II SA/Ke 151/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Armański Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Sebastian Styczeń po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2023 r. sprawy ze skargi T. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia [...] stycznia 2023 r. znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach zaskarżoną decyzją z 5 stycznia 2023 r. [...], po rozpatrzeniu odwołania T. G., od decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy Czarnocin z 20 października 2022 r. orzekającej o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że T. G. jest mężem osoby wymagającej opieki M. G., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W orzeczeniu tym wskazano, że wydano je na stałe, a niepełnosprawność istniej od 2001 r. Kolegium nie zgodziło się z organem I instancji, że wnioskowane świadczenie nie powinno zostać przyznane, gdyż niepełnosprawność uprawnionej do opieki, powstała po ukończeniu przez nią 25. roku życia. Przytaczając wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. K 38/13 oraz orzecznictwo sądów administracyjnych ugruntowane po wydaniu tego wyroku, Kolegium wskazało, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (aktualnie tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 390), zwanej dalej "u.ś.r.", która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Niemniej jednak zaskarżona decyzja podlega utrzymaniu z tego powodu, że T. G. ma ustalone prawo do emerytury. Organ odwoławczy podzielił prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, że wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto), pozostawałaby w sprzeczności z art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo. Natomiast bardziej trafne wydaje się rozwiązanie polegające na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Dlatego też osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, może zrealizować uprawnienie do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury. Kolegium zaznaczyło, że akta sprawy nie wskazują, żeby T. G. złożył do organu rentowego wniosek o zawieszenie prawa do emerytury. Natomiast z oświadczeń składanych przez stronę wynika, że dopiero w przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego złoży wniosek o zawieszenie prawa do emerytury. Dlatego też, organ I instancji zasadnie odmówił wnioskodawcy prawa do żądanego świadczenia. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję, domagając się jej uchylenia oraz uchylenia decyzji organu I instancji, T. G. zarzucił naruszenie: 1. art. 7 i art. 8 kpa poprzez brak podjęcia wszelkich działań mających na celu dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz naruszenie zasady, że organy prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej; 2. art. 77 § 1 kpa poprzez brak zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności dotyczących zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez skarżącego; 3. art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r., poprzez błędną wykładnię polegającą na braku wezwania skarżącego do przedłożenia decyzji dotyczącej wstrzymania wypłaty emerytury. W uzasadnieniu skargi jej autor stwierdził, że organ II instancji rozstrzygając o braku podstaw do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnił swoje rozstrzygnięcia okolicznością, że osoba sprawująca opiekę pobiera emeryturę. Przy czym organ nie wezwał skarżącego do przedłożenia decyzji dotyczącej zawieszenia pobierania emerytury. Co, patrząc systemowo na działania organu w sprawie związanej z uzyskaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, stanowi naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 a u.o.ś.r. Zdaniem wnoszącego skargę za wydaniem zaskarżonej decyzji nie przemawiał również słuszny interes skarżącego, a wręcz przeciwnie; wydane rozstrzygnięcia doprowadziły do sytuacji, w której, pomimo że skarżący opiekuje się swoją żoną (w skardze mylnie wskazano, że opiekuje się ojcem) i z tego względu nie podejmuje aktywności zawodowej, nie może uzyskać należnego mu świadczenia. Taka sytuacja nie może zyskać aprobaty w państwie prawa. Zdaniem autora skargi, zastrzeżenia budzi stanowisko Kolegium wyrażone w zaskarżonej decyzji, które działając jako organ odwoławczy nie powzięło wątpliwości co do konieczności dokonania jednoznacznych ustaleń odnośnie oceny braku sprawowania opieki przez męża (w skardze mylnie wskazano, że przez córkę) osoby niepełnosprawnej, możliwości zarobkowych pozostałych członków rodziny i jej sytuacji materialnej. Niedostatki w powyższym zakresie, w szczególności bierność dowodowa organu odwoławczego miały wpływ na wynik sprawy. Dlatego też trudno mówić o zachowaniu przez organ wyrażonej w art. 7 kpa zasady prawdy obiektywnej oraz wynikającej z art. 8 kpa zasady pogłębiania zaufania obywateli. Nie sposób przyjąć za prawidłowe uchylenie się Kolegium od aktywności dowodowej pozwalającej na uzasadnienie wydanego rozstrzygnięcia w sposób przekonujący. Element ten w aspekcie całościowym sprawy stanowi negatywną dla skarżącego konsekwencję wydanej przez organ decyzji pozostającej w kolizji z naczelną zasadą postępowania administracyjnego - słusznym interesem strony. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie Sąd oddalił wniosek o przeprowadzenie dowodu z decyzji o wstrzymaniu wypłaty emerytury z 1 lutego 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Jej przedmiotem jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach w sprawie odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z posiadanym prawem do emerytury i pobieraniem tego świadczenia. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z kolei w myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Z powołanych przepisów wynika, że aby ustalić prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, zarówno osoba wymagająca opieki, jak i osoba sprawująca tę opiekę muszą spełnić określone ustawą przesłanki. Jeśli chodzi o osobę wymagającą opieki, to ustawodawca wymaga, aby osoba ta posiadała orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami wymienionymi w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Bezspornym jest, że żona skarżącego spełnia powyższy warunek. Jednak poza osobą wymagającą opieki, także osoba ją sprawująca - w niniejszej sprawie skarżący - musi spełnić ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest w szczególności "rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Ponadto w przypadku, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, a taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, to ustawa o świadczeniach rodzinnych wprost przewiduje, że osobie tej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.). Zgodnie jednak z utrwalonym orzecznictwem sądowoadministracyjnym, które Sąd orzekający w niniejszym składzie podziela, (zob. wyroki NSA: z 27 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2375/19, z 18 czerwca 2020 r., I OSK 254/20 i z 24 sierpnia 2020 r., I OSK 650/20) osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie emerytalne lub rentowe, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury, w niniejszej sprawie prawa do emerytury, na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Emerytura jest wprawdzie prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w postaci posiadania prawa do emerytury. W niniejszej sprawie skarżący, do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z 9 września 2022 r., dołączył pismo z 5 września 2022 r., zawierające oświadczenie, że w przypadku przyznania mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, zobowiązuje się złożyć wniosek o zawieszenie prawa do emerytury. Ponadto również, w trakcie wywiadu przeprowadzonego przez pracownika socjalnego 14 października 2022 r., skarżący stwierdził, że pobiera emeryturę z KRUS i z chwilą otrzymania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, zawiesi prawo do emerytury. Należy podkreślić, że strona wnioskująca o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a uprawniona do emerytury, obowiązana jest do wyboru świadczenia jakie chce pobierać. Nie jest więc możliwe, że stronie w pierwszej kolejności zostanie przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, a dopiero później zrezygnuje ona z pobierania świadczenia emerytalnego. Trafnie więc organ odwoławczy uznał, że istnieje negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na dyspozycję art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Odnosząc się do zarzutów skargi zasadnym jest zaznaczenie, że jak już wyżej była mowa, do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, zostało dołączone oświadczenie skarżącego, że wniosek o zawieszenie prawa do emerytury, złoży dopiero po przyznania mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec tak jasnego oświadczenia, było więc oczywiste, że skarżący decyzji o zawieszeniu prawa do emerytury i wstrzymaniu jej wypłaty nie posiada. Dlatego też, w takich okolicznościach sprawy, zupełnie niezrozumiały wydaje się zarzut skargi, że organ powinien wezwać skarżącego do przedstawienia przez niego decyzji dotyczącej zawieszenia prawa do emerytury. Istotnym jest również zaznaczenie, ze skarżący od początku postępowania administracyjnego reprezentowany był przez profesjonalnego pełnomocnika, na którym z racji wykonywanego zawodu ciążył obowiązek podejmowania wszelkich działań na korzyść swojego klienta i wskazania mu wszelkich możliwych wariantów załatwienia sprawy. Jeśli więc pełnomocnik złożył w imieniu skarżącego wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, bez załączenia decyzji o zawieszeniu prawa do emerytury i wstrzymaniu jej wypłaty, ale za to z oświadczeniem skarżącego, że jego wolą jest najpierw uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, a dopiero później zawieszenie prawa do emerytury, to organ nie miał żadnych podstaw do kwestionowania tego oświadczenia. Nie mogła mieć żadnego wpływu na niniejsze postępowanie decyzja o wstrzymaniu skarżącemu wypłaty emerytury, gdyż została wydana 1 lutego 2023 r., a więc już po zakończeniu postępowania administracyjnego, co miało miejsce 5 stycznia 2023 r., t.j. w chwili wydania decyzji przez organ odwoławczy. Sąd zaś przy orzekaniu bierze pod uwagę stan sprawy istniejący w dniu wydania przez organ zaskarżonego aktu. Dlatego też na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023.259), dalej "p.p.s.a." który stanowi, że Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie, Sąd na rozprawie oddalił wniosek o przeprowadzenie dowodu z decyzji z 1 lutego 2023 r. Sąd nie dopatrzył się również naruszenia wskazanych w skardze przepisów kpa. Jeszcze raz trzeba podkreślić, że w sprawie nie było kwestionowane, że skarżący sprawuje opiekę nad niepełnosprawną żoną. Mając to wszystko na uwadze, ponieważ zarzuty podniesione w skardze nie odniosły zamierzonego skutku, a brak jest okoliczności skutkujących uchyleniem zaskarżonej decyzji z urzędu, skargę należało oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.