II SA/Ke 131/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach Małgorzata Długońska po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. P. i M. P. o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi S. P. i M. P. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego budowlanego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. S. P. i M. P. złożyli formularze PPF wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z ich skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego. Na wezwanie referendarza sądowego przedłożyli faktury za media i leki, polisy ubezpieczeniowe, nakaz płatniczy podatku od nieruchomości i harmonogram spłat pożyczki bankowej. Ze złożonych formularzy i dokumentów wynika następujący stan faktyczny: Wnioskodawcy prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe i utrzymują się z się z dwóch emerytur w wysokości 2483 zł i 773 zł netto miesięcznie. Skarżący nie wykazali innego majątku oprócz domu wielkości 73 m kw na działce o powierzchni 2,5 tysiąca złotych o wartości około 250 tysięcy złotych. Oboje są niepełnosprawni w stopniu znacznym, często leczą się w szpitalach i prywatnych gabinetach lekarskich. Wnioskodawcy do stycznia 2019 r. spłacają pożyczkę bankową w miesięcznych ratach po 480 zł. Ponadto miesięcznie uiszczają opłaty za media w domu w wysokości około 320 zł, na leki wydają od 359 zł do 500 zł miesięcznie. Roczne koszty leczenia i rehabilitacji obojga skarżących wynoszą 2200 zł. Ponadto rocznie płacą 335 zł za ubezpieczenie domu i 232 zł podatku od nieruchomości. Składki ubezpieczeń na życie obojga skarżących wynoszą w sumie 168,60 zł kwartalnie. Zgodnie z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz.1369), zwanej dalej "p.p.s.a.", prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarty w art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Na wnioskodawcy ciąży więc obowiązek wykazania, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej zasady ponoszenia kosztów sądowych i honorarium pełnomocnika przez osobę dochodzącą swych roszczeń przed sądem. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć takie zachwianie sytuacji i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepub.). Należy podkreślić, że ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (post. NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., II OZ 326/08, opublikowane w bazie http://orzecznictwo.nsa.gov.pl). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku, to jest w sytuacji ubóstwa. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy należy rozpatrywać z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony z uwzględnieniem jej możliwości finansowych. Do wymaganych na obecnym etapie postępowania opłat sądowych należy zaliczyć wpis sądowy od wniesionej skargi w wysokości 500 zł. Pozostałe ewentualne opłaty sądowe, które mogą się pojawić na późniejszym etapie postępowania sądowoadministracyjnego, nie przekroczą każdorazowo kwoty 100 zł, z wyjątkiem wpisu sądowego od skargi kasacyjnej wynoszącego 250 zł. W rozpoznawanej sprawie przedstawiona sytuacja majątkowa skarżących nie pozwala stwierdzić, że nie są oni w stanie ponieść kosztów postępowania. Wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega więc oddaleniu. Wnioskodawcy osiągają stałe dochody z dwóch emerytur co umożliwia planowanie wydatków, zwłaszcza, że nie mają nikogo na utrzymaniu. Wszystkie podstawowe potrzeby życiowe skarżących (jedzenie, mieszkanie, lekarstwa) są na bieżąco zaspokajane, nie wykazali też aby mieli problemy ze spłatą pożyczki bankowej. Po odjęciu stałych zadeklarowanych wydatków, z których część nie na należy do kosztów utrzymania koniecznego (polisy ubezpieczeniowe) do dyspozycji wnioskodawców pozostaje kwota ponad 1600 zł miesięcznie. W dotychczasowych postępowaniach sądowoadministracyjnych (sygn. akt II SA/Ke 1033/13, II SA/Ke 916/14, II OSK 733/15) skarżący sami ponosili koszty postępowania. Wyrokiem z dnia 13 grudnia 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny zasądził od Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego solidarnie na rzecz M. P. i S. P. kwotę 1300 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Adwokat A. A. od lat jest pełnomocnikiem M. i S. małż. P. w postępowaniach sądowoadministracyjnych i w postępowaniach administracyjnych przed organami nadzoru budowlanego. Sami skarżący napisali we wnioskach, że adwokat ten od lat prowadzi on ich sprawy przed różnymi organami i darzą go zaufaniem. W świetle powyższego wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu i wyznaczeniem nim osoby, która od lat reprezentuje interesy skarżących nie zasługuje na uwzględnienie, a wręcz może być uznany za chęć przerzucenia na budżet państwa, a tym samym na podatników honorarium profesjonalnego pełnomocnika, który dotychczas współpracował z wnioskodawcami z wyboru na zasadach wspólnie ustalonych miedzy zainteresowanymi stronami. Wobec powyższego na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1, ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.