II SA/Ke 1077/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Żak po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. W. od postanowienia Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach z dnia 26 lutego 2016 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 września 2015 r. znak: [...] w przedmiocie skierowania na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji kierowcy w formie egzaminu państwowego p o s t a n a w i a: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. M. W. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 września 2015 r. znak: [...] w przedmiocie skierowania na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji kierowcy w formie egzaminu państwowego. W skardze zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości. We wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonym urzędowym formularzu PPF, skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z dwójką małoletnich dzieci. Oświadczył, że na podstawie umowy o pracę zarabia 643,08 zł netto miesięcznie i nie posiada żadnych oszczędności. Skarżący wykazał jako majątek własność domu wielkości 180 m² o wartości około 600 000 zł, nieruchomości rolnej o pow. 16 ha, samochodu marki Volkswagen Tiguan, samochodu marki Toyota Rav 4, czterech koparek, dwóch samochodów ciężarowych. Podał następujące stałe wydatki i zobowiązania: kredyt - 20 000 zł, alimenty - 1000 zł, media - 1000 zł na. Zarządzeniem Referendarza sądowego z dnia 30 grudnia 2015 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy – w terminie 7 dni - przez przedłożenie: 1) jego zeznania podatkowego za rok 2014, 2) wyciągów z jego rachunków bankowych z okresu ostatnich 3 miesiące 3) zaświadczenia z urzędu gminy o wysokości aktualnego dochodu z jego gospodarstwa rolnego. Z adnotacji poczty wynika, że M. W. nie podjął adresowanej do niego przesyłki zawierającej wezwanie, pomimo dwukrotnego awizowania jej w dniach 5 stycznia i 13 stycznia 2016 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach zarządził uznanie wezwania za doręczone w dniu 19 stycznia 2016 r. w trybie art. 73 § 1 i 4 Ppsa. W dniu 29 stycznia 2016 r. wnioskodawca nadał w urzędzie pocztowym przesyłkę zawierającą jedynie zeznanie podatkowe za rok 2014 r. z którego wynika, że nie osiągnął żadnych przychodów z działalności gospodarczej, ani nie poniósł żadnych kosztów uzyskania przychodów. Innych wymaganych dokumentów nie złożył. Postanowieniem z dnia 26 lutego 2016 r. Referendarz sądowy w WSA w Kielcach oddalił wniosek M. W. o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podał, że już samo posiadanie gospodarstwa rolnego i 8 samochodów o znacznej wartości wskazują, że wnioskodawca nie jest osoba ubogą. Referendarz sądowy, powołując się na postanowienie NSA w sprawie I OZ 51/13, wyjaśnił, że niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W niniejszej sprawie skarżący nie udzielił pełnej odpowiedzi na wezwanie uniemożliwiając tym samym dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny jego sytuacji finansowej. Brak właściwego wykonania wezwania Referendarza sądowego musiał skutkować odmową przyznania prawa pomocy, wobec niewykazania, że w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa. W sprzeciwie od ww. postanowienia skarżący podniósł, że zeznanie podatkowe, jakie nadesłał do Sądu w jego przekonaniu najpełniej oddawało wysokość uzyskiwanego dochodu. Odnośnie do wyciągu z rachunków bankowych wyjaśnił, że nie mógł takiego wyciągu przedstawić, ponieważ nie korzysta z rachunków bankowych. Odnośnie natomiast do zaświadczenia z urzędu gminy co do wysokości dochodu z gospodarstwa rolnego, wyjaśnił, że urzędy gmin zaświadczeń takich już nie wydają. Obecnie dochód z gospodarstwa rolnego należy obliczyć samemu na podstawie danych z corocznego obwieszczenia Prezesa GUS, mnożąc powierzchnię gospodarstwa przez wskaźnik zamieszczony w ww. obwieszczeniu. Obliczając w ten sposób dochód z gospodarstwa rolnego skarżący podał, że za rok 2014 wyniósł on 7.104 zł. W ocenie wnioskodawcy, skoro Referendarz sądowy w dacie orzekania dysponował już zeznaniem podatkowym za rok 2014, to powinien je uwzględnić, pomimo tego że zostało złożone po terminie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej "Ppsa", rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. W myśl art. 245 § 1-3 Ppsa prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata lub radcy prawnego. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 1 i 2 Ppsa, zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest więc instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Z wniosku M. W. wynika, że jest właścicielem nieruchomości (domu o pow. 180 m².), gospodarstwa rolnego o pow. 16 ha, dwóch samochodów osobowych wyższej klasy (VW Tiguan i Toyota RAV4), dwóch samochodów ciężarowych i czterech koparek; nie korzysta z pomocy społecznej. Trafnie więc Referendarz sądowy stwierdził, że w tych okolicznościach trudno uznać wnioskodawcę za osobę ubogą. Trudno też uznać za wiarygodne jego oświadczenie, że utrzymuje się wyłącznie z wynagrodzenia za pracę w wysokości 643,08 zł, skoro, jak sam podaje, reguluje alimenty w wysokości 1000 zł i opłaca media w takiej samej kwocie. Na przyznanie prawa pomocy nie może wpłynąć również kwestia spłacania zaciągniętego kredytu, ponieważ jest indywidualną sprawą wnioskodawcy i nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. Zobowiązania prywatnoprawne (np. kredyty) nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Podkreślić bowiem należy, że opłaty sądowe są daninami publicznymi, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. W ocenie Sądu niedopuszczalna byłaby sytuacja, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykonuje ciążące na niej prywatne zobowiązania kredytowe, a żąda by koszty sądowe pokrywał za nią Skarb Państwa. Poza tym udzielenie kredytu musiała poprzedzać pozytywna analiza sytuacji finansowej skarżącego w zakresie możliwości spłaty kwoty kredytu. W świetle powyższego, w przypadku takim jak w niniejszej sprawie, gdy wnioskodawca posiada majątek w postaci nieruchomości, gospodarstwa rolnego, samochodów i koparek, nie wskazuje na trudności ze spłatą zobowiązań i regulowaniem bieżących opłat związanych z utrzymaniem rodziny, uznać należy, że brak jest podstaw do stwierdzenia niemożności wygospodarowania stosownej kwoty na pokrycie kosztów sądowych, tj. wpisu od skargi (200 zł), ewentualnie opłaty kancelaryjnej za doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem w razie oddalenia skargi (100 zł) oraz wpisu od skargi kasacyjnej (100 zł). W konsekwencji należy uznać, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uwzględniając powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 260 § 1-3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa orzekł jak w postanowieniu.