II SA/Ke 153/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Żak po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. W. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 6 grudnia 2013 r. znak: [...] w przedmiocie opłaty eksploatacyjnej za wydobywanie kopaliny bez wymaganej koncesji postanawia: oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. H. W., prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą "T. H. W." wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 6 grudnia 2013 r. znak: [...] w przedmiocie opłaty eksploatacyjnej za wydobywanie kopaliny bez wymaganej koncesji. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 5.759 zł skarżący złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje. Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Co do zasady koszty postępowań sądowych pokrywa strona dochodząca swych roszczeń. Tym niemniej regulacje postępowania sądowoadministracyjnego pozwalają skarżącym, nie posiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego na ubieganie się o przyznanie tzw. prawa pomocy. Instytucja ta ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Na prawo pomocy składają się zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie fachowego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1, prawo pomocy w zakresie całkowitym) bądź osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2, prawo pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest zatem instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że H. W. prowadzi gospodarstwo domowe razem z niepracującą, która 10 lat temu przeszła operację nowotworu. Źródłem ich utrzymania jest działalność gospodarcza wnioskodawcy, który jako dochód miesięczny brutto wykazał kwotę 1100 zł z tej działalności oraz kwotę 460 zł tytułem zasiłku chorobowego. Jako majątek wykazał nieruchomość o pow. 110 m², stanowiącą własność syna prowadzącego odrębne gospodarstwo domowe, samochód ciężarowy m-ki Steyr, rok prod. 1986, oraz samochód osobowy m-ki Ford Mondeo, rok prod. 1999. Dodatkowo wyjaśnił, że z powodu zalania piaskowni w latach 2009-10 wydobywanie piasku było bardzo utrudnione, a w latach 2010-13 panował kryzys gospodarczy, w wyniku którego jego przedsiębiorstwo znalazło się na skraju bankructwa. W odpowiedzi na wezwanie z dnia 6 marca 2014 r. skarżący przedstawił bilans firmy za rok 2013, z którego wynika, że jej przychody wyniosły 591.078,73 zł, wydatki zaś 515.771,23 zł. W sumie, uwzględniając koszty w kwocie 561.215,28 zł, firma przyniosła dochód w wysokości 29,863,45 zł. Z nadesłanych dokumentów wynika ponadto, że wnioskodawca spłaca 10-letni kredyt bankowy na kwotę 260.000 zł (miesięcznie 2.662,43 zł), a jego żona 3-letni kredyt bankowy na kwotę 56.000 zł (miesięcznie 1.876,73 zł). Wnioskodawca wyjaśnił, że zobowiązania te reguluje na bieżąco, często jednak z kilkudniowym opóźnieniem w razie braku środków na koncie. Oświadczył ponadto, że jego żona nie pobiera jakichkolwiek świadczeń związanych z chorobą lub bezrobociem. Na potwierdzenie wydatków związanych z kosztami utrzymania dołączył kserokopie paragonów fiskalnych ze sklepów spożywczych z dnia 14.03.2014r. na łączną kwotę 265,35 zł. Ponadto dołączył kserokopie paragonów fiskalnych z aptek za okres od grudnia 2013 r. do lutego 2014 r., na łączną kwotę 423,65 zł. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że H. W. jest właścicielem przedsiębiorstwa, które w roku 2013 osiągnęło przychód w kwocie 591.078,73 zł, zatrudnia pracowników (lista płac k. 13), nie korzysta z pomocy społecznej, obsługuje na bieżąco dwa kredyty bankowe na łączną sumę 316.000 zł, z załączonych paragonów fiskalnych nie wynika aby w jakikolwiek sposób ograniczał swoje potrzeby konsumpcyjne. Trudno zatem uznać go za osobę ubogą. Udzielenie kredytów musiała zaś poprzedzać pozytywna analiza sytuacji finansowej strony w zakresie możliwości spłaty pożyczonych kwot. Sąd ma świadomość, że kwota wpisu w niniejszej sprawie jest znaczna, jednakże przy osiąganych przychodach wnioskodawca jest w stanie zabezpieczyć środki niezbędne do pokrycia kosztów sądowych. Na przyznanie prawa pomocy nie może wpłynąć kwestia spłacania kredytów, ponieważ jest indywidualną sprawą wnioskodawcy i nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. Zobowiązania prywatnoprawne (np. kredyty) nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Opłaty sądowe są bowiem daninami publicznymi, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. W razie uwzględnienia skargi w niniejszej sprawie Sąd zasądzi od organu na rzecz skarżącego zwrot poniesionych kosztów postępowania (art. 200 p.p.s.a.). W przypadku takim jak w niniejszej sprawie, gdy środki na utrzymanie gospodarstwa domowego wnioskodawcy uzyskiwane są ze stałego źródła dochodów, nie ma on większych trudności ze spłatą zobowiązań i regulowaniem bieżących opłat związanych z utrzymaniem rodziny, uznać należy, że brak jest podstaw do stwierdzenia niemożności wygospodarowania stosownej kwoty na pokrycie kosztów postępowania. W konsekwencji należy uznać, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 245 § 1 i 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu.