II SA/Ke 135/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka, Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Armański, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 11 maja 2022 r. sprawy ze skargi K. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 stycznia 2022 r., znak: [...] w przedmiocie pomocy w usamodzielnieniu oddala skargę. II SA/Ke 135/22 Uzasadnienie Decyzją z dnia 21 stycznia 2022 r., znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Starosty decyzję z dnia 16 listopada 2021 r., znak: [...], o odmowie przyznania K. R. pomocy na usamodzielnienie. W uzasadnieniu organ II instancji przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy. W dniu 28 października 2021 r. K. R. złożył wniosek o przyznanie pomocy na usamodzielnienie, nie precyzując szczegółowo zakresu i formy tej pomocy. Wniosek został pozytywnie zaopiniowany przez opiekuna usamodzielnienia K. R . Po rozpatrzeniu wniosku organ I instancji wydał opisaną na wstępie decyzję z dnia 16 listopad 2021 r. W odwołaniu K. R., aktualnie odbywający karę pozbawienia wolności, wyjaśnił, że prosi o przyznanie przedmiotowej pomocy po wyjściu na wolność. Organ odwoławczy ustalił, że K. R. w latach 2018-2020 został czterokrotnie skazany wyrokami sądów karnych za przestępstwa z art. 158 § 1, art. 245, art. 266 § 1, art. 222 § 1, art. 226 § 1, art. 280 § 1, art. 157 § 2 Kodeksu karnego. Obecnie odbywa karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w N. Organ wskazał, że pomoc pieniężna na usamodzielnienie, o której mowa w art. 140 i art. 142 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej kierowana jest do osób opuszczających rodzinę zastępczą. Wnioskodawca spełnia pozytywne przesłanki przyznania ww. pomocy (przebywał w rodzinie zastępczej na podstawie decyzji sądu ponad 3 lata, osiągnął tam pełnoletniość, ma zatwierdzony indywidualny program usamodzielnienia), jednakże zachodzi okoliczność, o której mowa wart. 152 pkt 6 cyt. ustawy, tj. skazanie prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo lub przestępstwo skarbowe, która umożliwia organowi wydanie decyzji o odmowie przyznania przedmiotowej pomocy. Wnioskodawca w okresie, kiedy był objęty indywidualnym programem usamodzielniania popełnił umyślne przestępstwa przeciw życiu, zdrowiu i mieniu, za które został skazany prawomocnymi wyrokami. Przestępstwa te popełnione zostały z niskich pobudek, tj. chęci uzyskania środków finansowych. Zdaniem organu, wnioskodawca w rzeczywistości nie podejmuje działań zmierzających do zmiany swojego dotychczasowego sposobu życia i funkcjonowania w społeczeństwie, nie kontynuuje nauki, nie jest aktywny zawodowo. Jego aktywność w zakresie procesu usamodzielniania ograniczyła się do ukończenia w 2017 r. gimnazjum dla dorosłych. W skardze do tut. Sądu K. R. kwestionując powyższe rozstrzygnięcie podniósł, że chciałby po opuszczeniu zakładu karanego zacząć normalne życie, założyć rodzinę. Stwierdził, że bardzo żałuje popełnionych przestępstw. Starał się o zatrudnienie w zakładzie karnym, ale bezskutecznie z powodu braku miejsc pracy oraz pandemii. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), zwanej dalej "Ppsa", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 Ppsa). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 Ppsa). Zgodnie z art. 140 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji (Dz.U. z 2020 r. poz. 821 ze zm.), dalej jako "ustawa", osobie opuszczającej, po osiągnięciu pełnoletności, rodzinę zastępczą, rodzinny dom dziecka, placówkę opiekuńczo-wychowawczą lub regionalną placówkę opiekuńczo-terapeutyczną, zwanej "osobą usamodzielnianą", w przypadku gdy umieszczenie w pieczy zastępczej nastąpiło na podstawie orzeczenia sądu, przyznaje się pomoc na: a) kontynuowanie nauki, b) usamodzielnienie, c) zagospodarowanie. Organ właściwy w sprawie przyznania osobie usamodzielnianej pomocy na usamodzielnienie w pierwszej kolejności ma obowiązek ustalenia, czy zostały spełnione warunki dopuszczalności przyznania żądanej pomocy, a dopiero w przypadku stwierdzenia, że zostały one spełnione, powinien dokonać oceny, czy istnieją przesłanki odmowy przyznania żądanej pomocy. Przyznanie pomocy jest dopuszczalne zgodnie z przepisami ustawy wówczas, gdy osoba usamodzielniana w rozumieniu art. 140 ust. 1 ustawy, przebywająca w pieczy zastępczej przez okres wskazany w art. 141 ust. 1 ustawy, złoży wniosek o udzielenie pomocy, posiada zatwierdzony indywidualny program usamodzielnienia (art. 145 ust. 1), wskaże w odpowiednim terminie osobę, która podejmuje się pełnienia funkcji opiekuna usamodzielnienia, oraz przedstawi pisemną zgodę tej osoby (art. 145 ust. 2). Przyznanie pomocy na usamodzielnienie oraz pomocy na zagospodarowanie jest uzależnione od wysokości dochodu miesięcznego osoby usamodzielnianej (art. 142). Poza sporem pozostaje okoliczność, że skarżący spełnia pozytywne warunki przyznania pomocy. Organ może jednak odmówić jej przyznania - pomimo spełnienia warunków - w przypadkach określonych w art. 152 ustawy, tj. m.in. gdy osoba usamodzielniana została skazana prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo lub przestępstwo skarbowe (pkt 6). Jak wynika z akt sprawy skarżący był kilkakrotnie karany prawomocnie za przestępstwa umyślne, m.in. za udział w bójce lub pobiciu (art. 158 § 1 Kk), przemoc wobec stron postępowania (art. 245 Kk), naruszenie nietykalności cielesnej funkcjonariusza (art. 222 § 2 Kk), rozbój (art. 280 § 1 Kk), lekki uszczerbek na zdrowiu (art. 157 § 2 Kk). Obecnie skarżący odbywa karę pozbawienia wolności do 1 marca 2023 r. Przepis art. 152 daje właściwym organom możliwość odmowy przyznania pomocy nakazując uwzględnienie różnych sytuacji życiowych oraz działań zarówno organów publicznych, jak i samej osoby usamodzielnianej oraz innych osób. Zadaniem organów jest zatem dokonanie wszechstronnej oceny sytuacji i podjęcie takiego rozstrzygnięcia, które jest celowe i odpowiednie do ustalonej sytuacji. Uznaniowy charakter decyzji wydawanej na podstawie art. 152 ustawy oznacza, że sądowa kontrola takiej decyzji ogranicza się do ustalenia, czy organ administracji w sposób prawidłowy przeprowadził postępowanie dowodowe i czy wyjaśnił wszystkie okoliczności sprawy, tak aby mógł podjąć rozstrzygnięcie. Poza kontrolą pozostaje już sam proces wyboru następstwa prawnego, czyli podjęcie konkretnego rozstrzygnięcia. Przenosząc powyższe rozważania na grunt konkretnej sprawy za trafne należy uznać stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego w zakresie kryteriów obowiązujących przy ustalaniu prawa do pomocy na usamodzielnienie oraz uznaniowego charakteru decyzji o jej przyznaniu. Zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o prawidłowe ustalenia stanu faktycznego, zaś dokonanej ocenie materiału dowodowego nie można zarzucić dowolności. Biorąc pod uwagę ciężar gatunkowy przestępstw popełnionych przez skarżącego w okresie kiedy był objęty indywidualnym programem usamodzielniania, brak aktywności w kierunku zdobycia umiejętności potrzebnych na rynku pracy, poza ukończeniem gimnazjum dla dorosłych w 2017 r., istniały uzasadnione okoliczności dla organu do wydania decyzji odmownej na podstawie art. 152 pkt 6 ustawy. Dodatkowo, dopiero w dniu 1 marca 2023 r. przewidziany jest koniec odbywania przez skarżącego kary pozbawienia wolności. Przyznanie mu w tej chwili pomocy na usamodzielnienie mijałoby się z celem, skoro z racji przebywania w zakładzie karnym nie mógłby tej pomocy wykorzystać zgodnie z przeznaczeniem. Powyższe nie przekreśla możliwości ubiegania się przez skarżącego o pomoc na usamodzielnienie w przyszłości, w innych okolicznościach faktycznych, tj. przed lub po zakończeniu odbywania kary pozbawienia wolności, kiedy organ na nowo będzie oceniał całokształt zachowań skarżącego pod kątem zasadności przyznania tej pomocy. W tym stanie rzeczy, ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 Ppsa.