktach dowodu, że organ prowadzący postępowanie pouczył stronę o przysługującym jej prawie uzasadnia zarzut, że organ naruszył obowiązek ustalony w art. 10 kpa. Realizacją ogólnej zasady czynnego udziału strony w postępowaniu jest stworzenie przez organ administracji publicznej możliwości wypowiedzenia się przez stronę co do przeprowadzonych dowodów. Przeprowadzenie dowodu dopiero wtedy czyni wiarygodną okoliczność faktyczną, gdy strona mogła się wypowiedzieć co do dowodu (por. wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2001r., sygn. akt II SA 1095/00, LEX nr 53441). Wskazane naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy powoduje, że Sąd nie wypowiadając się merytorycznie w sprawie zasadności uznania niedotrzymania przez skarżącą I. B. terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1c, art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; uchyleniu podlega także postanowienie organu I instancji z dnia 2 czerwca 2008r. Zgodnie bowiem z przepisem art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd administracyjny stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach tej samej sprawy, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. Jest niewątpliwe, że postanowienie organu I instancji z dnia 2 czerwca 2008r. wznawiające postępowanie i uchylające jednocześnie decyzję z dnia 14 marca 2007r., jak również decyzja organu pierwszej instancji z dnia 5 października 2009r. wydane zostały w granicach tej samej sprawy administracyjnej. Działając zatem z urzędu, sąd objął kontrolą także te orzeczenia. Wynik zaś tej kontroli jest negatywny, co powoduje, że również one zostały uchylone. Badając pod względem legalności postanowienie z dnia 2 czerwca 2008r. Sąd uznał, że organ ten nie tylko nie zbadał dokładnie przesłanki dopuszczalności wznowienia postępowania związanej z zachowaniem terminu do wniesienia wniosku o wznowienie postępowania, ale również wznawiając postępowanie naruszył przepisy art. 149 § 1 oraz art. 151 kpa, które nie przewidują jednoczesnego ze wznowieniem postępowania uchylenia decyzji, będącej przedmiotem kontroli we wznowionym postępowaniu, Wznowienie postępowania stanowi bowiem podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania, co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy (art. 149 § 2 kpa). Dopiero po przeprowadzeniu tego postępowania właściwy organ wydaje decyzję, w której odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 lub art. 145a, albo uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 lub art. 145a, i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy. Organ odwoławczy prawidłowo uznał, że organ I instancji postanowieniem z dnia 2 czerwca 2008r. bez podstawy prawnej uchylił prawomocną decyzję z dnia 14 marca 2007r., gdyż decyzja ta mogła być uchylona tylko w decyzji wydanej po wznowieniu postępowania, jednak niewłaściwie uznał, że to "uchylenie nie wywołało żadnego skutku prawnego", a w obrocie prawnym pozostaje prawomocna decyzja Wójta Gminy z dnia 14 marca 2007r., ustalająca przebieg granicy pomiędzy nieruchomościami położonymi we wsi [...]. Dopiero uchylenie postanowienia z dnia 2 czerwca 2008r. powoduje uchylenie także zawartego w nim rozstrzygnięcia o uchyleniu decyzji z dnia 14 marca 2007r. (pkt 2 postanowienia). Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w wyroku. Rozstrzygając ponownie sprawę organ przeprowadzi postępowanie, mające na celu ustalenie terminu, w którym I. R. składająca wniosek o wznowienie postępowania rozgraniczeniowego powzięła wiadomość o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Organ pierwszej instancji powinien uwzględnić nowe okoliczności, które ustalił organ odwoławczy, przy czym, zgodnie z art. 10 kpa winien umożliwić stronom wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów. Od wyników tej fazy postępowania zależy podjęcie rozstrzygnięcia, co do wznowienia postępowania, zakończonego ostateczną decyzją z dnia 14 marca 2007r.