II SA/Ke 16/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka (spr.), Sędzia WSA Jacek Kuza, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Katarzyna Tuz-Stando, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 marca 2013r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata W. W. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych w tym VAT w kwocie 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z [...] znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. po rozpatrzeniu odwołania J. K. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję z 6 sierpnia 2012 r. wydaną z upoważnienia Wójta Gminy S. uznającą ww. za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że 26 kwietnia 2012 r. do J. K. zostało skierowane pismo wzywające go do stawienia się w ośrodku celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i odebrania oświadczenia majątkowego. Skarżący zgłosił się w dniu 25 maja 2012 r., jednakże odmówił podpisania wywiadu oraz złożenia oświadczenia majątkowego. Do dnia wydania decyzji przez organ II instancji nie zgłosił się też w celu dopełnienia ww. obowiązku. W odwołaniu od decyzji organu I instancji z 6 sierpnia 2012 r. uznającej J. K. za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych skarżący podniósł, iż nie zgadza się z tym rozstrzygnięciem i wyjaśnił, że jest osobą bezrobotną, a ze względu na zły stan zdrowia nie może wykonywać żadnych ciężkich prac i utrzymuje się tylko z prac dorywczych. W swojej ocenie nie uchyla się od obowiązków alimentacyjnych albowiem płaci tylko tyle na ile go stać. Mieszka w starym, wymagającym remontu domu po dziadku. Skarżący wskazał, że ośrodek wie, iż nie ma żadnego majątku. Rozpatrując sprawę w trybie odwoławczym Kolegium wskazało na art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i stwierdziło, że J. K. po wezwaniu przez organ I instancji nie wykazywał chęci współpracy, odmówił np. podania nr prawa jazdy, nie podpisał wywiadu środowiskowego oraz odmówił złożenia oświadczenia majątkowego. Nie wywiązał się więc z nałożonych przez ustawę obowiązków określonych w ww. przepisie, a ponadto w okresie ostatnich 6 miesięcy nie wpłacał w każdym z nich alimentów w kwocie nie niższej niż 50% kwoty alimentów bieżąco ustalonych. To, w ocenie SKO, czyniło zasadną decyzję organu I instancji. W skardze na rozstrzygnięcie organu odwoławczego złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach J. K. opisał swoją trudną sytuację życiową. Podniósł, że nie zgadza się z decyzją Wójta Gminy S. oraz utrzymującą ją w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. Wskazał, że jest bezrobotny i utrzymuje się z prac dorywczych oraz pomocy społecznej. W związku z faktem, iż jest po trzech wypadkach nie może podjąć ciężkiej pracy i często brakuje mu pieniędzy na podstawowe potrzeby. Spłaca swoje zadłużenie alimentacyjne jedynie w części, gdyż na pełne wywiązywanie się ze zobowiązań nie pozwala mu jego ciężka sytuacja życiowa. Podniósł ponadto, że nie podpisał wywiadu i nie złożył oświadczenia majątkowego ponieważ wcześniej pracownik pomocy społecznej był u niego w domu i widział, w jakich warunkach zamieszkuje. Niezależnie od powyższego pełnomocnik ustanowiony dla skarżącego z urzędu w piśmie procesowym z 4 marca 2013 r. sprecyzował zarzuty podnoszone przez J. K. wskazując, że decyzja SKO wydana została z naruszeniem art. 15 kpa poprzez ograniczenie się przez organ II instancji do dokonania jedynie kontroli decyzji pierwszoinstancyjnej bez przeprowadzenia dwukrotnego rozstrzygnięcia sprawy oraz z uchybieniem art. 7, 77 § 1 i 80 kpa poprzez niepodjęcie przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy wyrażające się brakiem wezwania skarżącego do stawienia się celem wykonania wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego. W ocenie pełnomocnika, Kolegium nie odniosło się do twierdzeń J. K., iż nie złożył wymaganego podpisu oraz oświadczenia majątkowego bowiem był przekonany, że wszystkie informacje wymagane przez prawo zawarte zostały już w dokumentach, które wypełniał celem otrzymania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego z powodu bezrobocia. Ponadto wskazał, iż w notatce służbowej z 25 maja 2012 r. pracownicy GOPS w S. odnotowali jedynie fakt odmowy podpisu, natomiast brak jest w niej informacji o tym, czy skarżący został należycie poinformowany o skutkach takiego zachowania i czy wyjaśniono mu, że powoływanie się na ustalenia organu nie jest wystarczające do prawidłowego zakończenia sprawy. Zdaniem pełnomocnika nie można z całą stanowczością stwierdzić, iż skarżący w sposób świadomy i ze złej woli odmówił współpracy. Stawił się on bowiem na wyznaczony termin, podał informacje, o które został zapytany i stwierdził, że pismo takiego rodzaju już kiedyś podpisał i jest ono dostępne dla pracowników organu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., nr 1228 ze zm.), zwanej dalej ustawą, w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: 1) złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych - organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Stosownie do art. 5 ust. 3a cytowanej ustawy, decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Z treści ww. przepisów wynika, że przesłanki pozytywne wszczęcia postępowania dotyczącego uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych wymienione zostały w sposób enumeratywny w pkt od 1 do 3 art. 5 ust. 3 ustawy. Wystąpienie którejkolwiek z nich nie może jednak stanowić podstawy do wydania decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych w przypadku określonym w art. 5 ust. 3a ustawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze argumentując wystąpienie podstaw faktycznych i prawnych za utrzymaniem w mocy decyzji uznającej J. K. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stwierdziło, że przesłanką przemawiającą za prawidłowością takiego rozstrzygnięcia jest fakt, iż ww. odmówił podpisania przeprowadzonego z nim wywiadu oraz nie złożył wymaganego oświadczenia majątkowego. W ocenie Sądu, przedstawione motywy wydania zaskarżonej decyzji, które zostały zaprezentowane przez organ odwoławczy w kontekście przytoczonych wyżej, obowiązujących przepisów ustawy, pozwalają na uznanie, że decyzja ta jest zgodna z prawem. Zauważyć bowiem należy, że zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy do wszczęcia postępowania zmierzającego do uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od świadczeń alimentacyjnych wystarczające jest spełnienie jednej z przesłanek wskazanych w pkt. 1-3 ww. przepisu. Tym samym, skoro J. K. poprzez niezłożenie podpisu uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego, odmówił złożenia oświadczenia majątkowego, a ponadto - co podkreślił organ - nie zaszedł przypadek z art. 5 ust. 3a ustawy, to zasadnym było podjęcie decyzji o uznaniu go za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Nie zasługują na uwzględnienie twierdzenia skarżącego, jakoby odmowa złożenia powyższych dokumentów była uzasadniona z uwagi na fakt, iż uprzednio w związku z okolicznością, że ubiegał się o przyznanie pomocy społecznej, przeprowadzono już u niego wywiad środowiskowy i GOPS w S. miał pełną wiedzę na temat jego sytuacji majątkowej. Zauważyć bowiem należy, że konieczność wzięcia udziału w wywiadzie środowiskowym i złożenia oświadczenia majątkowego w postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy jest niezależna od ewentualnego uprzedniego składania choćby identycznych dokumentów w toku innych postępowań związanych z udzielaniem pomocy społecznej. Jednocześnie koniecznym jest wskazanie, że złożenie oświadczenia majątkowego przez dłużnika alimentacyjnego jest obwarowane sankcją karną z art. 233 § 1 kk za złożenie fałszywego zeznania, co wynika wprost z art. 4 ust. 2 ustawy i o czym dłużnik zostaje pouczony na druku oświadczenia majątkowego. Już z tej przyczyny, sam fakt, że skarżący przedstawił swoją sytuację osobistą i majątkową w treści odwołania, nie zwalania go od obowiązku złożenia oświadczenia majątkowego. Jednocześnie wskazać należy, że nie zasługują na uwzględnienie twierdzenia strony skarżącej jakoby w toku postępowania SKO naruszyło zasadę dwuinstancyjności postępowania oraz nie wyjaśniło w sposób wszechstronny wszystkich okoliczności sprawy. Nie sposób bowiem uznać, że ustalenie przez organ II instancji stanu faktycznego pokrywającego się z tym, jaki legł u podstaw decyzji I instancji, miałoby wskazywać na brak poczynienia własnych ustaleń przez organ odwoławczy. Ponadto zgodnie z art. 136 kpa organ II instancji może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Wskazany przepis określa granice postępowania wyjaśniającego (dowodowego) przed organem odwoławczym. Oznacza to, że organ odwoławczy nie jest obowiązany do przeprowadzenia postępowania dowodowego w jego całokształcie, tzn. nie jest obowiązany do ponownego zgromadzenia wszystkich dowodów celem ustalenia rzeczywistego stanu sprawy administracyjnej. Ocena prawidłowości zaskarżonej decyzji wymagać jednak będzie od organu odwoławczego ustalenia, czy organ I instancji zgromadził "całokształt materiału dowodowego" i właściwie go ocenił. Gdy organ odwoławczy stwierdzi, że sposób przeprowadzenia postępowania dowodowego przez organ I instancji nie budzi zastrzeżeń, zaś dokonana przez ten organ ocena dowodów zebranych w sprawie jest prawidłowa, wówczas nie jest obowiązany do poszukiwania dalszych dowodów. Tym samym organ II instancji wbrew twierdzeniom strony skarżącej nie był uprawniony do przeprowadzenia postępowania dowodowego w postaci wezwania skarżącego do stawienia się celem wykonania wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego. Czynności te stanowiłyby bowiem w istocie przeprowadzenie postępowania dowodowego w jego całokształcie co miało już miejsce przed organem I instancji. Z podniesionych wyżej względów, ponieważ zawarte w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a. Orzeczenie w pkt II oparto na art. 250 p.p.s.a. oraz § 19 pkt 1 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2002 r., Nr 163, poz. 1348 ze zm.).