II SA/Ke 116/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Chobian (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka, Sędzia WSA Jacek Kuza, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Monika Zielińska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2013 roku sprawy ze skargi K. T. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie zmiany w rejestrze gruntów I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku; III. zasądza od Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego na rzecz K. T. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego decyzją z dnia [...] znak: [...] po rozpatrzeniu odwołania K. T. od decyzji Starosty z dnia [...], znak: [...], orzekającej o odmowie wprowadzenia zmiany polegającej na wykreśleniu z rejestru gruntów obrębu Z., gmina S. K. T. jako współwłaścicielki działek o numerach 114/1, 126/1, 147, 159/1, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 7b ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst jednolity Dz. U. z 2010 r., Nr 193, poz. 1287 ze zmianami) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że w dniu 26 kwietnia 2012 r. wpłynął do Starostwa Powiatowego wniosek K. T. o przeprowadzenie postępowania w sprawie wykreślenie jej jako właścicielki działek o numerach 114/1, 126/ 1, 147, 150/1, o łącznej powierzchni 0,52 ha, położonych w obrębie Z., gmina S. z rejestru gruntów, gdyż przedmiotowe działki nigdy nie były użytkowane przez jej rodziców – W. i K. C. i na działki te nigdy nie został wydany akt własności ziemi. Na podstawie dowodów zgromadzonych przez organ I instancji ustalono, że w 1968 r. została założona ewidencja gruntów dla obrębu Z., gmina S. W rejestrze gruntów z 1968 r. w jednostce rejestrowej nr 32, ujawniono grunty oznaczone jako działka nr 126 o powierzchni 0,15 ha, działka nr 159 o powierzchni 0,16 i działka nr 200 o powierzchni 0,24 ha, a jako osobę władającą tymi gruntami wpisano M. K. Natomiast w jednostce rejestrowej nr 22, ujawniono grunty oznaczone jako działka nr 114 o powierzchni 0,06 ha i działka nr 147 o powierzchni 0,29 ha, a jako osobę władającą tymi gruntami wpisano T. F. W 1978 r. w rejestrze gruntów obrębu Z. wprowadzono zmiany. W jednostce rejestrowej nr 32, wykreślono grunty oznaczone jako działki nr 126 i nr 159, a wpisano grunty oznaczone jako działka nr 126/2 o powierzchni 0,07 ha i działka nr 159/2 o powierzchni 0,08 ha. Natomiast grunty oznaczone jako działka nr 126/1 o powierzchni 0,08 ha i działka nr 159/1 o powierzchni 0,08 ha dopisano do jednostki rejestrowej nr 22. Jednocześnie w jednostce rejestrowej nr 22 wykreślono T. F. jako władającego gruntem i wpisano jako właścicieli działek o numerach 114, 147, 126/1 i 159/1, o łącznej powierzchni 0,51 ha, W. i K. małż. C. na podstawie aktu własności ziemi nr [...]. Podczas przeprowadzonej w 1991 r. odnowy ewidencji gruntów, obręb Z., wprowadzono zmiany w rejestrze gruntów. W jednostce rejestrowej nr 54 wykazano grunty oznaczone jako działki: nr 114/1 o powierzchni 0,07 ha, nr 126/1 o powierzchni 0,08 ha, nr 147 o powierzchni 0,29 ha, nr 159/1 o powierzchni 0,08 ha, o łącznej powierzchni 0,52 ha, jako grunty będące własnością W. C. i K. C. na podstawie aktu własności ziemi nr [...]. Natomiast w rejestrze gruntów, w jednostce rejestrowej nr 68, wykazano grunty oznaczone jako działki: nr 126/2 o powierzchni 0,07 ha, nr 159/2 o powierzchni 0,08 ha, nr 200 o pow. 0,24 ha, we władaniu M. K. Z aktu własności ziemi z dnia [...], Nr [...] wydanego przez Naczelnika Miasta i Gminy wynika, że W. i K. małż. C. stali się współwłaścicielami nieruchomości oznaczonych w ewidencji gruntów wsi Z. nr 187, nr 200/1 i nr 206, o łącznej powierzchni 0,71 ha, położonych na terenie wsi Z., natomiast na podstawie wydanego przez Naczelnika Miasta i Gminy aktu własności ziemi z dnia [...] Nr [...] J. K. stał się właścicielem nieruchomości oznaczonych w ewidencji gruntów wsi Z. numerami 126, 159 i 200/2, o łącznej powierzchni 0,44 ha, położonych na terenie wsi Z. Decyzją z dnia [...] znak [...], Wojewoda stwierdził nieważność aktu własności ziemi z dnia [...], Nr [...], wydanego przez Naczelnika Miasta i Gminy na rzecz W. i K. małż. C. na nieruchomość rolną oznaczoną w ewidencji gruntów numerami 187, 200/1 i 206 o łącznej powierzchni 0,71ha - w części dotyczącej działki nr 200/1 oraz aktu własności ziemi z dnia [...] Nr [...] wydanego na rzecz J. K. – w części dotyczącej działki nr 200/2. Zgodnie z postanowieniem Wojewody z dnia [...] sprawę uregulowania własności działek o numerach 200/1 i 200/2 przekazano do Sądu Rejonowego. Pismem z dnia 22 maja 2012 r. organ I instancji zwrócił się do Urzędu Wojewódzkiego i do Urzędu Wojewódzkiego Delegatura z zapytaniem "czy było prowadzone przez Wojewódzką Komisję Uwłaszczeniową postępowanie dotyczące uchylenia aktu własności ziemi Nr [...] wydanego dla K. i W. małż. C. (Ch.) obejmującego działki numer 114/1, 126/1, 147, 159/1 położone w obrębie Z. gm. S". Odpowiadając Urząd Wojewódzki w piśmie z dnia 14 czerwca 2012 r. poinformował, iż z posiadanych dokumentów nie wynika, aby K. i W. małż. C. byli uczestnikami postępowania odwoławczego. Natomiast Urząd Wojewódzki w Delegatura w T. przesłał uwierzytelnioną kopię decyzji Wojewody z dnia [...], znak [...] oraz pisma z dnia 5 marca 1991 r., znak: [...], w sprawie przekazania akt uwłaszczeniowych I i II instancji, dotyczących uregulowania własności działek o numerach 200/1 i 200/2 położonych we wsi Z., do Sądu Rejonowego. Mając powyższe na uwadze organ I zwrócił się do Sądu Rejonowego o udzielenie informacji odnośnie aktu własności ziemi nr [...] i otrzymał odpowiedź, iż w aktach spraw prowadzonych przez ten Sąd brak jest aktu własności ziemi o podanym numerze. Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia [...] sygn. akt [...] stwierdził, że spadek po W. C. i K. C. nabyli: K. T. i R. C. w udziałach po ½ części spadku. Obecnie w rejestrze gruntów obrębu Z. w jednostce rejestrowej: G.26 jako współwłaściciele działek o numerach 114/1, 126/1, 147, 159/1, o łącznej powierzchni 0,52 ha figuruje R. C. s. W. i K. i K. T. c. W. i K. na podstawie aktu własności ziemi Nr [...]. Z kolei w jednostce rejestrowej G.97 jako władający na zasadach posiadania samoistnego działek o numerach 126/2, 159/2, 200, o łącznej powierzchni 0,39 ha, figuruje M. K. W związku z wnioskiem K. T. z dnia 26 kwietnia 2012 r. Starosta zgodnie z art. 22 ust. 3 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne oraz z art. 50 § 1 kpa wezwał wnioskodawczynię o dołączenie postanowienia sądowego o dziale spadku lub zniesieniu współwłasności, bądź też innego dokumentu, z którego wynikać będzie, że nie jest współwłaścicielką działek o numerach 114/1, 126/1, 147, 159/1 położonych w obrębie Z. Ponieważ w oznaczonym terminie K. T. nie przedstawiła żądanych dokumentów postanowieniem z dnia 10 lipca 2012 r. organ odmówił wszczęcia postępowania w sprawie. Rozstrzygnięcie to zostało uchylone w całości postanowieniem z dnia [...]., a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia. Następnie decyzją z dnia [...] Starosta ponowne odmówił wprowadzenia ww. zmiany. Dalej organ odwoławczy wskazał, że w przedmiotowej sprawie akt własności ziemi Nr [...] stanowił podstawę do wprowadzenia zmiany w ewidencji gruntów i budynków, polegającej na wpisaniu W. i K. małż. C. jako współwłaścicieli gruntów oznaczonych jako działki o numerach 114/1, 126/1, 147, 159/1 położonych w obrębie Z., a postanowienie Sądu Rejonowego z dnia [...], sygn. akt [...], stanowiło podstawę do ujawnienia w ewidencji gruntów i budynków ich spadkobierców. Podał, że W. i K. małż. C. figurowali w ewidencji gruntów i budynków niezmiennie jako właściciele opisanych wyżej działek od 1978 r. Nie można jednoznacznie wykluczyć, że akt własności ziemi Nr [...], obejmujący te działki, nie został wydany na ich rzecz. K. T. nie przedstawiła jednak w tej kwestii dowodów. Wojewódzki Inspektor podkreślił, że żądanie K. T. dotyczące wprowadzenia zmiany w rejestrze ewidencji gruntów i budynków, sprowadza się do żądania stwierdzenia przez organ prowadzący ewidencję gruntów i budynków, że wnioskodawczyni nie jest właścicielką ww. działek. Tymczasem organy ewidencyjne nie są uprawnione do rozstrzygania w sprawie własności. W skierowanej do WSA w Kielcach skardze na powyższą decyzję K. T., domagając się jej uchylenia oraz uchylenia poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zarzuciła naruszenie: art. 7, art. 8 i art. 75 kpa poprzez nie przeprowadzenie dowodu np. z opinii biegłego geodety wraz ze sporządzeniem przez niego rejestru synchronizacyjnego i wraz z wykazem zmian danych ewidencyjnych nawiązujących w swojej treści do stanu prawnego nieruchomości o numerach 114/1, 126/1, 147, 159/1 oraz opinii dotyczącej stanu prawnego w stosunku do tych działek, art. 76 § 1 kpa poprzez nie przeprowadzenie dowodu z dokumentów, art. 77 § 1 kpa, polegające na zaniechaniu podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, art. 80 kpa poprzez dokonanie dowolnych ustaleń faktycznych opartych na niekompletnym materiale dowodowym bez wyczerpującej analizy całokształtu materiału dowodowego oraz art. 107 § 3 kpa przez brak w decyzji obowiązkowych elementów: w zakresie uzasadnienia faktycznego: wskazania dowodów, na których oparł się organ, a w zakresie uzasadnienia prawnego -dokładnego wyjaśnienia podstawy prawnej decyzji. Zdaniem skarżącej naruszenie ww. przepisów spowodowało niezbadanie całości sprawy, brak dokonania ustaleń, które organ był zobowiązany dokonać z urzędu oraz doprowadziło do błędnego przyjęcia, iż w sprawie chodzi o spór o własność, a w konsekwencji do wydania decyzji odmawiających wprowadzenia zmian w operacie ewidencji gruntów. Przy przyjęciu przez organy ewidencyjne takiego rozstrzygnięcia, koniecznym było zwłaszcza ustalenie, czy podczas odnowienia czy też zmiany operatu ewidencji gruntów obrębu Z. nie doszło do oczywistej omyłki przy wprowadzaniu danych poprzez wprowadzenie błędnych zapisów, co do identyfikacji działek i podmiotów władających tymi działkami. Dalej wnosząca skargę zarzuciła, że organy ewidencyjne nie dokonały wyjaśnienia stanu ewidencyjnego działek 114/1, 126/1, 147, 159/1. Z podanych względów uznać należy, że decyzje obu instancji zapadły z naruszeniem tych przepisów, które nakazują organom podjąć wszelkie kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art.7 i 77 § 1 kpa). Obowiązkiem Starosty jest utrzymywanie operatu ewidencji gruntów w stanie aktualności, zaś w razie braku określonej dokumentacji stanowiącej podstawę ujawnienia danych w ewidencji gruntów lub jeżeli zawarte w nich dane nie są wiarygodne to zadaniem organu jest podjęcie czynności, w tym postępowania administracyjnego w celu ustalenia i wyjaśnienia wątpliwości oraz usunięcia błędów. Organ administracji powinien ustalić, czy istniejące w jego zasobie materiały źródłowe dają podstawy do wprowadzenia w drodze aktualizacji żądanych zmian, a tym samym wykluczyć istnienie błędu lub pomyłki. O tym, że dane zawarte w ewidencji odnośnie działek o numerach 114/1, 126/1, 147, 159/1 budzą wątpliwości świadczyć może fakt, że działki te nie były uprzednio wykazywana jako własność skarżącej, zatem organy były zobowiązane wyjaśnić, na jakiej podstawie i dlaczego działki te są tak wpisane. Organ powinien był szczegółowo przeanalizować dokumentację geodezyjną wykonaną na potrzeby uwłaszczenia oraz dla wykazania tytułu prawnego do nieruchomości przeprowadzić wyże opisany dowód z opinii biegłego geodety. Skarżąca podała, że taka opinia jest konieczna, gdyż Starosta rejestruje stany podmiotowe i przedmiotowe gruntów zmieniające się w czasie w oparciu o stosowne, kolejno powstające dokumenty prawne i nie może on przerzucać na wnioskodawców obowiązku sporządzenia takiej dokumentacji. Skarżąca zarzuciła również naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. art. 20 ust. 1 i 2, art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne w związku z § 44 pkt 2 oraz pkt 5 i pkt 6, § 45 ust. 1, § 46 ust. 1 i 2, § 47 ust. 3 § 83, § 84, § 85 i 86, rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków przez błędną wykładnię prawa materialnego i przyjęcie, że w niniejszej sprawie nie zachodziła konieczność aktualizacji danych w ewidencji gruntów. W uzasadnieniu wskazała, że jako skarżąca złożyła w przepisanym terminie odwołanie, w którym wskazywała na naruszenia popełnione przez organ I instancji. Zarzuciła również, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie wykazano jakie dowody czy też okoliczności faktyczne były podstawą zmian w ewidencji gruntów. Dlatego nie było podstaw do wydania tej decyzji. Dodała, że wszczęła postępowanie administracyjne zmierzające do dokonania prawidłowych wpisów w rejestrze gruntów, a organ dokonał istotnych zmian we wpisach w ewidencji gruntów bez konkretnego wskazania i wyjaśnienia na podstawie jakich dokumentów dokonano tych zmian. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zauważyć należy, że jak to wynika ze skargi oraz wyjaśnień złożonych przez K. T. na rozprawie przed Sądem, została ona ujawniona w ewidencji gruntów jako współwłaścicielka działek oznaczonych w ewidencji gruntów numerami 114/1, 126/1, 147 oraz 159/1 dopiero w 2012 r. i jak należy domniemywać, do tej zmiany w ewidencji gruntów nie doszło na podstawie decyzji, ale w drodze czynności materialno – technicznej. Jak zaś wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, skarżąca jako współwłaścicielka nieruchomości została ujawniona w ewidencji gruntów tylko na podstawie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po jej rodzicach oraz na tej podstawie, że wcześniej rodzice ci, to jest W. i K. małżonkowie C. byli ujawnieni jako właściciele tej nieruchomości na podstawie aktu własności ziemi o numerze [...]. Tymczasem według twierdzeń skarżącej taki akt własności nie był wydany, a poza tym małżonkowie C. nigdy powyższych działek nie posiadali. Z kolei organ uzależnił uwzględnienie wniosku od udowodnienia przez K. T., że jej rodzicie nie mieli wydanego aktu własności ziemi na powyższe działki. Co do zasady zgodzić się należy z organem, że to osoba domagająca się wprowadzenia zmiany w ewidencji gruntów powinna udowodnić stosownym dokumentem, że taka zmiana faktycznie nastąpiła. Takie jednak stanowisko jest uzasadnione w sytuacjach typowych, gdy osoba nabywająca prawo chce je ujawnić w ewidencji grudntów, stosownie do obowiązku wynikajacego z art. 22 ust. 2 w zw. z art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartografoiczne (tekst jedn. Dz. U. Z 2010 r. Nr 193, poz. 1287 ze zmianami). Zasada ta musi natomiast podlegać stosownej modyfikacji w sytuacji, gdy w ewidencji gruntów zostaje ujawniona jako właściciel (tak jak miało to miejsce w tej sprawie) osoba, która twierdzi, że takim właścicielem nie jest i nigdy nie była, i w związku z tym wnosi o wykreślenie jej z tej ewidencji. Wbrew stanowisku organu nie można wymagać od takiej osoby udowodnienia, że nie jest się właścicielem i że nigdy nie był wydany na jej poprzedników prawnych akt własności ziemi, tak jak miało to miejsce w niniejszej sprawie, albowiem z reguły udowodnienie takich negatywnych faktów, o ile wręcz nie jest niemożliwe, to w każdym razie jest bardzo utrudnione. W niniejszej jednak sprawie, zdaniem Sądu, organy dysponowały dowodem potwierdzającym prawdziwość twierdzeń skarżącej. Mianowicie w aktach sprawy znajduje się wydany w dniu [...] na nazwisko J. K. akt własności o numerze [...], o którym zresztą organy wspominają w swoich decyzjach. Akt ten stwierdza nabycie na podstawie ustawy z 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności nieruchomości rolnych przez J. K. własności działek położonych we wsi Z. oznaczonych nr 126, 159 oraz 200/2. Akt ten został uchylony decyzją Wojewody, ale tylko w części dotyczącej działki 200/2. Tak więc dalej pozostaje on ostateczny (a przynajmniej brak jest w aktach dowodów przeciwnych) w części dotyczącej działek nr 126 i 159. Tymczasem organ ujawnił w ewidencji gruntów skarżącą jako współwłaścicielkę między innymi działek 126/1 i 159/1, a więc działek stanowiących część działek 126 i 159, objętych aktem własności ziemi wydanym na nazwisko J. K., powołując się na akt własności ziemi - sądząc po numerze - wydany w 1976 r. Nawet więc gdyby wcześniej, to jest w 1976 r., faktycznie został wydany akt własności ziemi na rodziców skarżącej, czego jedynym dowodem jakim dysponują organy było wpisanie w 1991 r. w rejestrze gruntów takiego numeru przy działkach 114/1, 126/1, 147 i 159/1 i to na nazwisko C., a nie Ch., to akt ten musiał być później uchylony – przynajmniej w części dotyczącej działek 126/1 i 159/1, skoro działki te zostały objęte aktem własności wydanym w 1980 r. na nazwisko J. K. Organy w niniejszej sprawie poza opisaniem tego ostatniego AWZ nie dokonały żadnej jego oceny i nie wyciągnęły z niego żadnych wniosków. Takie działanie narusza art. 80 kpa, pomijając, że postępowanie zostało przeprowadzone z naruszeniem również art. 7, 8, 10 i 77 kpa. Poza tym postępowanie było prowadzone tylko z udziałem skarżącej, pomimo, że w ewidencji gruntów jako drugi współwłaściciel ujawniony jest jej brat R. C., tak więc niewątpliwie sprawa dotyczyła jego interesu prawnego. Mając powyższe na uwadze zarówno zaskarżona decyzja jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji podlegały uchyleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 145 z1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U z 2012 r., poz. 1270 ze zmianami), dalej P.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę organ winien przeprowadzić postępowanie z udziałem wszystkich zainteresowanych stron, ocenić zebrany dotychczas materiał dowodowy, a także materiał ten uzupełnić poprzez wyjaśnienie, czy został może wydany AWZ także na działki nr 114 i 147, co do których w rejestrze gruntów po 1978 r. uczyniono adnotację, z której wynika, że ich władającą była B. F. Organ w tej konkretnej sprawie winien ustalić, kto faktycznie włada działkami o numerach 114/1, 126/1, 147, 159/1, osoby te przesłuchać i ewentualnie przy udziale tych osób, o ile okazałoby się, że są one właścicielami bądź posiadaczami tych działek, rozpoznać wniosek skarżącej. Stosownie do art. 152 P.p.s.a. Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z art. 200 P.p.s.a.