II SA/Ke 158/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Żak, Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.), Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 maja 2013r. sprawy ze skargi D. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na rzecz adwokata T. A. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych, w tym 55,20 (pięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych VAT - tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] znak: [...], po rozpatrzeniu odwołania D. W. od decyzji z dnia [...], znak: [...] wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta, w sprawie odmowy przyznania D. W. pomocy w postaci zasiłku celowego w formie biletów kredytowanych na trasie K-K-K w ilości 14 sztuk, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że D. W. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Mieszka wspólnie z matką i siostrą. Na jego dochód składa się: zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł oraz zasiłek stały w wysokości 389 zł. Zatem spełnia on wymagania wynikające z przepisu art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, który określa kryteria kwalifikujące do bezzwrotnych świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, w tym zasiłków celowych. Kryterium dochodowe w przypadku wnioskodawcy wynosi 542 zł. Jak wynika z załączonej do akt umowy D. W. od września 2012 r. uczy się w Prywatnym Policealnym Studium Zawodowym dla Dorosłych "Żak" w K. - specjalność asystent zarządu - w systemie zaocznym. W związku z podjęciem nauki ubiega się o pomoc w formie biletów kredytowanych na trasie K-K-K w ilości 14 sztuk. Dalej Kolegium zauważyło, że D. W. ma ukończony kurs kasjera lotniczego w Warszawie, szkołę logistyczną w Warszawie oraz szkołę o specjalności Inspektor BHP w Kielcach. Ponadto został pouczony o możliwościach uczestniczenia w programach unijnych organizowanych na terenie Kielc w celu dalszego kształcenia co znacznie zmniejszyło by koszty związane z dojazdami poza miejsce zamieszkania. Strona została również pouczona o organizowanym przez Oddział PERON "Projekcie Student." Ponieważ jednak szkoła do której uczęszcza odwołujący znajduje się w K. to organ I instancji poinformował stronę, iż o pomoc powinna ubiegać się w tamtejszym oddziale. SKO podkreśliło, że decyzja o odmowie lub przyznaniu prawa do pomocy w formie zasiłku celowego jest decyzją uznaniową, co oznacza, że organ ds. pomocy społecznej ma prawo decydować w ustalonych okolicznościach sprawy o przyznaniu, bądź odmowie przyznania takiego świadczenia, jak również o jego wysokości. Oceny takiej dokonuje na tle konkretnych okoliczności sprawy i biorąc pod uwagę swoje możliwości finansowe. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem uznanie administracyjne obejmuje prawo organu m.in. do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy rozeznać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłaszanych żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Zdaniem Kolegium dowody zgromadzone w sprawie wskazują, że organ I instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego, nie przyznając D. W. pomocy w postaci zasiłku celowego w formie biletów kredytowanych. Odwołujący bowiem nie uprawdopodobnił, iż pomoc o którą się ubiega jest niezbędną potrzebą bytową. Na gruncie rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że sytuacja skarżącego, a także ilość i rodzaj skierowanych już do skarżącego form pomocy, a z drugiej strony ograniczone środki finansowe organu uzasadniały wydanie decyzji odmownej w tym zakresie. Jak wynika z wyjaśnień Zastępcy Dyrektora Ośrodka Pomocy Rodzinie w K., zawartych w piśmie z dnia 2 listopada 2012 r. w październiku 2012 r. Rejon Opiekuńczy "KSM" dysponował kwotą 8865,88 zł na zasiłki celowe, z czego na specjalne zasiłki celowe przeznaczono 1979,86 zł. Średnia kwota zasiłku celowego wyniosła 121,45 zł a pomoc przyznano 73 osobom. Organ I instancji odmówił stronie pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego w formie biletów kredytowanych, bowiem D. W. wielokrotnie w 2012 r. otrzymywał pomoc w postaci zasiłków celowych: w styczniu - 120 zł, w lutym - 120 zł, w marcu - 120 zł, w kwietniu - 150 zł, w maju - 150 zł, w czerwcu - 160 zł, w lipcu - 150 zł, w sierpniu - 150 zł, we wrześniu - 150 zł, w październiku - 50 zł. Dodatkowo objęty jest pomocą w formie obiadów barowych, które przyznane zostały na okres od I do XII 2012 r., przy czym wartość miesięcznego abonamentu wynosi ok. 206 zł. Odnosząc się do zarzutów odwołania SKO podkreśliło, że nie ogranicza ono prawa do nauki, ale nie jest w stanie pokrywać kosztów dojazdu do każdej szkoły, którą strona wybierze tym bardziej, że odwołujący nie jest osobą która nie posiada żadnego wykształcenia i powinien przede wszystkim poszukiwać pracy w tych zawodach, w których posiada już wykształcenie. Organ dodał, że z wyjaśnień MOPR wynika, że D. W. przyznano pomoc w postaci biletu kredytowanego z uwagi na dojazdy związane z leczeniem, co mogło być uznane za niezbędne potrzeby w rozumieniu art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na powyższą decyzję złożył D. W. zarzucając, że MOPR chcąc przywiązać go do nauki w K. ogranicza jego prawo do swobodnego przemieszczania się w celu podnoszenia kwalifikacji. Dodał, że zarówno organy pomocy społecznej jak i państwo nie są zainteresowane udzieleniem skutecznej pomocy finansowej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. nr 175 poz. 1362 ze zm.) zwanej dalej w skrócie ustawą, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z kolei w myśl art. 3 ust. 1 ustawy, pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Z powyższej regulacji wynika więc, że zadaniem organów pomocy społecznej jest jedynie wspomaganie w działaniach, zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb. Jest to więc pomoc dla osoby korzystającej z pomocy społecznej, w jej dążeniu do polepszenia swojej sytuacji życiowej, co nie może jednak oznaczać bezwarunkowego zaspokajania jej wszystkich żądań i akceptowania przez organy postawy roszczeniowej. Ponadto pomoc ta powinna mieć charakter przejściowy, skłaniający jednostkę do aktywizacji i samodzielnego działania. Zwrócić również należy uwagę, że zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej (art. 39 ust. 1 ustawy), zasiłek ten może być także przyznany w formie biletu kredytowanego (art. 39 ust. 4 ustawy). Z kolei w myśl art. 3 ust. 4 ustawy potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy mogą zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Powyższe uregulowanie wskazuje więc, jak słusznie zauważyło Kolegium, że decyzja oparta na podstawie art. 39 ust. 1 ustawy jest decyzją uznaniową, co oznacza, że organ przyznający zasiłek nie jest zobowiązany do spełnienia żądań strony. Tak więc zainteresowany musi liczyć się z tym, że organ odmówi przyznania mu tego świadczenia lub też, że jego rozmiar będzie różny od tego, który określił we wniosku. Jednakże uznaniowość nie oznacza swobody organu orzekającego, który swoje stanowisko musi należycie uzasadnić. Podkreślić przy tym należy, że jeśli organ pomocy społecznej oceni z jednej strony sytuację materialną oraz potrzeby strony, a z drugiej własną zdolność finansową i uzna, że nie istnieje możliwość przyznania stronie zasiłku celowego w oczekiwanej przez niego wysokości lub formie, to decyzji takiej nie można zarzucić naruszenia prawa. W niniejszej sprawie organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Ustalone bowiem zostało, jakimi środkami finansowymi dysponował organ I instancji w miesiącu wydawania decyzji, jaka była ich średnia wysokość w skali danego miesiąca oraz ile osób korzystało w danym miesiącu z tej formy pomocy. Ponadto w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przedstawiona została wyczerpująca i obszerna argumentacja, przekonująca o słuszności odmownego załatwienia wniosku skarżącego o przyznanie zasiłku celowego z przeznaczeniem na pokrycie kosztów przejazdu do szkoły w K. Zdaniem Sądu zgodzić się trzeba z twierdzeniami organów, że wskazane świadczenie nie jest w przypadku skarżącego niezbędną potrzebą bytową. Zauważyć należy, że wymienione w art. 39 ust. 2 ustawy przykłady "niezbędnych potrzeb bytowych" nie wyczerpują pełnego katalogu tego pojęcia; nie ma ono także swojej definicji ustawowej. Dlatego zakwalifikowanie danej potrzeby jako bytowej i niezbędnej musi każdorazowo następować indywidualnie i przy uwzględnieniu realiów danej sprawy. Mając jednak na uwadze ogólne zadania pomocy społecznej wymienione w art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy, można sformułować generalną tezę, że zasiłek celowy winien zaspokajać potrzeby wnioskodawcy o charakterze osobistym, bez których nie można zachować warunków bytowania odpowiadających godności człowieka. Tak określoną potrzebą nie jest koszt przejazdu do szkoły położonej w innym mieście w celu kształcenia się w specjalności – asystenta zarządu, zwłaszcza w sytuacji gdy skarżący ukończył już liczne inne kursy, umożliwiające mu znalezienie zatrudnienia i poprawę warunków bytowych. Nie bez znaczenia pozostaje także fakt, że skarżący ma możliwość zdobywania kolejnych umiejętności zawodowych w kieleckich szkołach dla dorosłych, co niewątpliwie nie pociągałoby za sobą dużych kosztów związanych z dojazdem do szkoły. Mając powyższe na uwadze uznać należy, że nie ma podstaw do przyjęcia, że odmawiając skarżącemu zasiłku celowego, organy postąpiły w sposób dowolny i bez logicznego uzasadnienia swojego stanowiska. Bezskuteczny okazał się podniesiony na rozprawie przed Sądem zarzut braku upoważnienia przez Prezydenta Miasta pracownika MOPR do wydania decyzji z dnia [...]. Z przesłanej bowiem przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze poświadczonej za zgodność kserokopii upoważnienia wydanego przez Prezydenta Miasta w dniu 17 stycznia 2007 r. wynika, że osoba, która wydała decyzję w pierwszej instancji upoważnienie takie posiadała. Skoro zaskarżona decyzja odpowiada prawu i brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2012 poz. 270 ze zm.) dalej p.p.s.a. Orzeczenie zawarte w pkt II wyroku oparto na podstawie art. 250 p.p.s.a. oraz § 2 ust. 3 i § 18 ust.1 pkt 1c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U.2013.461 j.t).