II SA/Ke 158/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Kobylecka, Sędziowie Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Protokolant Sekretarz sądowy Małgorzata Rymarz, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 maja 2008r. sprawy ze skargi S. O. na akt Prezydenta z dnia [...] w przedmiocie naliczenia opłaty za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych 1. uchyla akty Prezydenta z dnia [...] znak: [...] i z dnia [...] znak: [...] stwierdzające odmowę zwrotu na rzecz A Spółka jawna oraz O. S.– z siedzibą i punktami sprzedaży w S wniesionych za [...] opłat za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych, 2. uznaje, że skarżący nie ma obowiązku uiszczać opłaty za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych za [...] wydanych dla A spółka jawna w S. w punkcie sprzedaży – sklep przy ul.[...] w S. oraz O. S. w S. w punkcie sprzedaży- sklep przy ul. [...] w S. , ponad kwotę wynikającą z art. 11′ ust 2 ustawy z dnia 26 października 1982r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi ( Dz. U. z 2007r. Nr 70 poz. 473), 3. zasądza od Prezydenta na rzecz S. O. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z dnia [...] S O wystąpił do Prezydenta Miasta z żądaniem zwrotu nienależnie pobranej kwoty tytułem opłaty za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych przez firmy działające pod nazwą "T Z. O i S. O" spółka jawna oraz O S PPHU "O." z siedzibą i punktami sprzedaży w S. Prezydent Miasta pismami z dnia [...] znak: [...] oraz [...] znak: [...] po rozpoznaniu żądania S O odmówił zwrotu na rzecz "T Z O i S. O" spółka jawna w S oraz O S PPHU " O." w S opłat uiszczonych za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych wniesionych w 2005r. w wysokości 73.852,72zł. Organ administracyjny argumentował, że przepis art. 111 ust. 2 ustawy z dnia 26 października 1982r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. (Dz.U.z 2007r.,Nr 70, poz. 473) określający wysokość opłat minimalnych pobieranych za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych dotyczy przedsiębiorców rozpoczynających działalność gospodarczą w tym zakresie, jeżeli natomiast przedsiębiorca prowadził już sprzedaż napojów alkoholowych w roku poprzednim to uiszcza opłatę w wersji podwyższonej stosownie do postanowień art. 111 ust. 5 cyt. ustawy. Organ stwierdził, że dotychczasowy przedsiębiorca nie jest przedsiębiorcą rozpoczynającym działalność gospodarczą w rozumieniu art. 11¹ ust 3 cyt. ustawy. Zdaniem organu, powyższe regulacje oznaczają, że przy wydawaniu zezwoleń należy ocenić sytuację przedsiębiorcy to znaczy, czy jest to pierwszy jego punkt sprzedaży, czy też następny względem roku ubiegłego na obszarze tej samej gminy. Dotychczasowy przedsiębiorca handlujący alkoholem w roku poprzednim uzyskując nowe zezwolenie na taki handel w kolejnym, dodatkowym punkcie sprzedaży detalicznej, mógłby uiszczać minimalną opłatę tylko wówczas, gdyby sprzedaż poszczególnych rodzajów napojów alkoholowych nie przekraczała wartości określonych w art. 111 ust. 5 pkt 1, 2, 3. W uzasadnieniu swego stanowiska organ podniósł, że S O prowadził w roku poprzednim sprzedaż alkoholu oraz sprzedaż ta przekroczyła wartości ustalone w art. 111 ust. 5 pkt 1, 2, 3 cyt. ustawy w związku z tym, naliczona wysokość opłaty znajduje podstawy prawne w art. 11¹ ust 5 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. S O zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach akty Prezydenta z dnia [...] oraz [...] żądając uznania, że nie miał obowiązku uiszczenia opłaty za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych za rok 2005 wydanych dla podmiotów "T Z O, S O" spółka jawna w S – sklep przy ul. R. w S oraz S O PPHU "O." w S - sklep przy ul. S. w S ponad kwotę wynikającą z art. 11 ¹ ust 2 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi i orzeczenie o zwrocie nienależnie pobranej kwoty wraz z ustawowymi odsetkami od 1.02.2005r. oraz zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skarżący zarzucił organowi naruszenie przepisu prawa materialnego to jest art. 111 ust 5 cyt. ustawy przez jego nieprawidłowe zastosowanie. Zdaniem skarżącego, organ nie uwzględnił dwóch okoliczności, a mianowicie utworzenia w 2005r. nowego podmiotu gospodarczego: O S PPHU "O." w S z punktem sprzedaży przy ul. S. w S, a także nowego punktu sprzedaży przy ul. R. w S dla istniejącej firmy "T Z O, S O" spółka jawna w S, co miało istotny wpływ na wysokość opłaty za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych. W każdym z tych punktów organ miał obowiązek ustalenia opłaty za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych na podstawie art. 111 ust. 2 ustawy, czyli tak jak dla podmiotu rozpoczynającego działalność w tym zakresie. Ponadto skarżący wskazał, że Sąd Rejonowy w S postanowieniem z dnia 12 lutego 2008r. sygn. akt IC 26/08 odrzucił jego pozew przeciwko Urzędowi Miejskiemu w S w sprawie o zwrot nienależnie pobranego świadczenia z przyczyn niedpouszczalności drogi sądowej. Prezydent Miasta w odpowiedzi na skargę wniósł o jej odrzucenie z powodu wyczerpania drogi sądowej. Wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach postanowieniem z dnia 16 września 2005r. w sprawie sygn. akt II SA/Ke 657/05 w przedmiocie naliczonej opłaty za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych odrzucił skargę S O. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest Zadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy i przepisów postępowania, jeżeli mogły one mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kontrola ta obejmuje także niemające charakteru decyzji lub postanowień akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa ( art. 3 § 2 pkt 4 tej ustawy). Wychodząc z tak zakreślonych granic kognicji, Sąd stwierdził, że skarga S O w zakresie w jakim dotyczy braku obowiązku uiszczenia opłaty za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych za 2005r. ponad kwotę wynikającą z art. 111 ust. 2 ustawy z dnia 26 października 1982r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. (Dz.U.z 2007r.,Nr 70, poz. 473 – cytowanej dalej jako ustawa) jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie, albowiem sądowa kontrola zaskarżonej czynności wykazała naruszenie przepisów prawa materialnego, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Na wstępie należy odnieść się do podniesionego przez organ zarzutu wyczerpania w rozpoznawanej sprawie drogi sądowoadministracyjnej, w związku z wydaniem postanowienia z dnia 16 września 2005r., w sprawie sygn. akt II Sa/Ke 657/05, w którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach odrzucił skargę S O na czynność materialno-techniczną Prezydenta Miasta z dnia 11 stycznia 2005r. w przedmiocie naliczonej opłaty za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych dla S O. PPHU "O." –sklep ul. S w S oraz "T Z O i S. O" spółka jawna w S – sklep ul. R w S w wysokości 75.952,72 zł z przyczyn nie wezwania przez stronę organu do usunięcia naruszenia prawa w trybie art. 52 § 1 i 3 p.p.s.a. W istocie zarzut ten dotyczy powagi rzeczy osądzonej i prowadzi do braku możliwości ponownego rozstrzygania tej samej sprawy co do jej istoty, co skutkuje odrzuceniem skargi na podstawie art. 58 ust. 1 pkt 4 p.p.s.a. W świetle powołanego przepisu z powagą rzeczy osądzonej mamy do czynienia wówczas, gdy sprawa objęta skargą pomiędzy tymi samymi stronami jest w toku lub została prawomocnie osądzona. W piśmiennictwie i judykaturze reprezentowany jest pogląd, że powagą rzeczy osądzonej mogą być objęte tylko orzeczenia sądowe rozstrzygające co do istoty sprawę w postępowaniu sądowoadministracyjnym (rozstrzygnięcia merytoryczne), którymi – zgodnie z art. 132 p.p.s.a. - są wyroki. Przymiotu powagi rzeczy osądzonej nie mają więc postanowienia, choćby kończyły postępowanie w sprawie np. odrzucające skargę. Na gruncie konkretnej sprawy takie stanowisko oznacza, że postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 16 września 2005r., w sprawie sygn. akt II Sa/Ke 657/05 odrzucające skargę S O w przedmiocie opłaty za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych, nie rozstrzygając sprawy merytorycznie – nie posiada przymiotu powagi rzeczy osądzonej. Z tego względu skarga w niniejszej sprawie jest dopuszczalna, co pozwala na jej merytoryczne rozpoznanie. Przechodząc do meritum sprawy wskazać należy, że stosownie do art. 18 ust. 1 ustawy sprzedaż napojów alkoholowych może być prowadzona tylko na podstawie zezwolenia wydanego przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta), właściwego ze względu na lokalizację punktu sprzedaży. Takie zezwolenie podlega opłacie na zasadach określonych w art. 111 ustawy. Kwestią zasadniczą w rozpoznawanej sprawie jest rozstrzygnięcie, czy skarżący ma obowiązek uiszczenia za 2005r. opłaty za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych wydanych dla S O PPHU "O." – sklep ul. S w S oraz "T Z O i S. O" spółka jawna – sklep ul. R w S w kwocie minimalnej w oparciu o art. 11¹ ust 2 ustawy, czy też w kwocie podwyższonej wynikającej z art. 111 ust. 5 ustawy. Zgodnie z art. 111 ust. 2 ustawy opłatę za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych wnosi się na rachunek gminy, przed wydaniem zezwolenia, w wysokości: 1) 525 zł na sprzedaż napojów zawierających do 4,5 % alkoholu oraz piwa; 2) 525 zł na sprzedaż napojów zawierających powyżej 4,5 % do 18 % alkoholu (z wyjątkiem piwa); 3) 2.100 zł na sprzedaż napojów zawierających powyżej 18 % alkoholu. Opłata, o której mowa w ust. 2, dotyczy przedsiębiorców rozpoczynających działalność gospodarczą w tym zakresie ( art. 11¹ ust 3 cyt ustawy). Stosownie do treści art. 11 ¹ ust 5 ustawy opłatę za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych, przedsiębiorca prowadzący sprzedaż napojów alkoholowych w punkcie sprzedaży, w którym roczna wartość sprzedaży napojów alkoholowych w roku poprzednim przekroczyła: 1) 37.500 zł dla napojów alkoholowych o zawartości do 4,5 % alkoholu oraz piwa - wnosi w wysokości 1,4 % ogólnej wartości sprzedaży tych napojów w roku poprzednim; 2) 37.500 zł dla napojów alkoholowych o zawartości od 4,5 % do 18 % alkoholu (z wyjątkiem piwa) - wnosi w wysokości 1,4 % ogólnej wartości sprzedaży tych napojów w roku poprzednim; 3) 77.000 zł dla napojów alkoholowych o zawartości powyżej 18 % alkoholu - wnosi w wysokości 2,7 % ogólnej wartości sprzedaży tych napojów w roku poprzednim. Interpretacja powołanych powyżej norm prawnych prowadzi do stwierdzenia, że przedsiębiorca ma obowiązek uiszczenia opłaty w podwyższonej wysokości, w sytuacji kontynuacji działalności gospodarczej w zakresie sprzedaży napojów alkoholowych, jeżeli wartość sprzedaży napojów alkoholowych w punkcie sprzedaży przekroczyła wskaźniki określone w art. 111 ust. 5 pkt 1, 2 i 3 ustawy. Zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych jest aktem administracyjnym skierowanym do indywidualnie oznaczonego adresata. Zezwolenie daje uprawnienie do prowadzenia określonej działalności i w określonym miejscu. Lokalizacja punktu sprzedaży alkoholu związana jest z jego adresem, który wnioskodawca ma obowiązek podać we wniosku o wydanie zezwolenia. W ten sposób adres punktu sprzedaży napojów alkoholowych decyduje o właściwości miejscowej organu rozstrzygającego sprawę (art. 18 ust. 1 ustawy ) jak również stanowi niezbędny, obligatoryjny składnik samego zezwolenia, co wprost wynika z treści art. 18 ust. 7 pkt 6 ustawy. Z uwagi na powyższą specyfikę w orzecznictwie Naczelnego Sądu ugruntowany jest stanowisko, że zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych mają charakter podmiotowo-przedmiotowy (por wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 1997 r. sygn.akt II SA 1156/96). Aspekt podmiotowy przejawia się w tym, iż zezwolenie skierowane jest do konkretnego przedsiębiorcy, zamierzającego prowadzić działalność gospodarczą polegającą na sprzedaży napojów alkoholowych. Zezwolenie nie może być więc przeniesione na następców prawnych uprawnionego, zarówno pod tytułem szczególnym (w tym np. na nabywców punktu sprzedaży, którego dotyczy dane zezwolenie), jak i ogólnym (np. spadkobierców). Aspekt przedmiotowy przejawia się natomiast w tym, że zezwolenie dotyczy zawsze konkretnego punktu sprzedaży. Przedstawione rozważania mają istotne znaczenie dla interpretacji art. 111 ust. 3 ustawy, w szczególności dla określenia kogo należy uznać za przedsiębiorcę rozpoczynającego działalność gospodarczą w zakresie prowadzenia sprzedaży napojów alkoholowych. W ocenie Sądu, tylko w sytuacji, gdy występuje tożsamość obu elementów charakteryzujących dane zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych, można mówić o kontynuacji, zaś zmiana któregokolwiek z obligatoryjnych elementów zezwolenia prowadzi do wniosku, że mamy do czynienia z sytuacją, gdy podmiot rozpoczyna działalność polegającą na sprzedaży napojów alkoholowych w danym punkcie. Bezspornie dla S O. działającego w 2005r. pod firmą T Z O i S. O" spółka jawna w S, punkt sprzedaży napojów alkoholowych w sklepie przy ul. R w S był nowym miejscem, dla którego po raz pierwszy w 2005r. uzyskał zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych. Wcześniej bowiem ten sam podmiot prowadził w zakresie handlu alkoholem działalność w punkcie sprzedaży przy ul.S. Poza sporem jest również fakt, że S O w punkcie sprzedaży napojów alkoholowych przy ul. S. w S w 2005r. uzyskał zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych dla przedsiębiorcy: O S PPHU " O." w S. Wcześniej w tym samym punkcie prowadził działalność pod firmą: T Z O i S. O" spółka jawna w S. Ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi nie definiuje pojęcia przedsiębiorcy, dlatego interpretacji tego pojęcia należy dokonać z uwzględnieniem przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 173, poz. 1807 ze zm.). Zgodnie z art. 4 ust 1 tej ustawy, przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną - wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Przedsiębiorca O S PPHU " O." w S w 2005r. działał w obrocie prawnym jako osoba fizyczna, zaś T Z O i S. O" spółka jawna w S jak wskazuje jej nazwa - jako spółka jawna czyli jednostka organizacyjna niebędącą osoba prawną, której zdolność sądową przyznaje odrębna ustawa tj. ustawa z dnia 15 września 2000r. Kodeks spółek handlowych (Dz.U. Nr 94, poz. 1037, art. 1 § 2 w zw. z art. 22 § 1 ). W świetle przepisów prawa wymienione podmioty są odrębnymi przedsiębiorcami. W istniejących okolicznościach faktycznych i prawnych oznacza to, że organ powinien potraktować każdy z tych podmiotów jako rozpoczynający działalność gospodarczą w rozumieniu art. 111 ust. 3 ustawy, co stwarza obowiązek uiszczenia opłaty za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych na podstawie art. 111 ust. 2 ustawy. Zawarte w skardze żądanie zwrotu nienależnie pobranej kwoty wysokości 75 952, 72 zł wraz z ustawowymi odsetkami od 1.02.2005r. jest nieuzasadnione. Zgodnie z art. 146. § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd, uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, uchyla ten akt lub interpretację albo stwierdza bezskuteczność czynności. § 2. W sprawach, o których mowa w § 1, sąd może w wyroku uznać uprawnienie lub obowiązek wynikające z przepisów prawa. Na gruncie ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi powyższe żądanie sprowadza się do stwierdzenia istnienia określonego obowiązku wynikającego z przepisu prawa powszechnie obowiązującego. Kognicja sądu administracyjnego nie obejmuje dochodzenia roszczenia o zapłatę, które może być realizowane wyłącznie przed sądem powszechnym. Takie stanowisko zawarł Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 4 lutego 2008r. sygn. akt I OPS 3/07, podjętej w analogicznej sprawie, dotyczącej zwrotu opłaty za kartę pojazdu. W uzasadnieniu uchwały Sąd wskazał: "stwierdzenie w postępowaniu sądowoadministracyjnym, iż w oznaczonym zakresie powstaje obowiązek administracyjny strony lub nie, nie wyklucza dochodzenia przez stronę roszczenia o zapłatę w zakresie dotyczącym tego obowiązku, jeżeli organ nie wykona świadczenia. Rozstrzygnięcie sądu administracyjnego o istnieniu lub nieistnieniu takiego obowiązku może mieć zasadnicze znaczenie w toku rozpoznawania sprawy cywilnej o zapłatę". Z podniesionych wyżej względów niniejszy Sąd uwzględnił skargę S O. na akty Prezydenta Miasta z dnia [...] oraz z dnia [...} i na podstawie art. 146 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Natomiast koszty postępowania sądowego sąd zasądził na rzecz S O w oparciu o art. 200 p.p.s.a.