II SA/Ke 140/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.), Sędzia WSA Beata Ziomek, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Monika Zielińska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 30 marca 2011 roku sprawy ze skargi H.K. na akt Starosty K. z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie zwrotu opłaty za kartę pojazdu I. uchyla zaskarżony akt Starosty K.; II. stwierdza, że zaskarżony akt nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku; III. stwierdza uprawnienie H.K. do otrzymania zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu seria Nr [...] pobranej ponad kwotę wynikającą z art. 77 ust. 3 w związku z ust. 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy z 20 czerwca 1997 roku Prawo o ruchu drogowym (Dz. U z 2005 roku Nr 108 poz. 908 zm.); IV. zasądza od Starosty K. na rzecz H.K. kwotę 200 (dwieście) złoty tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wnioskiem z dnia 30 listopada 2010r. H. K., powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 stycznia 2006r., sygn. akt: U 6/2004 zwrócił się do Starosty K. o zwrot części z kwoty 500 zł - to jest 425 zł - uiszczonej tytułem opłaty za kartę pojazdu osobowego marki Peugeot 306 KAT 1,4, zarejestrowanego w dniu 30 listopada 2005r. pod numerem rejestracyjnym [...]. W odpowiedzi na powyższy wniosek Starosta K. pismem z dnia 13 grudnia 2010r. odmówił zwrotu żądanej kwoty i wyjaśnił, że opłata za wydanie karty pojazdu została pobrana zgodnie z obowiązującymi w dniu dokonania tej czynności przepisami prawa. Natomiast rozporządzenie, które obniżyło wysokość opłaty za wydanie karty pojazdu z 500 zł do 75 zł, weszło w życie w dniu 15 kwietnia 2006. - a więc już po dokonanej wcześniej rejestracji. Ponadto poinformowano stronę, że rozpatrywanie spraw o zwrot opłaty za wydanie karty pojazdu należy do właściwości sądów powszechnych. W związku z odmownym załatwieniem pisma z dnia 30 listopada 2010r., H. K. w piśmie z dnia 27 grudnia 2010r. wezwał Starostę K. do usunięcia naruszenia prawa. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, zawartej w piśmie z dnia 10 stycznia 2011r., organ podtrzymał swoje uprzednie stanowisko. W dniu 10 lutego 2011r. H. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skargę na "czynność Starosty K. z dnia 13 grudnia 2010r. w przedmiocie zwrotu opłaty za kartę pojazdu w części bezprawnie zawyżonej", domagając się stwierdzenia bezskuteczności zaskarżonej czynności i "zasądzenia zwrotu opłaty za kartę pojazdu w części bezprawnie zawyżonej". W uzasadnieniu skarżący stwierdził, że organ podejmując skarżoną czynność działał przede wszystkim w sprzeczności z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 stycznia 2006r. (sygn. akt U 6/2004, OTK-A 2006/1/3), stwierdzającym niezgodność § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003r. w sprawie wysokości opłaty za kartę pojazdu (Dz. U. nr 137, poz. 1310) z art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji RP oraz z art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005r. nr 108, poz. 908 ze zm.). W odpowiedzi na skargę Starosta K. podtrzymał argumentację przedstawioną w pismach z dnia 13 grudnia 2010r. i z dnia 10 stycznia 2011r., podnosząc, że w niniejszej sprawie niedopuszczalna jest droga postępowania przed sądami administracyjnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ustawą p.p.s.a., zadaniem wojewódzkich sądów administracyjnych jest sprawowanie kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, obowiązującym w dniu ich wydania. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a.), a kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy. Na wstępie należy odnieść się do zakwestionowanego w odpowiedzi na skargę zagadnienia dotyczącego właściwości sądu administracyjnego do orzekania w sprawach w przedmiocie żądania zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu uiszczonej na podstawie § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz. U. nr 137, poz. 1310). Kwestia ta była przedmiotem uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2008r., sygn. akt I OPS 3/07. W uchwale tej Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skierowane do organu żądanie zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu uiszczonej na podstawie § 1 ust. 1 powołanego rozporządzenia jest sprawą administracyjną, którą organ załatwia w drodze aktu lub czynności, na które przysługuje skarga do sądu administracyjnego, na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 ustawy p.p.s.a. Jednocześnie, jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny, przyjęcie takiego stanowiska nie oznacza, że tym samym jest niedopuszczalna droga sądowa przed sądem powszechnym dla dochodzenia roszczenia o zapłatę, którego podstawę stanowi nienależne pobranie opłaty za wydanie karty pojazdu. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił w tym zakresie stanowisko wyrażone w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2007r., sygn. akt III CZP 35/07, że o dopuszczalności drogi sądowej przed sądem powszechnym decyduje przede wszystkim podstawa prawna wskazana przez powoda, a nie to, czy określone roszczenie rzeczywiście istnieje. Stwierdzenie w postępowaniu sądowoadministracyjnym, że określony obowiązek administracyjny strony istnieje lub nie istnieje w określonym zakresie, nie wyklucza zatem dochodzenia przez stronę roszczenia o zapłatę w zakresie dotyczącym tego obowiązku, jeżeli organ nie wykona świadczenia. Rozstrzygnięcie sądu administracyjnego o istnieniu lub nieistnieniu takiego obowiązku może mieć zatem zasadnicze znaczenie w toku rozpoznawania sprawy cywilnej o zapłatę. Badając z kolei formalną dopuszczalność skargi H. K. należy wskazać, że stosownie do art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a. skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. W przypadku natomiast aktów lub czynności określonych w art. 3 ust 2 pkt 4 p.p.s.a., skargę można wnieść po uprzednim wezwaniu na piśmie właściwego organu – w terminie czternastu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności - do usunięcia naruszenia prawa (art. 52 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do dyspozycji art. 53 § 2 ustawy p.p.s.a. w przypadkach, o których mowa w art. 52 § 3 i 4, skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a jeżeli organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie, w terminie sześćdziesięciu dni od dnia wniesienia wezwania o usunięcie naruszenia prawa. Na gruncie rozpoznawanej sprawy wskazane powyżej warunki formalne do rozpoznania skargi na akt Starosty K. zostały spełnione, albowiem skarga H. K. została poprzedzona stosownym wezwaniem właściwego organu do usunięcia naruszenia prawa i wniesiono ją w ustawowym terminie. Przechodząc do merytorycznej oceny zaskarżonego aktu Starosty K. wskazać należy, że karta pojazdu jako dokument identyfikujący pojazd została wprowadzona z dniem 1 lipca 1999r. (art. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1997r. o zmianie ustawy - Prawo i ruchu drogowym - Dz. U. nr 160, poz. 1086). Przepis art. 77 ust. 3 Prawa o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005r. nr 108, poz. 908 ze zm.) stanowi, że kartę pojazdu dla samochodu innego niż pochodzącego od producenta lub importera nowych pojazdów wydaje za opłatą starosta przy pierwszej rejestracji pojazdu. W ustępie 4 pkt 2 tego przepisu zawarto delegację dla ministra właściwego do spraw transportu do określenia w drodze rozporządzenia wysokości opłaty za kartę pojazdu. Jednocześnie w art. 77 ust. 5 tej ustawy wskazano, że ustalając wysokość tej opłaty należy uwzględnić znaczenie tych dokumentów dla rejestracji pojazdu oraz wysokość kosztów związanych z drukiem i dystrybucją kart pojazdu. W wykonaniu powyższej delegacji wydane zostało rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 19 czerwca 1999r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz. U. nr 57, poz. 612). Rozporządzenie to zostało uchylone przez rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 4 marca 2002r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu, które z kolei uchylone zostało rozporządzeniem tego Ministra z dnia 28 lipca 2003r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz. U. z 2003r., nr 137, poz. 1310 ze zm.). Ostatnio wymienione rozporządzenie obowiązywało do dnia 14 kwietnia 2006 roku. Przepis § 1 ust. 1 tego rozporządzenia został jednak w dniu 17 stycznia 2006r. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, wydanym w sprawie sygn. akt U 6/04 uznany za niezgodny z art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz z art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego określona w tym przepisie wysokość opłaty za wydanie karty pojazdu jest zawyżona, albowiem nie uwzględnia ustawowych wytycznych do określenia jej wysokości, zawartych w art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Organ wydający rozporządzenie nie jest bowiem umocowany do działania poza granicami upoważnienia, dla realizacji założeń w ustawie przemilczanych. Pomimo to organ ten, ustalając wysokość opłaty nie ograniczył się do uwzględnienia rzeczywistego znaczenia karty pojazdu dla rejestracji pojazdu oraz kosztów związanych z drukiem i dystrybucją karty, lecz ustalił opłatę uwzględniającą dodatkowo koszty innych zadań administracji publicznej, których ustawodawca w udzielonej ministrowi delegacji nie przewidział. Oznacza to, że przepis ten niezgodny jest z art. 92 ust. 1 Konstytucji, który nakazuje wydawanie rozporządzeń w celu wykonania ustaw. Jednocześnie Trybunał stwierdził, że zakwestionowany przepis jest niezgodny z art. 217 Konstytucji RP, albowiem opłata w części wynikającej z jej podwyższenia ponad ustawowe kryteria stanowi nową daninę publiczną. Tego typu daniny mogą być nakładanie jedynie ustawą, na co Trybunał wielokrotnie zwracał uwagę ( np. orzeczenie K 2/03). Jednocześnie, mając na uwadze możliwe skutki finansowe wydanego wyroku Trybunał Konstytucyjny orzekł o utracie mocy obowiązującej kwestionowanego przepisu rozporządzenia dopiero z dniem 1 maja 2006r. Odroczenie utraty mocy obowiązującej przepisu nie oznacza, że w okresie pozostawania przedmiotowego rozporządzenia w obrocie prawnym pozostawało ono, w zakresie ustalenia wysokości opłaty za kartę pojazdu, w zgodzie z udzielonym ministrowi właściwemu w sprawach transportu ustawowym upoważnieniem oraz w zgodzie z Konstytucją RP. Wręcz przeciwnie, uwzględniając stanowisko Trybunału Konstytucyjnego przedstawione w uzasadnieniu wyroku z dnia 17 stycznia 2006r. nie budzi wątpliwości Sądu, iż zakwestionowany przepis stanowił od chwili jego wydania przepis niekonstytucyjny, wykraczający poza zakres udzielonej przez ustawodawcę delegacji. Zatem wskazana przez Trybunał data odnosi się jedynie do utraty mocy obowiązującej przepisu, nie zaś do oceny tego przepisu jako niekonstytucyjnego. Skoro zatem przedmiotowa opłata pobrana została na podstawie § 1 rozporządzenia, co do którego Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność zarówno z ustawą, jak i z Konstytucją, to pomimo, że Trybunał odroczył utratę mocy obowiązującej tego przepisu do dnia 1 maja 2006r. stwierdzić należy, że § 1 tegoż rozporządzenia był niekonstytucyjny i sprzeczny z ustawą od samego początku jego obowiązywania. Wymaga podkreślenia, iż w myśl art. 178 Konstytucji RP sędziowie w zakresie sprawowania swego urzędu są niezawiśli i podlegają jedynie Konstytucji i ustawom. Oznacza to, że sędziowie orzekający w danej sprawie związani są jedynie aktami rangi ustawowej. W sytuacji zatem, gdy Sąd stwierdzi niekonstytucyjność aktu niższej niż ustawa rangi, może odmówić z tego powodu jego stosowania. Konsekwencją uznania przepisu w/w rozporządzenia za niekonstytucyjny w dacie jego zastosowania przez organ jest ustalenie, że poddany kontroli sądowej akt Starosty K. wydany został bez podstawy prawnej. Organ odmówił bowiem skarżącemu zwrotu części uiszczonej przez niego opłaty pomimo faktu, że jej pobranie w wysokości 500 zł nastąpiło na mocy przepisu wykraczającego poza zakres udzielonego ministrowi upoważnienia, w wysokości zawyżonej w stosunku do wskazań określonych w art. 77 ust. 5 ustawy Prawo o ruchu drogowym. W konsekwencji przedstawionych okoliczności faktycznych i prawnych Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 146 § 1 i § 2 p.p.s.a. uchylił zaskarżony akt (pkt I wyroku) i stwierdził uprawnienie skarżącego do otrzymania zwrotu opłaty za kartę pojazdu (seria nr AAA 6125242) Peugeot 306 KAT 1,4, zarejestrowanego w dniu 30 listopada 2005r. pod numerem rejestracyjnym [...] – pobranej ponad kwotę wynikającą z art. 77 ust. 3 w związku z ust. 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy Prawo o ruchu drogowym (pkt III wyroku). Orzeczenie zawarte w pkt II wyroku uzasadnia art. 152 ustawy p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, 205 § 2 i 209 ustawy p.p.s.a.