II SA/Ke 1162/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Chobian (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Asesor WSA Agnieszka Banach, Protokolant Starszy inspektor sądowy Urszula Opara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lutego 2020 r. sprawy ze skarg P.J., A.S. i Z.S. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie nakazu wykonania robót budowlanych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji; II. zasądza od Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz P.J. kwotę 980 (dziewięćset osiemdziesiąt) złotych oraz na rzecz A.S. i Z.S. solidarnie kwotę 980 (dziewięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z [...], Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego, po rozpatrzeniu odwołania A.S. i Z.S. oraz odwołania P.J., utrzymał w mocy decyzję Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...] w przedmiocie nakazu wykonania robót budowlanych. Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: W związku z pismem Z.S. organ I instancji prowadził czynności wyjaśniające m.in. w sprawie otworu okiennego, wykonanego w ścianie szczytowej budynku mieszkalnego P.J. (bezpośrednio graniczącej z działką A. i Z.S.), ustalając podczas oględzin 21.10.2014 r., że otwór okienny o wymiarach: 110 x 160 cm, doświetlający pomieszczenie pokoju jednego z mieszkań znajdujących się na pierwszym piętrze tego budynku, został wykonany na początku lat 60-tych ub. wieku. Według wyjaśnień P.J. otwór ten wykonano z uwagi na potrzeby lokalowe, za zgodą poprzedników prawnych sąsiadów A. i Z. S., tj. M. i J. R. Jako dowód potwierdzający czas jego powstania w latach 60-tych przedłożono decyzję Powiatowej Komisji Lokalowej przy Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z 1964 r. oraz wypis z księgi meldunkowej. W piśmie z 16.08.2016 r. Z.S. podniósł, że z dokumentacji architektoniczno-budowlanej z 20.05.2002 r., sporządzonej przez mgr. Inż. A.K., zarejestrowanej w Starostwie Powiatowym pod numerem [...], dotyczącej remontu i modernizacji ganku w istniejącym budynku mieszkalnym zlokalizowanym w S. przy ul. K., wynika, że zarówno okno w ścianie szczytowej tego budynku jak i część nadbudowy budynku od strony elewacji wschodniej są samowolą budowlaną i zostały wykonane z rażącym naruszeniem prawa budowlanego w lipcu 2002 r. lub po tej dacie. Na rozprawie administracyjnej w dniu 7 października 2016 r. P.J. podtrzymała dotychczasowe wyjaśnienia oraz przedłożyła do akt sprawy zdjęcie okna z lat 2007-2008 - sprzed wymiany jego stolarki okiennej. Natomiast Z.S. oświadczył, że otwór ten został wykonany po 2002 r., co wynika z projektu przebudowy ganku i załączonej inwentaryzacji budynku opracowanej w 2002 r. Okna tego nie było również w pozwoleniu na budowę udzielonym w 1938r. dla byłej właścicielki budynku, a odległość między budynkami była taka sama od początku ich wybudowania i wynosi 6,0 m (nie zaś 8 m, jak twierdzi P.J.). Zdaniem Z.S., część budynku została nadbudowana samowolnie bez pozwolenia na budowę, a w ramach nadbudowy zasłonięto okno od strony podwórza P.J. i wykonano otwór okienny w ścianie szczytowej od strony jego posesji. Organ I instancji przeprowadził 10 października 2016 r. rozmowę telefoniczną z autorem dokumentacji z 2002 r., A.K. (utrwaloną w formie adnotacji urzędowej), z której wynika, że jeśli opracowany w 2002 r. projekt dotyczył tylko przebudowy ganku, to być może sporządzona inwentaryzacja pozostałej części budynku nie była szczegółowa. Przedmiotem tego opracowania był bowiem projekt przebudowy drewnianego ganku, nie zaś budynku. Organ I instancji uzyskał także z Archiwum Państwowego w K. Oddział w S. projektu rozbudowy domu w S. przy ul. O., zatwierdzonego przez Urząd Miejski w S. 28 lutego 1938 r. P.J. złożyła do akt sprawy oświadczenie J.Ś. z którego wynika, że sporne okno istnieje od lat 60-tych, natomiast kuchnia na pierwszym piętrze istnieje odkąd pamięta. Mając na uwadze powyższe, organ I instancji decyzją z dnia 1 grudnia 2016 r. nałożył na P.J. właścicielkę budynku mieszkalnego usytuowanego na działce nr ewid. [...], położonej przy ul. K. w S., obowiązek wykonania w terminie do dnia 31.07.2017 r. robót budowlanych, polegających na zamurowaniu luksferami, cegłą szklaną lub innym materiałem o podobnych właściwościach samowolnie wykonanego w latach ubiegłych otworu okiennego o wymiarach: 112 cm x 157 cm na poziomie piętra budynku w ścianie szczytowej usytuowanej przy granicy działki A. i Z. S. - w celu doprowadzenia popełnionej samowoli budowlanej do stanu zgodnego z prawem. W podstawie prawnej powołano art. 51 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 51 ust. 7 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2016 r. poz. 290 ze zm.) Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli zarówno A. i Z. S. jak i P.J. Organ odwoławczy, utrzymując w mocy zakwestionowaną decyzję organu I instancji wskazał, że podjęte rozstrzygnięcie znajduje odzwierciedlenie w materiale dowodowym zgromadzonym i rozpoznanym zgodnie z przepisami art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa. Z akt sprawy wynika, że budynek mieszkalny, stanowiący obecnie własność P.J., był rozbudowany do granicy, od strony północnej budynku, w latach 40-tych ub. wieku legalnie, na podstawie pozwolenia na budowę, projektu zatwierdzonego przez Zarząd Miejski w S. 28.02.1938 r. Pozyskany projekt rozbudowy budynku dowodzi tego, że ściana szczytowa budynku od strony północno-wschodniej, usytuowana tuż przy granicy działki sąsiedniej powinna być ścianą pełną, przeciwpożarową. Natomiast postępowanie wyjaśniające wykazało, że w ścianie szczytowej budynku mieszkalnego P.J., usytuowanej bezpośrednio przy granicy działki sąsiedniej, został samowolnie wykuty w latach ubiegłych, tj. na początku lat 60-tych otwór okienny. Świadczy o tym decyzja Powiatowej Komisji Lokalowej z 1964 r. oraz wypis z księgi meldunkowej, a także oświadczenia byłych lokatorów, którzy poświadczają istnienie okna podczas ich zamieszkania w budynku mieszkalnym przy ul. K. w S., złożone do akt przez P.J. Organ odwoławczy podzielił ocenę organu I instancji co do tego, że decyzja z 1964 r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej, wydana na wniosek ówczesnej właścicielki, M. M., dotyczyła przydziału mieszkania w danym budynku, nie zaś pozwolenia na wykucie przedmiotowego otworu okiennego. Natomiast opracowany w 2002 r. projekt budowlany wraz z inwentaryzacją budynku P.J. został opracowany na potrzeby pozwolenia na budowę, przy czym decyzja Starosty z dnia [...] dotyczyła szczegółowo tylko budowy ganku przy istniejącym budynku mieszkalnym na działce [...] przy ul. K., a nie całego budynku mieszkalnego P.J. W konsekwencji przedstawiona w inwentaryzacji w sposób ogólny pozostała część budynku mieszkalnego nie jest dowodem wiarygodnym w zestawieniu z innymi wskazanymi powyżej dowodami. Reasumując, organ odwoławczy stwierdził, że roboty budowlane polegające na wybiciu otworu okiennego w ścianie szczytowej usytuowanej tuż przy granicy, w okresie od 1938 r. do 1964 r. wymagały uzyskania pozwolenia na ich realizację. Żaden z przepisów Prawa budowlanego z 1928 r., jak również Rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Budownictwa, Urbanistyki i Architektury z dnia 27 lipca 1961 r. w sprawie państwowego nadzoru budowlanego nad budową, rozbiórką i utrzymaniem obiektów budowlanych budownictwa powszechnego, obowiązującego do 28 lutego 1973r., nie zwalniał z obowiązku uzyskania pozwolenia na wykonanie takich robót budowlanych. Natomiast istniejąca sytuacja narusza przepisy techniczno-budowlane niezależnie od daty wykonania spornego otworu okiennego, zarówno w czasie obowiązywania ww. rozporządzenia z 1928 r., jak też w czasie kolejno obowiązującego rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Budownictwa, Urbanistyki i Architektury z dnia 21.07.1961 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać obiekty budowlane budownictwa powszechnego (Dz. U. nr 38, poz. 196). Organ wskazał, że art. 196 rozporządzenia z 1928 r. stanowił, że budynki ogniotrwałe, wznoszone bezpośrednio przy granicy sąsiadów, jako też budynki nieogniotrwałe, wznoszone w odległości mniejszej od 4 m od tej granicy, powinny być zaopatrzone od strony granicy w mur ogniochronny bez otworów i próżni, grubości równającej się co najmniej długości jednej cegły, wykonany z cegły palonej lub innego materiału ogniotrwałego, wyprowadzony od fundamentów przez wszystkie kondygnacje, a wystający 30 cm ponad dach. Z kolei przepis § 78 ust. 1 rozporządzenia z 21 lutego 1961 r. stanowił, że warunkom technicznym określonym w § 76 i 77 powinny odpowiadać ściany zewnętrzne, położone przy granicy nieruchomości w zabudowie zwartej lub od strony przeciwległego budynku albo od granicy nieruchomości w odległości mniejszej, niż określono w § 20 ust. 1 i 2. Z powyższych regulacji wynika, że realizacja otworu okiennego w ścianie przeciwpożarowej usytuowanej przy granicy nieruchomości była niedopuszczalna. Również zgodnie przepisem § 12 obecnie obowiązującego rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, nie jest możliwe umieszczanie otworów okiennych w ścianie zlokalizowanej bezpośrednio na granicy działki. Z kolei art. 103 ust. 2 ustawy Prawo budowlane odnosi się do stanów zastanych w dniu wejścia z życie ustawy, wypełniających hipotezę art. 48 w odniesieniu do obiektów budowlanych, nie zaś do robót budowlanych. W konsekwencji ocenę, czy zachodzą przesłanki do nakazania likwidacji wykonanego otworu okiennego poprzez jego zamurowanie, należy dokonać w oparciu o art. 51 ust. 1 obecnie obowiązującego Prawa budowlanego z 1994r., znajdującego zastosowanie w sytuacji stwierdzenia zaistnienia w sprawie któregoś z przypadków, o jakich mowa w art. 50 ust. 1 pkt 1-4 Prawa budowlanego z 1994 r. Taka właśnie sytuacja, o jakiej mowa w art. 50 ust. 1 pkt 4 Prawa budowlanego, zachodzi w niniejszej sprawie. Zgodnie z tym przepisem w przypadkach innych niż określone w art. 48 ust. 1 lub art. 49b ust. 1 właściwy organ wstrzymuje postanowieniem prowadzenie robót budowlanych wykonywanych w sposób istotnie odbiegający od ustaleń i warunków w pozwoleniu na budowę bądź w przepisach – w tym wypadku przepisach § 272 ust. 3 w związku z § 207 ust. 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. W tym zakresie organ wskazał, że otwór okienny znajdujący się w ścianie szczytowej przedmiotowego budynku mieszkalnego, usytuowanego bezpośrednio przy granicy działki, narusza przepis § 272 ust. 3 ww. warunków technicznych, który stanowi, że budynek usytuowany bezpośrednio przy granicy działki powinien mieć od strony sąsiedniej działki ścianę oddzielenia przeciwpożarowego o klasie odporności ogniowej określonej w § 232 ust. 4 i 5. Konsekwencją wystąpienia przesłanki, o której mowa w art. 50 ust. 1 pkt 4 Prawa budowlanego była konieczność wydania na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 2 w związku z ust. 7 Prawa budowlanego decyzji nakazującej doprowadzenie przedmiotowego obiektu budowlanego do stanu zgodnego z prawem – o czym prawidłowo rozstrzygnął organ I instancji. Zgodnie bowiem z przepisem art. 51 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego przed upływem 2 miesięcy od dnia wydania postanowienia, o którym mowa w art. 50 ust. 1, właściwy organ w drodze decyzji nakłada obowiązek wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonanych robót do stanu zgodnego z prawem. Zgodnie z art. 51 ust. 7 ustawy Prawo budowlane, jeżeli roboty zostały już wykonane, przepis art. 51 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 3 stosuje się odpowiednio. Organ odwoławczy wyjaśnił ponadto, że możliwość stosowania w ścianach oddzielenia przeciwpożarowego materiałów przepuszczających światło jest dopuszczalne pod warunkiem spełnienia wymagań, o których mowa w § 232 ust. 6 warunków technicznych – który to wymóg został spełniony w niniejszej sprawie, gdyż powierzchnia przedmiotowego otworu okiennego nie przekracza 10 % powierzchni ściany szczytowej. Odnosząc się do zarzutu P.J. co do pominięcia dowodu z zeznań świadków J.Ś. i E.J. na okoliczność wykazania daty wykonania przedmiotowego otworu okiennego organ wskazał, że żądanie to dotyczyło okoliczności stwierdzonych już innymi dowodami, a ponadto oświadczenie J. Ś. było już złożone przy piśmie z dnia 15.10.2016 r., zaś E.J. brała udział w toku postępowania jako pełnomocnik skarżącej m.in. w rozprawie administracyjnej z dnia 7 października 2016 r., podczas której miała możliwość składania oświadczeń. Skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wnieśli zarówno P.J. jak i A.S. i Z.S.. P.J. zarzuciła decyzji organu odwoławczego: 1. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7, art. 77, art. 80 kpa, polegające na nieprawidłowym rozpatrzeniu materiału dowodowego w sprawie i niepodjęciu wszelkich kroków zmierzających do wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy oraz art. 11 kpa poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie polegające na braku należytego wyjaśnienia przez organ administracyjny zasadności przesłanek, którymi kierował się przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, skutkujących naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj.: 2. art. 51 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 51 ust. 7 ustawy Prawo budowlane poprzez ich zastosowanie i przyjęcie, iż stanowią podstawę do wszczęcia i prowadzenia postępowania w związku z rzekomą samowolą budowlaną W uzasadnieniu skargi wskazała, że zgromadzona dokumentacja sprawy nie dawała podstaw do formułowania materialnoprawnej oceny legalności przedmiotowego okna, dlatego że podstawą materialnoprawną do nakazu usunięcia skutków samowoli budowlanej jest jednoznaczne stwierdzenie, że doszło do samowolnego wykonania okna wymagającego pozwolenia na budowę, albo zgłoszenia. Prowadzenie postępowania administracyjnego w takiej sprawie musi zatem uwzględniać w odniesieniu do ustaleń materialnoprawnych, następujące uwagi: - ustalenie, czy mamy do czynienia z samowolą budowlaną, a jeśli tak, to - kiedy powstała, - jaką procedurę legalizacji zastosować, - i czy umożliwiono inwestorowi lub właścicielowi jej legalizację. Zdaniem skarżącej, zebrane dowody świadczą o tym, że nie może być mowy o samowoli budowlanej, gdyż to władza publiczna wykonywała przedmiotowe okno i ta sama władza udzielała zgody na jego wykonanie. Dlatego nawet przy braku dokumentów, z których takie zgody by wynikały, przyjąć należy (i wywieść z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy), że taka zgoda była wydana. Wyjaśniono przy tym, że władztwo nad całym budynkiem zostało utracone przez poprzedników prawnych (prababcię i babcię skarżącej zaraz po drugiej wojnie światowej, natomiast odzyskane częściowo w 1990 r. (nad częścią lokali), a pełnię władztwa odzyskano w 2010 r. Dlatego też strona nie posiada wszystkich dokumentów związanych z robotami budowlanymi wykonywanymi w tym budynku, a w szczególności związanymi z lokalem, dla którego wykonano przedmiotowe okno. Lokal ten składający się z jednego pokoju, przedpokoju i aneksu kuchennego przez kilkadziesiąt lat ub. wieku był wykorzystywany jako mieszkanie dla osób, które je obejmowały w posiadanie na podstawie decyzji przydziałowej. Jednym z nielicznych dowodów jakie posiada skarżąca, a związanych z tym lokalem (oknem) jest ww. decyzja z 27.01.1964 r. Skarżąca podkreśliła, że nawet ustalenie daty powstania przedmiotowego okna (do czego był zobowiązany organ) nie odpowiadana na pytanie, czy zgoda na jego powstanie została udzielona i nie przesądza jeszcze odpowiedzi na to pytanie okoliczność, że przepisy prawa zakazują, a także zakazywały wcześniej, umieszczania otworów w ścianach granicznych, będących też ścianami oddzielenia pożarowego. Również obecne położenie ściany budynku z otworem okiennym nie przesądza jeszcze, że w czasie budowy było to nielegalne. W tego typu sprawach bowiem znaczenie ma również budynek (sąsiedni) posadowiony naprzeciw spornego okna, a w szczególności w sytuacji, gdy był on rozbudowywany i nadbudowywany nielegalnie już po wykonaniu spornego okna. Tymczasem w prowadzonym postępowaniu dowodowym pominięto ten fakt, pomimo że ściana szczytowa budynku wraz z oknem położona w granicy, zbudowana zgodnie z przepisami mogła na skutek rozbudowy (nielegalnej) sąsiedniego budynku znaleźć się w takim położeniu, który według obowiązujących przepisów jest uznawany za nielegalny. Stan taki jednak nie musi jeszcze oznaczać naruszenia prawa. Natomiast brak posiadania przez skarżącą pozwolenia na budowę, czy potwierdzonego zgłoszenia zamiaru wykonania okna nie wyklucza, że dokumentacja taka istnieje, a zatem, w razie wątpliwości co do stanu prawnego, konieczne jest podjęcie jej poszukiwań, a w razie negatywnego wyniku takich poszukiwań (np. stwierdzenia braku dokumentacji archiwalnej) konieczne jest podjęcie wszechstronnego postępowania dowodowego, na co dozwalają przepisy k.p.a. - włącznie z przesłuchaniem świadków, stron oraz sporządzeniem ewentualnie niezbędnych ekspertyz. Postępowanie w tym zakresie winno również dotyczyć daty powstania okna. Ponadto, by stwierdzić, że okno nie może istnieć w tym miejscu, organ winien ustalić dokładne odległości między obydwoma budynkami, jakie istnieją na dzień dzisiejszy, jak również jak się zmieniały te odległości na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu lat. Jak wiadomo budynek sąsiadujący z budynkiem skarżącej został nielegalnie nadbudowany i przebudowany i w tym zakresie toczy się postępowanie dotyczące samowoli budowlanej. Strona zauważyła, że zarówno rozporządzenie z 1928 r., jak i z 1961 r. przewidują wyjątki od zasady nieumieszczania okien w określonych odległościach od budynków, których organy nie przeanalizowały. W skardze zarzucono brak przeprowadzenia analizy projektów budowlanych, map sytuacyjnych oraz innych dokumentów związanych z robotami budowlanymi na działce sąsiadów, jak również zmian związanych z układem wewnętrznym i zewnętrznym budynku i jego funkcją. Dodatkowo niezbędnym jest przeprowadzenie postępowania dowodowego, zmierzającego do ustalenia z wykonawcą (inwestorem) tego okna, a zatem podmiotem będącym przedstawicielem Skarbu Państwa, kiedy i na jakiej podstawie przedmiotowe okno powstało. Końcowo strona zarzuciła organom, że z niezrozumiałych powodów nie podważają legalności dwóch okien, znajdujących się w elewacji ściany szczytowej budynku sąsiada, które powstały w latach 90 - tych ub. wieku lub 2000 - tych, czyli znacznie później niż okno skarżącej. Końcowo, z ostrożności skarżąca podniosła, że jeżeli po przeprowadzeniu wszechstronnego postępowania dowodowego można by było stwierdzić, że doszło do popełnienia samowoli budowlanej, polegającej na nielegalnym wykonaniu okna, to odpowiedzialność za jej skutki ponosić w pierwszej kolejności powinien Skarb Państwa, który to podmiot - w którego władaniu w latach 1945 -1990 ub. wieku był przedmiotowy budynek - zarządzał wszelkie roboty w tej nieruchomości. Natomiast zobowiązanie skarżącej do usunięcia skutków samowoli budowlanej nie dałoby się pogodzić z wartościami konstytucyjnymi (a w szczególności z zasadą państwa prawa), bowiem nie dość, że rodzina skarżącej (jej poprzednicy prawni) zostali pozbawieni władztwa nad nieruchomością bez możliwości wpływania na jej los, to po kilkudziesięciu latach dodatkowo zostałaby obciążona skutkami robót, z którymi nie miała nic wspólnego. Ponadto wykonanie nakazu spowoduje pozbawienie osoby zamieszkującej pokój przeznaczony na stały pobyt ludzi jedynego źródła oświetlenia i wentylacji (mieszkanie składa się z małej kuchni, przedpokoju, malutkiej łazienki i tego pokoju), co stanowi naruszenie obowiązujących przepisów (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1.09.2015 r., sygn. akt: II OSK 28/14). Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organu odwoławczego. Z kolei A.S. i Z.S. zarzucili, że ustalenia faktyczne będące podstawą zaskarżonej decyzji są nieprawidłowe i są efektem niedokładnej, pobieżnej analizy dowodów, a także bezprawnych działań organu I instancji podczas przeprowadzania czynności związanych z wyjaśnieniem okoliczności istotnych dla niniejszego postępowania. Mianowicie, odnośnie ustalenia daty wykonania kwestionowanego otworu okiennego oparto się m.in. na rozmowie telefonicznej z autorem inwentaryzacji budynku mieszkalnego P.J., a nie na dowodzie z przesłuchania świadka w rozumieniu przepisów kpa. Tym samym jej treść udokumentowana jest jedynie adnotacją urzędową Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w S. i nie jest, w ocenie skarżących, dowodem w sprawie. Nie stanowi to bowiem wiernego odzwierciedlenia treści tej rozmowy. Wątpliwości skarżących w tym zakresie są tym bardziej uzasadnione jeżeli uwzględni się fakt, że brak było jakichkolwiek przeszkód natury formalnej i faktycznej, uniemożliwiających przesłuchanie projektanta, przy zapewnieniu stronom postępowania udziału w takiej czynności. Tym samym doszło do rażącego uchybienia zasadzie wyrażonej w art.7, 8, 10 § 1 i art. 75 § kpa. Zastrzeżenia skarżących budzi także sposób przeprowadzenia oględzin pomieszczenia, w którym znajduje się sporne okno, w trakcie których nie zagwarantowano wszystkim stronom możliwości udziału w tej czynności. Z tego powodu ani skarżący ani ich pełnomocnik nie mieli możliwości zapoznania się ze stanem pomieszczania, w którym znajduje się przedmiotowe okno. Jest to o tyle istotne, że z dużą dozą prawdopodobieństwa należy przyjąć że przedmiotowe pomieszczenie było doświetlone przez inny otwór okienny, który został zamurowany lub przebudowany dopiero przy okazji przebudowy ganku w budynku P.J. już po sporządzeniu inwentaryzacji przez A.K. w 2002 r. Dokumentacja inwetaryzacyjna była podstawą udzielenia pozwolenia na przebudowę ganku w budynku P.J. Ubiegająca się o takie zezwolenie nie podnosiła na żadnym etapie tego postępowania, że dokumentacja sporządzona przez A.K. jest niedokładna i nie odzwierciedla faktycznego stanu jej budynku, zwłaszcza w zakresie dotyczącym ilości otworów okiennych i drzwiowych i ich usytuowania. Powyższe potwierdza fakt braku przedmiotowego otworu okiennego w budynku P.J. co najmniej do 2002 r. i fakt wykonania tego otworu dopiero po sporządzeniu inwentaryzacji przez A.K.. W ocenie skarżących, w żadnym wypadku dostatecznym dowodem na istnienie przedmiotowego okna nie jest także dokumentacja meldunkowa. Zdaniem skarżących, fakt zameldowania lokatorów w budynku P.J. nie potwierdza, że te osoby korzystały z pomieszczenia, w którym został wykonany samowolnie otwór okienny. Mając na uwadze powyższe, skarżący wnieśli o uchylenie decyzji organów obu instancji. W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Na rozprawie sądowej w dniu 7 czerwca 2017 r. oraz w piśmie procesowym z dnia 8 czerwca 2017 r. skarżąca P.J. podtrzymała stanowisko prezentowane w skardze. Podniosła m.in., że od 1945 do 1990r. władztwo poprzedników prawnych skarżącej nad domem, a w szczególności lokalem, w którym istnieje okno było iluzoryczne, ponieważ o zamieszkaniu osób trzecich decydowały ówczesne władze. Własność tej nieruchomości, domu i lokalu cały czas należała jednak do poprzedników prawnych. Wyrokiem z 21 czerwca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargi, uznając za prawidłowe ustalenia organu odnośnie daty wykucia okna oraz tego, że brak jest dokumentów świadczących o tym, że roboty budowlane związane w wykuciem tego okna zostały wykonane legalnie (mimo wymaganego na tego rodzaju roboty pozwolenia na budowę), co winno zostać zakwalifikowane jako samowola budowlana. Nadto Sąd podzielił stanowisko organu co do tego, że oceniając wymogi techniczne otworu okiennego należy odwołać się do regulacji aktualnie obowiązującej, to jest rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, jak również podzielił stanowisko organu co do tego, że wcześniej obowiązujące przepisy również nie dopuszczały umieszczania okien w ścianie znajdującej się na granicy z działką sąsiednią. Na skutek wniesionej przez P.J. skargi kasacyjnej, którą zaskarżyła ona wyrok WSA w całości, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 11 września 2019 r. uchylił powyższy wyrok WSA w Kielcach i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje. Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zmianami), dalej w skrócie p.p.s.a., Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Zgodnie zaś z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych przez ocenę prawną, o której mowa w art. 190 p.p.s.a. należy rozumieć osąd o prawnej wartości sprawy, a ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak też kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania takiej, a nie innej decyzji. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego ciąży na sądzie, któremu przekazano sprawę do ponownego rozpoznania i może być wyłączony tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego. Jak wynika z uzasadnienia wyroku NSA z 11 września 2019 r., Sąd ten w pierwszej kolejności ocenił, że prawidłowo Sąd I instancji przyjął, że sporny otwór okienny został wybity na początku lat 60-tych XX w. Potwierdzeniem istnienia tego otworu w tym czasie jest decyzja Powiatowej Komisji Lokalowej z 1964 r. oraz wypis z księgi meldunkowej, a także oświadczenia byłych lokatorów, którzy poświadczają istnienie okna podczas ich zamieszkania w przedmiotowym budynku. W związku z taką oceną, podniesione przez A. S. oraz Z.S. w ich skardze zarzuty dotyczące daty wykonania okna nie mogą zostać przez Sąd obecnie rozpoznający sprawę uwzględnione. Za słuszne NSA uznał również stwierdzenie Sądu I instancji, że roboty budowlane polegające na wybiciu otworu okiennego w ścianie szczytowej usytuowanej tuż przy granicy, w okresie od 1938 r. do 1964 r. wymagały, zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami, uzyskania pozwolenia na ich realizację. Z art. 333 lit. b rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli (Dz. U. Nr 23 poz. 202 ze zm.), uchylonego ustawą z dnia 31 stycznia 1961 r. Prawo budowlane (Dz. U. Nr 61, Nr 7, poz. 46 ze zm.) wynika, że pozwolenie na wykonanie robót konieczne było m. in. na przebudowę, przeróbki i takie zmiany istniejących budynków, przy których zostają zmieniane, dodawane lub usuwane części nośne lub konstrukcyjne tych budynków, bądź części, wpływające na bezpieczeństwo budynków od ognia lub stan zdrowotny, wreszcie, gdy ulega zmianie wygląd zewnętrzny budynków, ich części lub szczegółów architektonicznych. Do realizacji tego typu robót w latach sześćdziesiątych znajdowały zastosowanie przepisy ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. Prawo budowlane (Dz. U. Nr 61, Nr 7, poz. 46 ze zm.), uchylonej 1 marca 1975 r. W § 3 ust. 2 w związku z § 4 wydanego na podstawie przepisów tej ustawy rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Budownictwa, Urbanistyki i Architektury z dnia 21 lipca 1961 r. w sprawie państwowego nadzoru budowlanego nad budową, rozbiórką i utrzymaniem obiektów budowlanych budownictwa powszechnego (Dz.U. nr 38 poz. 197 ze zm.) wprowadzono wymóg uzyskania od powiatowego organu państwowego nadzoru budowlanego pozwolenia na budowę tego rodzaju prac. Wymóg taki obowiązywał do daty uchylenia tego rozporządzenia, tj. 1 marca 1973 r. Sąd II instancji za nieuzasadniony uznał zarzut skargi kasacyjnej P.J. dotyczące tego, że brak jest samowoli budowlanej, gdyż okno zostało wykonane na polecenie i za zgodą władzy państwowej. Sąd ten wskazał, że dokonując oceny tego zarzutu należy przede wszystkim zauważyć, że brak jest jakichkolwiek dokumentów czy też innych dowodów potwierdzających tę okoliczność. Natomiast za uzasadniony NSA uznał zarzut kwestionujący prawidłowość zastosowania w tej sprawie przepisów rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2012 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie w odniesieniu do możliwości umieszczenia w ścianie szczytowej otworu okiennego, wskazując, że zgodnie z § 2 ust. 1 tego rozporządzenia jego przepisy stosuje się przy projektowaniu, budowie i przebudowie oraz przy zmianie sposobu użytkowania budynków oraz budowli nadziemnych i podziemnych spełniających funkcje użytkowe budynków, a także do związanych z nimi urządzeń budowlanych, z zastrzeżeniem § 207 ust. 2. Zgodnie zaś z § 207 ust. 2 tego rozporządzenia jego przepisy dotyczące bezpieczeństwa pożarowego, wymiarów schodów, o których mowa w § 68 ust. 1 i 2, a także oświetlenia awaryjnego, o którym mowa w § 181, stosuje się, z uwzględnieniem § 2 ust. 2, również do użytkowanych budynków istniejących, które na podstawie przepisów odrębnych uznaje się za zagrażające życiu ludzi. Przepisy tego rozporządzenia dotyczące bezpieczeństwa pożarowego mogłyby zatem mieć zastosowanie do użytkowanego budynku istniejącego, o ile na podstawie odrębnych przepisów uznano by, że zagraża on życiu ludzi. NSA wskazał, że w rozpoznawanej sprawie organ niewątpliwie nie wykazał, że istnienie spornego otworu okiennego powoduje naruszenie przepisów powołanego wyżej rozporządzenia w zakresie bezpieczeństwa pożarowego w sposób zagrażający życiu ludzkiemu. Organ nie wykazał zatem, że zaistniały przesłanki uzasadniające zastosowanie przepisów tego rozporządzenia do budynku skarżącej kasacyjnie, stosownie do § 207 ust. 2 rozporządzenia. Stwierdzenie zatem przez organ, że istnienie tego okna narusza § 272 ust. 3 rozporządzenia z dnia 12 kwietnia 2002 r., a w konsekwencji zastosowanie art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo budowlane nastąpiło w niniejszej sprawie co najmniej przedwcześnie. Sąd II instancji zwrócił również uwagę na to, że zarówno w zaskarżonej decyzji jak i w uzasadnieniu wyroku Sądu I instancji wskazano, iż wybicie przedmiotowego okna było niezgodne z przepisami rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 lutego 1928 r. oraz rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Budownictwa, Urbanistyki i Architektury z dnia 21 lipca 1961 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać obiekty budowlane budownictwa powszechnego (Dz. U. Nr 38, poz. 196 ze zm.). Tymczasem obydwie regulacje przewidywały, pod pewnymi warunkami, możliwość wykonywania otworów w ścianach przeciwpożarowych. Zgodnie z art. 198 rozporządzenia z dnia 16 lutego 1928 r. "Urządzanie w murze ogniochronnym otworów, zamurowanych szkłem drutowem, albo szklanemi cegłami, jest uzależnione od uznania właściwej władzy." Z kolei § 78 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 21 lipca 1961 r. stanowił, że warunkom technicznym określonym w § 76 i § 77 powinny odpowiadać ściany zewnętrzne, położone przy granicy nieruchomości w zabudowie zwartej lub od strony przeciwległego budynku albo od granicy nieruchomości w odległości mniejszej, niż określono w § 20 ust. 1 i 2. Zgodnie natomiast z § 76 ust. 5 tego rozporządzenia otwory w ścianie przeciwpożarowej są dopuszczalne przy zachowaniu następujących warunków: 1) ilość i wielkość otworów powinna być ograniczona do zaspokojenia niezbędnych potrzeb ewakuacyjnych i użytkowych, 2) otwory powinny znajdować się w miejscach najmniejszego zagrożenia pożarowego, 3) otwory powinny być zaopatrzone w drzwi samoczynnie zamykające się, wykonane z materiałów niepalnych o odporności ogniowej co najmniej klasy B. Sąd I instancji odnosząc się do treści § 78 ust. 1 pkt 1 i § 76 ust. 5 rozporządzenia z dnia 21 lipca 1961 r. stwierdził, że W ocenie NSA konstatacja sądu I instancji, że przedmiotowy otwór okienny niewątpliwie nie jest niezbędny do zabezpieczenia potrzeb ewakuacyjnych, zaś odnośnie potrzeb użytkowych, że istnienie tego okna podwyższa standard zamieszkiwania w lokalu, jednak nie jest niezbędne do jego istnienia (o czym świadczy zdaniem tego Sądu fakt, że projekt rozbudowy domu z 1938 r. nie przewidywał spornego otworu okiennego), nie została poprzedzona wnikliwą analizą stanu faktycznego sprawy oraz zarzutów skargi. W skardze skarżąca kasacyjnie podnosiła bowiem, że sporne okno doświetla jedyny pokój znajdujący się w mieszkaniu składającym się ponadto z kuchni, przedpokoju oraz łazienki. Nie można zatem uznać, że okno to podwyższa jedynie standard zamieszkiwania w lokalu. Ponadto w zaskarżonej decyzji brak jest analizy, czy okno to znajduje się w miejscu najmniejszego zagrożenia pożarowego. W niniejszej sprawie nie ustalono zatem, czy dopuszczalne było, w świetle ówcześnie obowiązujących przepisów, wybicie przedmiotowego okna. Dodatkowo NSA zauważył, że zgodnie z § 57 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie pomieszczenie przeznaczone na pobyt ludzi powinno mieć zapewnione oświetlenie dzienne, dostosowane do jego przeznaczenia, kształtu i wielkości, z uwzględnieniem warunków określonych w § 13 oraz w ogólnych przepisach bezpieczeństwa i higieny pracy. Ani rozstrzygające sprawę organy, ani też Sąd I instancji nie dokonały oceny czy w przypadku zamurowania przedmiotowego okna pomieszczenie, w którym okno to jest umiejscowione, a które, jak podnosi skarżąca kasacyjnie, przeznaczone jest na pobyt ludzi, będzie spełniało wymogi określone w tym przepisie. Zarzut ten jest także istotny w kontekście przywołanego wyżej stwierdzenia Sądu I instancji o tym, że przedmiotowe okno podwyższa jedynie standard zamieszkiwania w lokalu NSA wskazał również, że w sprawie nie mogły mieć zastosowania przepisy rozporządzenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiału Budowlanych z dnia 11 czerwca 1966 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać obiekty budowlane budownictwa powszechnego (Dz. U. Nr 26. Poz. 157). Rozporządzenie to weszło bowiem w życie po dacie powstania przedmiotowego okna. Mając na uwadze wyżej przytoczoną ocenę i wykładnię dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, że organy nie wyjaśniły w sprawie wszystkich istotnych dla jej rozstrzygnięcia okoliczności. Przede wszystkim nie zostały poczynione ustalenia odnoszące się do tego, czy budynek P.J. z istniejącym otworem okiennym w ścianie szczytowej usytuowanej w granicy nieruchomości, stosownie do odrębnych przepisów uznaje się za zagrażający życiu ludzi. Tylko wówczas bowiem, stosownie do art. 207 ust. 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r. przepisy tego rozporządzenia mogłyby mieć w sprawie zastosowanie. Nadto nie zostało wyjaśnione, czy w dacie wykonania okna w ścianie szczytowej budynku, a więc na początku lat 60-tych ubiegłego wieku, obowiązujące wówczas przepisy faktycznie nie dopuszczały możliwości usytuowania okna w ścianie budynku stojącej w granicy. O ile bowiem niewątpliwie okno będące przedmiotem sprawy nie spełnia wymogów art. 198 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 16 lutego 1928 r., gdyż nie jest ono zamurowane szkłem drutowym ani szklanymi cegłami (organy w niniejszej sprawie, nakładając na skarżącą obowiązek wypełnienia otworu okiennego cegłą szklaną, luksferami lub innymi tego typu materiałem, do takiego stanu dopiero chciały doprowadzić), to już co do dopuszczalności wykucia okna w ścianie przeciwpożarowej w świetle przepisów rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Budownictwa, Urbanistyki i Architektury z dnia 21 lipca 1961 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać obiekty budowlane budownictwa powszechnego, a w szczególności jego § 76 ust. 5 brak jest wystarczających ustaleń czy będące przedmiotem sprawy okno spełniało wymogi wynikające z tych przepisów. Co do kwestii, czy było ono niezbędne, organ będzie miał na uwadze to, jak duże było mieszkanie, w skład którego wchodził pokój z tym oknem. Natomiast w sytuacji, gdyby organy ustaliły, że nie było dopuszczalne wykonanie tego otworu okiennego w świetle przepisów rozporządzenia z dnia 21 lipca 1961 r., to rozważy, czy nałożenie obowiązku wykonania robót budowalnych polegających na jego zamurowaniu nie doprowadzi do naruszenia ewentualnych norm w zakresie wentylacji pomieszczeń mieszkalnych. Ustali również, czy wypełnienie otworu luksferami lub innym materiałem przepuszczającym światło nie naruszy wymogów § 57 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie w zakresie wymogów dotyczących oświetlenia. Mając powyższe na uwadze zarówno zaskarżona decyzja jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji podlegały uchyleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. O kosztach Sąd orzekł zgodnie z art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.