II SA/Ke 155/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kuchta, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian (spr.), Sędzia WSA Beata Ziomek, Protokolant Referent stażysta Katarzyna Tuz, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 lipca 2007r. sprawy ze skargi N. P. na decyzję Wojewody z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. Decyzją z dnia 6 lutego 2007r. Wojewoda po rozpatrzeniu odwołania złożonego przez Cementownię [...] Spółkę z o. o. w [...] od decyzji Starosty z dnia 29 listopada 2006r., orzekającej o zwrocie na rzecz N. P. nieruchomości położonej w [...] gm. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr 607/6 o powierzchni 0,9000ha, na podstawie art. 9a, 136 ust.3 i 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz art. 138 § 1 pkt 2 kpa uchylił zaskarżoną decyzję w całości i umorzył postępowanie I instancji. Do wydania tej decyzji doszło na tle następujących okoliczności: Decyzją z dnia 9 października 1980r. Naczelnik Gminy orzekł o wywłaszczeniu na rzecz Państwa na potrzeby Kombinatu Cementowo – Wapienniczego w [...] nieruchomości o powierzchni 0,9000ha, położonej w [...], ujawnionej w księdze wieczystej KW Nr [...] jako własność N. P., oznaczonej w ewidencji jako działka nr 570/3, której aktualnie odpowiada działka nr 607/6. Decyzja ta w części ustalającej wysokość odszkodowania została uchylona. Ostateczne odszkodowanie za tę nieruchomość zostało ustalone decyzją z dnia 27 września 1996r. Zostało ono wpłacone do depozytu sądowego na mocy postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 23.12.1996r. Skarb Państwa nie ujawnił się jako właściciel w księdze wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości, poprzestając na dokonanym w dniu 29 listopada 1979r. wpisie ostrzeżenia o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego. Aktem notarialnym z dnia 2 września 1997r. T. i N. małżonkowie P. darowali córce H. P. gospodarstwo rolne, w tym również wywłaszczoną działkę. H. L. na podstawie tej umowy została ujawniona w księdze wieczystej KW [...]. Pismem z dnia 20 września 1999r. H. L. wystąpiła o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Postanowieniem z dnia 24 listopada 2005r. Wojewoda uznał za uzasadnione jej zażalenie na bezczynność Starosty. Tego samego dnia do Starostwa Powiatowego wpłynął wniosek N. P. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. W pozwie z dnia 27 września 2005r. Starosta, reprezentując Skarb Państwa, wystąpił przeciwko T. L. o uzgodnienie treści księgi wieczystej KW Nr [...] z rzeczywistym stanem prawnym, zarzucając, iż objęta tą księgą nieruchomość oznaczona jako działka 570/3 stanowi własność Skarbu Państwa na mocy decyzji wywłaszczeniowej. Następnie postanowieniem z dnia 4 stycznia 2006r. na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa zawiesił postępowanie o zwrot nieruchomości wskazując, iż rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez sąd. Na skutek wniesionego zażalenia Wojewoda postanowieniem z dnia 9 lutego 2006r. uchylił to postanowienie, wskazując w uzasadnieniu, że prowadzona przez Sąd Rejonowy sprawa o uzgodnienie księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nie jest zagadnieniem wstępnym w stosunku do prowadzonego postępowania o zwrot albowiem decyzja wywłaszczeniowa z chwilą uzyskania ostateczności wywołuje wszelkie skutki cywilnoprawne w niej określone a więc przenosi prawo własności. Działka nr 570/3, aktualnie oznaczona numerem 607/6 została wywłaszczona ostateczną decyzją a zatem stanowi obecnie własność Skarbu Państwa. Ewentualne ujawnienie prawa własności do tej nieruchomości w prowadzonej dla niej księdze wieczystej nie stanowi zdaniem Wojewody zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 kpa. W związku z tym Starosta przeprowadził postępowanie i decyzją z dnia 29 listopada 2006r. na podstawie art. 136 ust. 3, 137, 139, 140 ust.1, 142, 216, 217 ust.2 ustawy o gospodarce nieruchomościami orzekł o zwrocie na rzecz N. P. wywłaszczonej nieruchomości, powołując się na uzasadnienie postanowienia Wojewody, iż wywłaszczona nieruchomość bezspornie stanowi własność Skarbu Państwa, mimo, że w dziale II księgi wieczystej KW Nr [...] ujawniona jest H. L. oraz ustalając, iż pomimo upływu 26 lat od wywłaszczenia na nieruchomości nie rozpoczęto żądnych prac mających na celu jej zagospodarowanie zgodnie z celem wywłaszczenia i że nieruchomość ta stanowi nieużytek. Od tej decyzji odwołanie wniosła Spółka z o. o. Cementownia [...], domagając się jej uchylenia i odmowy zwrotu nieruchomości, zarzucając, iż nieruchomość nadal jest jej potrzebna i że wokół niej prowadzone są prace mające na celu eksploatację złoża. Po rozpatrzeniu tego odwołania Wojewoda wydał decyzję, zaskarżoną następnie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego przez N. P. W jej uzasadnieniu, po przytoczeniu przebiegu postępowania w sprawie organ ten wskazał, że stosownie do przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami postępowanie o zwrot nieruchomości może być prowadzone wówczas, gdy przedmiot tego postępowania jest własnością Skarbu Państwa lub właściwej jednostki samorządu terytorialnego. Tymczasem zarówno w księdze wieczystej jak i ewidencji gruntów jako właściciel figuruje H. L. Ten stan rzeczy skutkuje tym, że Skarb Państwa nie dysponuje przedmiotem zwrotu, w związku z czym nie można sprawy rozstrzygnąć merytorycznie. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym i dlatego nie ma podstaw prawnych do prowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu przedmiotowej nieruchomości. Wojewoda dodatkowo wskazał, że w ramach prowadzonego postępowania nie da się wzruszyć aktu notarialnego z dnia 2 września 1997r., którym małżonkowie P. darowali H. L. nieruchomość, w skład której weszła sporna działka. Z tych względów jest on zobligowany uchylić decyzję Starosty i postępowanie umorzyć. W skardze na tę decyzję N. P. zarzuciła naruszenie: - art. 138 § 1 kpa pkt 2 kpa polegające na uchyleniu decyzji Starosty i umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego w sytuacji, gdy nie zostało zakończone postępowanie dotyczące własności nieruchomości, - art. 7 i 77 kpa poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego i nie ustalenie komu przysługuje prawo własności działki, nie rozważenie czy i jaki wpływ na wynik postępowania może mieć toczące się postępowanie przed Sądem Rejonowym o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, - art. 8 kpa przesz wyrażenie na różnych etapach postępowania odmiennej oceny co do stanu własności nieruchomości, mimo, że jej stan prawny nie uległ zmianie oraz - art. 107 § 3 przez brak uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji. W związku z tak sprecyzowanymi zarzutami skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na tę skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko, zaś odnośnie zarzutu naruszenia art. 8 kpa wskazując, iż zmienił swoją ocenę odnośnie tego, czyją własność stanowi nieruchomość. Oddalenia skargi domagał się także uczestnik postępowania Spółka z o. o. [...] Polska, będąca następcą prawnym Spółki Cementownia [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Okolicznością niesporną jest to, że nieruchomość będąca przedmiotem postępowania została wywłaszczona ostateczną decyzją na rzecz Skarbu Państwa oraz to, iż następnie N. P., nie będąc już jej właścicielką nieruchomość tę darowała córce umową sporządzoną w formie aktu notarialnego i na tej podstawie H. L. została ujawniona w księdze wieczystej. Również okolicznością niesporną jest to, że we wrześniu 2005r. Starosta wystąpił w imieniu Skarbu Państwa z powództwem o uzgodnienie treści księgi wieczystej KW Nr [...] podnosząc, iż wpis jako właścicielki H. L. w tej księdze jest nieprawidłowy bowiem na podstawie decyzji wywłaszczeniowej właścicielem tej nieruchomości jest Skarb Państwa. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych / na który to przepis powołał się organ odwoławczy w uzasadnieniu swojej decyzji/ domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. To domniemanie może być obalone właśnie w wyniku wniesionego powództwa z art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym. Takie powództwo Starosta wytoczył w związku z czym Sąd Rejonowy, przed którym sprawa ta zawisła, będzie m. in. badał, czy umowa zawarta przez N. P. z córką mogła przenieść na tę ostatnią prawo własności, czy też, z uwagi na to, że była to darowizna, rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych została wyłączona. Tak więc w sprawie tej będzie dokonywana ocena skuteczności zawartej w 1997r. umowy darowizny. Niewątpliwie w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jedną z podstawowych okoliczności wymagających wyjaśnienia jest to, czy nieruchomość, której zwrotu żąda wywłaszczony właściciel, nadal stanowi własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Jak słusznie zauważył to Wojewoda, w postępowaniu administracyjnym organy nie są uprawnione do rozstrzygania kwestii ważności, czy też jak w tym wypadku skuteczności umowy cywilnoprawnej. Jednakże ponieważ domniemanie z art. 3 ustawy o księgach wieczystych może być obalone i postępowanie mające na celu usunięcia niezgodności między stanem prawnym nieruchomości a jej rzeczywistym stanem prawnym się toczy, organ odwoławczy winien był w tej sytuacji na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa zawiesić toczące się przed nim postępowanie do czasu uprzedniego rozstrzygnięcia kwestii własności wywłaszczonej nieruchomości przez sąd powszechny. W tym miejscu wskazać również należy, iż okoliczność, że w ewidencji gruntów jako właścicielka figuruje H. L. nie stanowi dowodu na to, że faktycznie to ona jest właścicielką nieruchomości. Zgodnie bowiem z § 12 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i budownictwa z dnia 29 marca 2001r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków / Dz. U. Nr 38 poz.454 / prawa własności właścicieli nieruchomości wpisuje się na podstawie wpisów dokonanych w księgach wieczystych, domniemanie zaś z tego wpisu, jak wcześniej wskazano, może być obalone. Dlatego też zasadny jest zarzut, iż z naruszeniem art. 7 i 77 kpa Wojewoda nie ustalił właściwie / poprzez wstrzymanie się z wydaniem decyzji do czasu zakończenia postępowania przed Sądem Rejonowym/ czyją własność faktycznie stanowi nieruchomość. Wydana decyzja, umarzająca postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest więc co najmniej przedwczesna a co za tym idzie zarzut naruszenia art. 138 § 1 pkt 2 jest uzasadniony. Słuszny jest również zawarty w skardze zarzut naruszenia przez organ odwoławczy wynikającego z art. 8 kpa obowiązku prowadzenia postępowania w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomości i kulturę prawną obywateli. W tej samej bowiem sprawie, przy niezmienionym stanie faktycznym organ ten rozpoznając zażalenie na postanowienie o zawieszeniu postępowania ustalił, iż właścicielem nieruchomości, będącej przedmiotem sprawy jest Skarb Państwa a następnie rozpoznając odwołanie od korzystnej dla skarżącej decyzji ustalił, że własność tej nieruchomości do Skarbu Państwa nie należy. Niewątpliwie tego typu zmiana oceny stanu faktycznego stoi w sprzeczności z zasadą zaufania do Państwa i prawa . Mając powyższe na uwadze zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zaś na podstawie art. 152 tej samej ustawy orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku.