II SA/Ke 159/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal Sędziowie Sędzia WSA Sylwester Miziołek Sędzia WSA Renata Detka (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Karolina Chrapkiewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 maja 2024 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 stycznia 2024 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy odstąpienia od żądania zwrotu wydatków poniesionych w związku z pobytem w schronisku oddala skargę. Decyzją z 11 stycznia 2024 r., [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania A. P., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 2 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza [...] i Gminy S. z 16 listopada 2023 r. o odmowie odstąpienia od żądania zwrotu wydatków poniesionych w związku z pobytem w schronisku prowadzonym przez Fundację "[...]" w okresie od 1 czerwca 2023 r. do 31 sierpnia 2023 r. w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu SKO ustaliło, że 27 września 2023 r. A. P., zwany dalej również skarżącym, złożył w Ośrodku Pomocy Społecznej w S. prośbę o odstąpienie od żądania zwrotu kwoty [...]zł, jako wydatków poniesionych w związku z pobytem w schronisku prowadzonym przez ww. Fundację. W odwołaniu złożonym od opisanej wyżej decyzji organu I instancji skarżący podniósł, że obecnie jest "po Komisji Lekarskiej ZUS o ciągłości choroby i dalszym otrzymywaniem renty inwalidzkiej". Dodał, że oczekuje na decyzję i wyrównanie finansowe zaległych miesięcy. Nadmienił, że nie uchyla się od opłat za pobyt w schronisku Fundacji. Rozpatrując sprawę w trybie odwoławczym SKO przywołało treść art. 98 i 104 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz podniosło, że organ I instancji, wydając decyzje w ramach uznania administracyjnego, wyjaśnił wszystkie okoliczności faktyczne oraz zbadał i rozważył w sposób wyczerpujący przesłanki przemawiające za zajętym stanowiskiem. Prawidłowo ustalił sytuację życiową i finansową skarżącego, wyciągając z tego odpowiednie wnioski. Organ słusznie uznał, że pomimo trudnej sytuacji zdrowotnej (orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności na stałe), skarżący ma lat 57 lat, od 13 lat mieszka w schronisku dla Bezdomnych prowadzonym przez Fundację "[...]", posiada stałe źródło dochodu w postaci renty wypłacanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, która po waloryzacji od 1 marca 2023 r. wynosi [...] zł, ponadto do świadczenia przysługuje mu dodatek pielęgnacyjny w kwocie [...]zł. SKO wskazało, że miesięczny dochód skarżącego przekracza kryterium dochodowe ustalone zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej dla osób samotnie gospodarujących w wysokości [...] zł. Ponadto nie można stracić z pola widzenia, że A. P. systematycznie korzysta ze wsparcia opieki społecznej w postaci specjalnych zasiłków celowych. W niniejszej sprawie podkreślenia wymaga również fakt, że otrzymana przez skarżącego pomoc społeczna w formie schronienia w schronisku Fundacji "[...]" w R. w okresie od 1 stycznia 2023 r. do 31 grudnia 2023 r. nastąpiła na wyraźny wniosek skarżącego, któremu pomoc przyznano po stwierdzeniu jej zasadności, z uwagi na potrzebę zapewnienia schronienia oraz przy uwzględnieniu sytuacji osobistej i zdrowotnej oraz przywiązaniu podopiecznego do schroniska w R., gdzie przebywa nieprzerwanie od 2013 r. Oceniając zaskarżone rozstrzygnięcie pod kątem zastosowania przewidzianych przepisem art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej możliwości, SKO uznało je za prawidłowe. Z jednej bowiem strony organ miał na uwadze, aby nie doszło do zupełnego zniweczenia skutków udzielonej odwołującemu pomocy, z drugiej zaś strony organ I instancji prawidłowo uznał, że sytuacja A. P. nie uzasadnia odstąpienia od żądania zwrotu wydatków poniesionych w związku z pobytem w schronisku w wysokości [...] zł, Organ odwoławczy wskazał, że skarżący ma stałe źródło dochodu oraz jest osobą radzącą sobie i dbającą o własne interesy skutecznie, wnosząc do OPS w S. wnioski o przyznanie różnych form pomocy w postaci zasiłków. W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze A. P. zaskarżył decyzję z 11 stycznia 2024 r. podnosząc, że się z nią nie zgadza. Wskazał, że przebywa w Fundacji "[...]" w R. i utrzymuje się z renty w wysokość [...] zł, gdzie za pobyt płaci 70% dochodu. Reszta zostaje mu na leki i na własne potrzeby. Pozostałe opłaty nie pozostają w jego gestii. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie wyznaczonym wskazanymi przepisami prawa Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że jest ona zgodna z prawem. Materialnoprawną podstawę decyzji objętej skargą stanowiły przepisy ustawy z dnia 2 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Zgodnie z art. 104 ust. 1 i 3 ustawy, należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (ust. 1). Wysokość należności podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej (ust. 3). W stanie sprawy należności, o jakich mowa wyżej, ustalone zostały decyzją wydaną z upoważnienia Burmistrza [...] i Gminy S. z 9 listopada 2023 r., w której orzeczono o zwrocie kwoty [...]zł tytułem wydatków poniesionych w związku z pobytem skarżącego w schronisku prowadzonym przez Fundację "[...]" w R. w okresie od 1 czerwca 2023 r. do 31 sierpnia 2023 r. W decyzji wskazano, że A. P. został skierowany do powyższej placówki decyzją z 10 marca 2023 r., w której ustalono odpłatność za pobyt w schronisku w wysokości 100 % dochodu tj. [...] zł. W następstwie waloryzacji otrzymywanej przez skarżącego renty należność ta wzrosła do [...] zł. Z uwagi na fakt, że dochód A. P. jest mniejszy niż koszt utrzymania mieszkańca w schronisku prowadzonym przez fundację (wynoszącym [...] zł), K. OPS w S. podjął decyzję o partycypacji Ośrodka w kosztach pobytu skarżącego na poziomie różnicy pomiędzy miesięcznym kosztem pobytu w schronisku, a miesięcznym dochodem A. P.. Z decyzji wynika również, że zaległość powstała na skutek niewywiązywania się skarżącego z obowiązku uiszczania obciążających go opłat za pobyt w schronisku. Zgodnie z art. 104 ust. 4 ustawy, będącym podstawą rozpoznania wniosku A. P. o odstąpienie od żądania zwrotu kwoty ustalonej opisaną wyżej decyzją z 9 listopada 2023 r., w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Decyzje administracyjne wydawane na podstawie art. 104 ust. 4 ustawy podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego. Z przepisu tego wynika bowiem, że organ "może" odstąpić od żądania zwrotu wydatków na udzielone świadczenie. Oznacza to, że organowi administracji przysługuje swoboda decyzyjna co do wyboru treści rozstrzygnięcia, ale nie dowolność. Nawet spełnienie przesłanek przewidzianych w tym przepisie nie zobowiązuje organu do odstąpienia od żądania zwrotu opłat. Wystąpienie przesłanki przewidzianej w art. 104 ust. 4 ustawy jedynie umożliwia organowi zastosowanie wspomnianej ulgi. W razie braku przesłanek uzasadniających zastosowanie ulgi organ zobligowany jest wydać rozstrzygnięcie negatywne, tj. odmówić odstąpienia od żądania zwrotu należności. Organ administracyjny ma zatem swobodę wyboru kierunku rozstrzygnięcia, lecz jest obowiązany szczegółowo zbadać stan faktyczny sprawy, ocenić zgromadzony materiał dowodowy oraz stanowisko strony, a następnie przedstawić tok rozumowania w uzasadnieniu decyzji. Kontrola sądowa decyzji wydanej w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do oceny, czy postępowanie zostało przeprowadzone zgodnie z zasadami procedury administracyjnej, czy zgodnie z nimi ustalono stan faktyczny sprawy, a rozstrzygnięcie wynika z tych ustaleń i nie ma znamion rozstrzygnięcia dowolnego. Sąd nie ocenia słuszności wybranego przez organ rozstrzygnięcia, a prawidłowość samego procesu wydawania decyzji (por. wyroki WSA: w G. z 23.03.2023 r., II SA/Gl 139/23, LEX nr 3520283; w Białymstoku z 12.09.2023 r., II SA/Bk 433/23, LEX nr 3623390). Do tego typu decyzji zastosowanie znajduje przepis art. 7 k.p.a., który zakreśla ramy zasady prawdy obiektywnej oraz zasadę załatwienia sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA z 26 września 2000 r., I SA 945/00, LEX 79608). Należy jednocześnie zaakcentować, że użyty w art. 104 ust. 4 ustawy zwrot "w przypadkach szczególnie uzasadnionych" obejmuje całokształt sytuacji materialnej, zdrowotnej i życiowej wnioskodawcy. Pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" należy odnosić do przypadków zupełnie wyjątkowych, gdy sytuacja życiowa osoby ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczajna, dotkliwa w skutkach, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, czy wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. W konsekwencji nawet trudna sytuacja bytowa osoby zobowiązanej nie zwalnia z obowiązku zwrotu świadczenia, gdyż znaczny ciężar związany z wykonywaniem tego obowiązku nie jest jeszcze równoznaczny ze "szczególnym przypadkiem", o którym mowa w 104 ust. 4 ustawy (por. wyroki WSA: w Lublinie z 30.04.2020 r., II SA/Lu 94/20, LEX nr 3078560; w Warszawie z 27.04.2022 r., I SA/Wa 2334/21, LEX nr 3360503). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy należy uznać, że zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu. W trakcie całego postępowania skarżący nie wykazywał żadnych okoliczności uzasadniających wystąpienie "szczególnie uzasadnionego przypadku" przy zaistnieniu którego możliwe byłoby odstąpienie od żądania wobec niego zwrotu zaległości w opłatach za pobyt w schronisku. Organy szczegółowo ustalił sytuację zdrowotną, osobistą i materialną skarżącego, przenalizowały wszystkie okoliczności sprawy i wydały decyzje w granicach uznania administracyjnego nie naruszając art. 104 ust. 4 ustawy. Przyjęte w zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji rozstrzygnięcie jest przekonujące i logicznie uzasadnione. Organy wzięły pod uwagę wiek A. P., fakt, że jest on osobą zaliczoną do znacznego stopnia niepełnosprawności oraz to, że odpłatność za pobyt w schronisku pochłania znaczącą część otrzymywanej przez niego renty. Trafnie jednak dostrzegł zarówno organ I instancji jak i organ odwoławczy, że otrzymana przez skarżącego pomoc w formie udzielenia schronienia w schronisku Fundacji "[...]" w R. nastąpiła na wyraźną, pisemną prośbę skarżącego. Z akt administracyjnych wynika jednocześnie, że odpłatność za pobyt w tym schronisku jest znacznie większa aniżeli w przypadku schroniska prowadzanego przez Fundację Gospodarczą Św. B. A. w K., z którą OPS w S. miał zawartą umowę w roku 2023 r. Koszt pobytu w schronisku wyłonionym przez OPS wynosił [...] zł miesięcznie, podczas gdy w Fundacji "[...]" - [...] zł. Mimo tego, A. P. otrzymał z Gminy dofinansowanie do kosztów pobytu w wybranym przez siebie schronisku, gdyż OPS dopłacał różnicę między miesięcznym kosztem pobytu w schronisku, a miesięcznym dochodem skarżącego (wyjaśnienia Kierownika OPS w S. – k. 18 – 19 akt administracyjnych). Ponadto, do września 2023 r. odpłatność skarżącego wynosiła 100% miesięcznego dochodu, a zgodnie z decyzją organu I instancji z 2 października 2023 r. została zmniejszona do wysokości 80% jego miesięcznego dochodu tj. do kwoty [...]zł (k. 21 akt administracyjnych). Skarżący miał więc pełną świadomość tego, jakim obciążeniem dla jego budżetu będzie pobyt w schronisku w R.. Słusznie organy także podniosły, że skarżący uzyskuje stały, miesięczny dochód w kwocie [...]zł (renta) oraz [...] zł (dodatek pielęgnacyjny) i regularnie korzysta ze wparcia opieki społecznej w postaci specjalnych zasiłków celowych na zakup leków (10 marca 2023 r. – [...] zł, 10 maja 2023 r. – [...] zł, 16 listopada 2023 r. – [...] zł – pismo Kierownika OPS w S. do SKO w K. z 28 listopada 2023 r.). Pomimo tego nie wywiązuje się z obowiązku uiszczania kosztów pobytu w schronisku. Od stycznia 2023 r. A. P. dwukrotnie wpłacił kwoty: [...] zł - 27 lipca 2023 r. i [...] zł - 25 września 2023 r., jednak nie pokryły one zadłużenia, gdyż zostały zaliczone na zaległości za miesiące styczeń – maj 2023 r. i częściowo za czerwiec 2023 r. Za czerwiec 2023 r. powstała niedopłata w kwocie [...]zł, w okresie od 1 lipca 2023 r. do 31 sierpnia 2023 r. skarżący nie wpłacił żadnej kwoty, co spowodowało żądaną zaległość w wysokości [...] zł. Co istotne, już po złożeniu wniosku z 27 września 2023 r. A. P. nie uiścił żadnej kwoty na rzecz Ośrodka (tj. w okresie od 1 października 2023 r. do 28 listopada 2023 r. – pismo Kierownika OPS j.w.), co czyni niewiarygodnym oświadczenie zawarte w odwołaniu, że "nie uchyla się od opłat za pobyt w Fundacji". Podkreślić przy tym należy, że w schronisku ma on zapewnione wszystkie niezbędne potrzeby bytowe, a mimo to opłaty nie są regulowane. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności stwierdzić należy, że organy zasadnie oceniły, że przypadek skarżącego nie może być uznany za szczególnie uzasadniony, dopuszczający uwzględnienie wniosku o odstąpienie od pobrania należności stanowiących przedmiot sprawy. Na żadnym etapie postępowania skarżący nie przedstawił okoliczności pozwalających na odmienną ocenę. W szczególności mimo deklaracji zawartej we wniosku z 27 września 2023 r. nie zaczął regulować należności. Nie podał też przeszkód uniemożliwiających mu opłacanie pobytu w schronisku; nie wskazują na nie również akta sprawy i zgromadzony materiał dowodowy. W tym stanie rzeczy, ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.