II SA/Ke 133/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Kobylecka, Sędziowie Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Protokolant Sekretarz sądowy Małgorzata Rymarz, po rozpoznaniu w Wydziale II Ke na rozprawie w dniu 8 maja 2008 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak [...] w przedmiocie stypendium szkolnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku; III. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na rzecz adwokata M. K. kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa i 80/100) złotych, w tym 52,80 (pięćdziesiąt dwa i 80/100) złotych VAT, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] znak: [...] po rozpatrzeniu odwołania A. J. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium szkolnego na rok 2007/2008 uczennicy J. J. W motywach rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że organ I instancji odmówił przyznania stypendium szkolnego uznając, iż A. J. nie spełnia kryteriów dochodowych, albowiem wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia wynosi 444,15zł, a więc jest wyższa od maksymalnego dochodu uprawniającego do przyznania tego świadczenia. Od powyższej decyzji A. J. wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego podnosząc, że jej rodzina znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, a dochodami rodziny są tylko renta rodzinna i zasiłek rodzinny. Wyjaśniła, że jest wdową, samotnie wychowującą dwoje uczących się dzieci. Podkreśliła, iż sama jest osobą schorowaną, inwalidką, pozostaje pod opieką lekarską. Rozpatrując odwołanie organ II instancji ustalił, że podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy art. 90d ust. 1, ust. 7 i ust. 8 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, określające kryteria przyznania stypendium szkolnego. Przyznając to świadczenie organ bierze pod uwagę miesięczny dochód na osobę w rodzinie ucznia, który nie może być wyższy niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej tj. 351 zł na osobę w rodzinie. Przy ustalaniu wysokości dochodu w rodzinie organ kieruje się zasadami określonymi w art. 8 ust. 3-13 ustawy o pomocy społecznej, co oznacza, że dochód stanowi suma miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. Do tych regulacji odsyła również obowiązujący regulamin udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym uczniom zamieszkałym na terenie gminy D. zawarty w uchwale Rady Miejskiej w D. Nr [...] z dnia [...] w sprawie ustalenia 1 Sygn akt II SA/Ke 133/08 regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym uczniom zamieszkałym na terenie gminy D. Kolegium stwierdziło, że na dochód tej rodziny składają się: renta rodzinna w wysokości 531,46zł, zasiłek pielęgnacyjny z tytułu niepełnosprawności dla córki J. w kwocie 153zł - przyznany decyzją znak: [...] z dnia[...], dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego J. J. w kwocie 80zł - przyznany decyzją znak: [...] z dnia [...], zasiłki rodzinne na dwoje dzieci po 64zł, dodatki do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka po 220zł na każde z dzieci, co daje łączną kwotę dochodu w miesiącu sierpniu 2007r. w wysokości 1332,46zł, a na jedną osobę przypada kwota 444,15zł. Kryterium dochodowe obliczone zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej w zw. z treścią § 1 pkt 1 lit b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. Nr 135, poz. 950) wynosi 351 zł w przeliczeniu na członka rodziny. W ocenie organu odwoławczego odwołująca się nie spełnia przesłanek do otrzymania stypendium szkolnego, ponieważ dochód na członka rodziny jest wyższy od kryterium dochodowego uprawniającego do tej formy pomocy. Kolegium podkreśliło, że w ustawie o systemie oświaty oraz w ustawie o pomocy społecznej brak przepisów pozwalających na inne określenie granic kryterium dochodowego, niż wskazane w ustawie, nawet z uwagi na podnoszoną przez zainteresowana trudną sytuację rodzinną. Kolegium zauważyło, że ustalając dochód rodziny organ I instancji pominął fakt posiadania przez A. J. gruntu rolnego o powierzchni 0,34ha, co stanowi 0,1 Oha przeliczeniowe oraz przekazania w dzierżawę gruntu o powierzchni 4,44ha, co pozwoliłoby na przyjęcie, że z tego obszaru uzyskuje ona miesięcznie dochód w wysokości 207zł z 1ha przeliczeniowego. W ocenie organu, wobec stwierdzenia przekroczenia kryterium dochodowego, ta kwestia nie miałaby jednak wpływu na zmianę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie. Powyższą decyzję zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu w Kielcach A. J. wnosząc o jej uchylenie. Skarżąca podtrzymała swoje wyjaśnienia zawarte w odwołaniu dodając, że nie tylko z pola nie otrzymuje żadnego dochodu, z uwagi na oddanie w dzierżawę na okres 10 lat, ale musi jeszcze odprowadzić składki na KRUS w kwocie 257zł na każdy kwartał. 2 Sygn akt II SA/Ke 133/08 W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosiło ojej oddalenie, z przyczyn, które legły u podstaw zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.-cytowanej dalej jako p.p.s.a.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy i przepisów postępowania jeżeli mogły one mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Natomiast stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sądowa kontrola legalności decyzji administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy, a rozstrzygając o zasadności skargi sąd nie jest związany jej zarzutami ani wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa do jakich doszło przy rozpatrywaniu sprawy, bez względu na to czy skarżący powoływał się na te uchybienia w skardze. Przesłanki przyznania stypendium szkolnego, którego dotyczył wniosek skarżącej określa ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2004r. Nr 256, poz. 2572 ze zm). Świadczenie takie może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, z uwagi na wymienione w tym przepisie dysfunkcje (art. 90d ust. 1 ustawy). Osoba uprawniona musi spełniać kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej, do którego odsyłają przepisy art. 90 ust. 7 ustawy o systemie oświaty. Ust. 8 art. 90 ustawy o systemie oświaty stanowi, że miesięczna wysokość dochodu, o której mowa w ust. 7, jest ustalana na zasadach określonych w art. 8 ust. 3-13 ustawy o pomocy społecznej, z tym, że do dochodu nie wlicza się świadczeń pomocy materialnej, o których mowa w art. 90c ust. 2 i 3. Wedle obowiązujących przepisów kryterium dochodowe nie może przekraczać kwoty 351 zł na osobę w rodzinie. 3 Sygn akt II SA/Ke 133/08 Za dochód rodziny, zgodnie z definicją ustawową zawartą w art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Analiza akt rozpoznawanej sprawy prowadzi do wniosku, że organ ustalając wysokość dochodu rodziny naruszył zarówno przepisy prawa materialnego jak i przepisy postępowania w sposób uzasadniający uchylenie zaskarżonej decyzji. Naruszenie przez organy przepisów prawa materialnego polegało na niezastosowaniu art. 8 ust. 3 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej w zakresie w jakim ten przepis odnosi się do wymogu pomniejszenia dochodu o składki na ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, przy ustalaniu świadczeń. Organy administracji nie uwzględniły bowiem posiadania przez skarżącą gospodarstwa rolnego i odprowadzania z tego tytułu składek na KRUS. W ocenie Sądu, nie ulega wątpliwości, że wpłacone składki na ubezpieczenie społeczne rolników, stanowią podstawę do odliczenia ich od dochodu rodziny na podstawie art. 8 ust. 3 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Obowiązek odprowadzania tych składek wynika bowiem z odrębnych przepisów o jakich mowa w powołanym przepisie, którymi są w tym wypadku przepisy ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998r. Nr 7, poz. 25 ze zm.). Takie stanowisko zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 23 marca 2007r. sygn.akt I OSK 1070/06, które Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w całości podziela. Poza sporem pozostaje fakt, że wniosek o przyznanie stypendium szkolnego A. J. złożyła we wrześniu 2007r. W świetle art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej ta okoliczność ma istotne znaczenie dla ustalenia sumy miesięcznych przychodów, które organ bierze pod uwagę przy obliczaniu dochodu rodziny, a następnie przy obliczaniu dochodu na osobę w rodzinie, stanowiącego kryterium przyznania stypendium szkolnego. W danym przypadku ustalając dochód rodziny 4 Sygn akt II SA/Ke 133/08 organ II instancji przyjął w całości składniki tego dochodu z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o stypendium szkolne tj. z miesiąca sierpnia 2007r., bez zbadania i oceny, czy wszystkie te składniki skarżąca pobierała w dniu złożenia wniosku. Tymczasem ta kwestia wymagała wyjaśnienia, w sytuacji, gdy Kolegium jako podstawę przyznania i pobierania zasiłków rodzinnych, dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dzieci wskazało decyzję [...] określającą, że wymienione świadczenia zostały przyznane do dnia 31 sierpnia 2007r. Istniały zatem uzasadnione wątpliwości, które wymagały wyjaśnienia, czy w dacie złożenia wniosku przychody uzyskane z przyznanych przez ośrodek pomocy świadczeń, nie stanowią dochodu utraconego w rozumieniu art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, co nie pozwalałoby na ich wliczenie do dochodu rodziny. Takich działań nie podjął organ I instancji a organ II instancji tych uchybień nie dostrzegł, naruszając tym samym przepisy art. 7, 77 § 1 zobowiązujące organy do podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Prowadząc ponownie postępowanie w sprawie stypendium szkolnego organ powinien również odnieść się do kwestii posiadania przez skarżącą gospodarstwa rolnego, w aspekcie art. 8 ust. 9 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, który stanowi, że przyjmuje się, iż z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 207zł. Niewątpliwie redakcja powołanego przepisu określa tzw. ryczałtowy tryb ustalania dochodu osiąganego z gospodarstwa rolnego, który jest niezależny od rzeczywistego dochodu osiągniętego przez rolnika z konkretnego gospodarstwa rolnego. Jednakże przepis ten nie jest sformułowany precyzyjnie i może nasuwać wiele wątpliwości interpretacyjnych. W ocenie Sądu nie można uznać, tak jak wskazało Kolegium, że przepis ten bez względu na fakt, czy gospodarstwo rolne lub jego część jest uprawiana przez właściciela, czy też nie, nie daje podstaw prawnych do wyłączenia z dochodu rodziny, dochodów uzyskiwanych z hektarów przeliczeniowych. Zdaniem Sądu, interpretacja przepisu art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej prowadzi do wniosku, że ryczałtowy tryb ustalania dochodu osiąganego z gospodarstwa rolnego ma zastosowanie do osób, które prowadzą gospodarstwo rolne lub mają możliwość jego prowadzenia i uzyskiwania tą drogą środków utrzymania. Takie rozumienie tego przepisu można wyprowadzić z uzasadnienia do projektu ustawy o pomocy społecznej z dnia 4 września 2003r., 5 Sygn akt II SA/Ke 133/08 wedle którego "Kwotę dochodu z jednego ha przeliczeniowego dla osób i rodzin utrzymujących się z gospodarstwa rolnego, przyjęto na nieco niższym poziomie niż dotychczas...", druk sejmowy nr 2012, str. 3. jak i z analogicznego unormowania zawartego w art. 5 ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006r. Nr 139, poz. 992), który stanowi, że w przypadku gdy rodzina lub osoba ucząca się utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2006 r. Nr 136, poz. 969). Biorąc pod uwagę treść art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, sposób obliczania dochodu z gospodarstwa rolnego wynikający z art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej powinien być uzależniony od oceny organu, czy wnioskodawca nie osiąga żadnych dochodów z posiadanego gospodarstwa rolnego choć ma taką możliwość uzyskiwania środków utrzymania. W świetle podniesionych okoliczności faktycznych i prawnych należy uznać, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zapadły z naruszeniem art. 8 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej, co miało wpływ na wynik sprawy oraz art. 7, 77 § 1 kpa, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając sprawę ponownie organ II instancji wyda stosowne rozstrzygnięcie mając na względzie przedstawione wyżej uwagi i wyeliminuje dotychczasowe naruszenia prawa. Z tych względów Sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 152 ustawy -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.