II SA/Ke 160/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal Sędzia WSA Beata Ziomek Protokolant Starszy inspektor sądowy Joanna Dziopa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego w Jędrzejowie na uchwałę Rady Miejskiej w Jędrzejowie z dnia 24 listopada 2017 r. nr XL/381/17 w przedmiocie wprowadzenia zmian w uchwale dotyczącej ustalenia wysokości diet dla radnych z tytułu wykonywania mandatu stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały. Rada Miejska w Jędrzejowie 24 listopada 2017 r., działając na podstawie art. 25 ust. 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1875), zwanej dalej "u.s.g.", oraz § 3 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 lipca 2000 r. w sprawie maksymalnej wysokości diet przysługujących radnemu gminy (Dz.U. z 2000 r., nr 61, poz. 710) podjęła uchwałę nr XL/381/17 w sprawie wprowadzenia zmian w uchwale dotyczącej ustalenia wysokości diet dla radnych z tytułu wykonywania mandatu. W § 3 tego aktu postanowiono, że uchwała wchodzi w życie z dniem powzięcia z mocą obowiązującą od 1 grudnia 2017 r. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na powyższą uchwałę - z powodu istotnego naruszenia prawa wniósł Prokurator Rejonowy w Jędrzejowie zarzucając naruszenie: 1. art. 88 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 4 ust. 1, art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 1461) poprzez nieopublikowanie uchwały w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym w sytuacji, gdy uchwała stanowi akt prawa miejscowego; 2. art. 4 ust. 1 i 2 powyższej ustawy poprzez wprowadzenie w § 3 uchwały zapisu, że wchodzi ona w życie z dniem powzięcia z mocą obowiązującą od 1 grudnia 2017 r., czyli 7 dnia od jej uchwalenia, w sytuacji, gdy nie zaistniały przesłanki wejścia uchwały w terminie krótszym niż 14 dni, o jakich mowa w art. 4 ust. 2 tej ustawy. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności całej uchwały. Z uzasadnienia skargi wynika, że jej autor podzielił pogląd wyrażany w judykaturze, że uchwała w sprawie ustalania zasad i wysokości diet dla radnych jednostek samorządu terytorialnego z tytułu wykonywania mandatu jest aktem prawa miejscowego (wyrok NSA z 28 kwietnia 2020 r., II OSK 570/19). W konsekwencji jako akt prawa miejscowego zaskarżona uchwała powinna zostać opublikowana w wojewódzkim dzienniku urzędowym oraz wejść w życie nie wcześniej niż po upływie 14 dni od dnia opublikowania. Jednak w § 3 tej uchwały nie przewidziano jej publikacji w Dzienniku Urzędowym Województwa Świętokrzyskiego. Niespełnienie wymagań formalnych w uchwale stanowiącej akt prawa miejscowego w zakresie należytej publikacji - wynikających z art. 41 ust. 1 u.s.g. w związku z art. 13 pkt 2 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych - jest istotnym naruszeniem prawa, powodującym konieczność stwierdzenia nieważności uchwały w całości. Skarżący zwrócił uwagę na doniosłość prawidłowego ogłoszenia aktu prawa miejscowego oraz skutki nieprawidłowego ogłoszenia tego typu aktu przejawiające się w braku mocy wiążącej. Podkreślił, że zaskarżona uchwała nie została opublikowana, a zatem nie weszła w życie i nie jest aktem obowiązującym. W odpowiedzi na skargę Rada Miejska w Jędrzejowie pozostawiła skargę do uznania Sądu zaznaczając, że dopiero doktryna i orzecznictwo sprzed kilku lat wypracowały stanowisko odnośnie charakteru uchwały w sprawie ustalenia diet dla radnych z tytułu wykonywania mandatu, jako aktu prawa miejscowego, choć skierowanego do określonej niewielkiej grupy osób. Zgodnie z wcześniejszą wykładnią, tego typu uchwały stanowiły akty kierownictwa wewnętrznego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 pkt 5 oraz art. 147 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), dalej: p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, przy czym, uwzględniając skargę na akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej, Sąd stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności. Stosownie do art. 3 § 1 pkt 6 p.p.s.a kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5 tego przepisu, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej. W analizowanej sprawie istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ma charakter prawny zaskarżonej uchwały. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, zgodnie z którym dla kwalifikacji danej uchwały jako aktu prawa miejscowego decydujące znaczenie ma charakter norm prawnych i ich oddziaływanie na sytuację prawną adresatów. Przyjmuje się, że jeżeli uchwała zawiera przynajmniej jedną normę o charakterze generalnym i abstrakcyjnym, to w sprawie mamy do czynienia z aktem prawa miejscowego (por. wyroki NSA z 19 czerwca 2019 r., II OSK 2048/17, z 20 września 2018 r., II OSK 2353/16, dostępne są na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Abstrakcyjność zaskarżonej uchwały Rady Miejskiej w Jędrzejowie wyraża się w tym, że diety mają charakter powtarzalny. Adresatem przepisów uchwały nie jest konkretna osoba, ale każdy mieszkaniec, który pełniłby określoną w tej uchwale funkcję, przepisy te mają zatem charakter generalny. Krąg adresatów tej uchwały nie jest liczny, jednak przez określenie go wspólną cechą, jaką jest pełnienie wskazanej w uchwale funkcji, przepisy te stały się generalnymi. Nie ulega również wątpliwości, że uchwała zawiera przepisy normatywne, na podstawie których jej adresaci uzyskali uprawnienia do diety. Uchwała ta została wydana na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 25 ust. 4 u.s.g. Ponadto nie jest związana z kadencyjnością rady, co oznacza, że uchwała ta zachowuje ważność także po zakończeniu kadencji organu stanowiącego, który ją uchwalił. Sąd podziela wielokrotnie wyrażany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd, zgodnie z którym uchwała w sprawie ustalenia zasad przyznawania i wysokości diet radnych jednostek samorządu terytorialnego stanowi akt prawa miejscowego (por. m. in. wyroki NSA z: 13 marca 2024 r., III OSK 1522/22; 27 czerwca 2023 r., III OSK 2472/21; 17 listopada 2021 r., III OSK 4382/21; 28 kwietnia 2020 r., II OSK 570/19; 7 listopada 2017 r., II OSK 2794/16, dostępne jw.). Podjęta przez Radę Miejską w Jędrzejowie uchwała w sprawie wprowadzenia zmian w uchwale dotyczącej ustalenia wysokości diet dla radnych z tytułu wykonywania mandatu jest zatem aktem prawa miejscowego. Zgodnie z art. 91 ust. 1 u.s.g., uchwały organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne. Podstawą stwierdzenia takiego faktu jest uznanie, że doszło do istotnego naruszenia prawa. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że do istotnych wad uchwały, których wystąpienie skutkuje stwierdzeniem jej nieważności (art. 91 ust. 1 u.s.g.), zalicza się naruszenie przepisów wyznaczających kompetencję organów jednostek samorządu terytorialnego do podejmowania uchwał, naruszenie podstawy prawnej podjętej uchwały, naruszenie przepisów prawa ustrojowego oraz prawa materialnego poprzez wadliwą ich interpretację oraz przepisów regulujących procedury podejmowania uchwał (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 8 lutego 1996 r., sygn. SA/Gd 327/95, publ. OwSS 1996/3/90; z 11 lutego 1998 r., sygn. akt II SA/Wr 1459/97, publ. OwSS 1998/3/79; por. także: Z. Kmieciak, M. Stahl, Akty nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego, Samorząd Terytorialny, 2001, z. 1-2, s. 102). Obowiązek ogłaszania aktów prawa miejscowego wynika wprost z art. 2 ust. 1 i art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych, który przewiduje, że akty prawa miejscowego stanowione przez organ gminy ogłasza się w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Stosownie do treści art. 4 ust. 1 powołanej ustawy akty normatywne, zawierające przepisy powszechnie obowiązujące, ogłaszane w dziennikach urzędowych wchodzą w życie po upływie czternastu dni od dnia ich ogłoszenia, chyba że dany akt normatywny określi termin dłuższy. Do zasad i trybu ogłaszania aktów prawa miejscowego zgodnie z ustawą z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych odsyła także art. 42 u.s.g. Urzędowe ogłoszenie aktu prawa miejscowego jest warunkiem jego wejścia w życie, stanowiąc jeden z istotnych elementów systemu zapewniającego jawność norm prawnych w społeczeństwie, a co za tym idzie, służy zapewnieniu zasady praworządności. Uchwała z zakresu prawa miejscowego, która podlega obowiązkowi ogłoszenia, a która nie zostaje przekazana do ogłoszenia w wojewódzkim dzienniku urzędowym, jest w całości nieważna. Niepromulgowanie aktów prawa miejscowego stanowi bowiem istotne naruszenie prawa powodujące stwierdzenie ich nieważności. Właściwe ogłoszenie aktu prawa miejscowego jest warunkiem jego wejścia w życie, co wynika wprost z art. 88 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Podkreślenia przy tym wymaga, że w sytuacji braku spełnienia wymogu publikacji aktu prawa miejscowego, nieważność takiej uchwały dotyczy nie tylko postanowień sprzecznych z przepisami, ale dotyczy całości uchwały jako aktu prawa miejscowego, gdyż z powodu jej nieogłoszenia w wojewódzkim dzienniku urzędowym nie może ona wywołać skutków prawnych w niej zamierzonych (por. wyrok NSA z 3 listopada 2010 r., I OSK 1213/10, dostępny jw.). Podsumowując, analizowana uchwała nie została ogłoszona w dzienniku urzędowym, zgodnie z przywołanymi wyżej regulacjami ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych. W § 5 tej uchwały określono jedynie, że wchodzi ona w życie z dniem powzięcia z mocą obowiązującą od 1 grudnia 2017 r. Powyższa wadliwość pozwala na uznanie, że zaskarżona uchwała została wydana z naruszeniem art. 42 u.s.g. w zw. z art. 2 ust. 1, art. 4 ust. 1 i art. 13 pkt 2 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych i art. 88 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, skutkującym w całości jej nieważnością. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, na podstawie art 147 § 1 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji wyroku.