II SA/Ke 143/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach Małgorzata Długońska po rozpoznaniu w dniu 30 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego postanawia I. umorzyć postępowanie w przedmiocie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, II. oddalić wniosek o ustanowienie radcy prawnego. M. S. złożyła formularz PPF wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Ze złożonego formularza wynika, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z partnerem i czworgiem małoletnich dzieci. Cała rodzina utrzymuje się z zasiłków rodzinnych, pielęgnacyjnych, świadczenia pielęgnacyjnego i świadczeń wychowawczych i świadczeń z funduszu alimentacyjnego, częściowo wypłacanych w talonach SODEXO. W sumie osiągają miesięczny dochód w wysokości 5960 zł. Skarżąca nie wykazała żadnego majątku, mieszka z rodziną w wynajmowanym mieszkaniu Wnioskodawczyni podała stałe miesięczne wydatki: 1300 zł – czynsz za wynajęte mieszkanie i koszty dostawy energii , 500 zł – leki, 1000 zł – odzież, przybory szkolne, opłaty w szkole wycieczki, 1000 zł – opłaty za abonamenty telefoniczne, internetowe i telewizję, 2160 zł – żywność i chemia. Zgodnie z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369), zwanej dalej "p.p.s.a.", przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarty w art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Na wnioskodawcy ciąży więc obowiązek wykazania, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej zasady ponoszenia kosztów sądowych przez osobę dochodzącą swych roszczeń przed sądem. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć takie zachwianie sytuacji i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepub.). Należy podkreślić, że ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (post. NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., II OZ 326/08, opublikowane w bazie http://orzecznictwo.nsa.gov.pl). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku, to jest w sytuacji ubóstwa. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę. W rozpatrywanej sprawie po pierwsze należy podkreślić, że wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych jest bezprzedmiotowy, jego rozpoznanie stało się zbędne i postępowanie w tym zakresie podlega umorzeniu, stosownie do art. 249a p.p.s.a. Zgodnie bowiem z art. 239 § 1 pkt 1a p.p.s.a, nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy społecznej, w tym dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego. Zatem skarga M. S. jest rozpoznawana przez sądy administracyjne bez pobierania od skarżącej jakichkolwiek opłat na wszystkich etapach postępowania sądowoadministracyjnego. Natomiast wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu podlega oddaleniu. Wnioskodawczyni uzyskuje stałe dochody z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Kielcach, co umożliwia planowanie wydatków. Wszystkie podstawowe potrzeby życiowe jej samej i dzieci (jedzenie, mieszkanie, lekarstwa) są na bieżąco zaspokajane. Należy zauważyć, że przy osiąganych dochodach skarżącą stać także na ponoszenie wydatków, które nie należą kosztów utrzymania koniecznego np.1000 zł miesięcznie za internet, telewizję i rachunki telefoniczne, a w 2017 r. przelała kwoty 802 zł i 746 zł na konto osoby, która miała jej pomóc zorganizować wakacyjny wyjazd z dziećmi za granicę (k. 15-18 akt administracyjnych). Rozrywki, które skarżąca zapewnia dzieciom, (kino, wesołe miasteczko, cyrk, wizyty w McDonald’s wymienione w odwołaniu od decyzji I instancji) również nie należą do kosztów utrzymania koniecznego. Ponadto wnioskodawczyni nie podała żadnych faktów świadczących o tym, że jej partner nie może podjąć choćby dorywczej pracy zarobkowej w celu poprawy sytuacji majątkowej rodziny. Okoliczności te świadczą o tym, że wnioskodawczyni przy racjonalnym gospodarowaniu osiąganymi dochodami ma możliwość zdobyć środki finansowe na pokrycie honorarium radcy prawnego z wyboru, o ile będzie chciała aby ją reprezentował w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Niedopuszczalna byłaby sytuacja, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przeznacza osiągany dochód na wydatki, które nie należą do kosztów utrzymania koniecznego, a żąda by Skarb Państwa pokrywał za nią honorarium radcy prawnego. Ponadto, jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 625/08 (opublikowane w bazie http://orzecznictwo.nsa.gov.pl), ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem bada wnikliwie sprawę bez względu na fachowość, treść i konstrukcję skargi lub wniosku sporządzonych przez stronę. Ponadto sąd poucza strony działające w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia od orzeczeń sądowych. Na etapie postępowania sądowoadministracyjnego przed wydaniem wyroku nie obowiązuje przymus adwokacki ani radcowski, skarżący może skutecznie dokonać wszystkich czynności osobiście. W większości spraw Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wydaje wyrok albo postanowienie kończące po przeprowadzeniu jednej rozprawy sądowej, a skarżąca nie ma obowiązku uczestniczyć w rozprawie sądowej. Wobec powyższego na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 239 pkt 1 lit.a, art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1, art. 249a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.