II SA/Ke 163/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Ziomek, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian, Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Urszula Opara, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2009r. sprawy ze skargi Ł. G. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy odroczenia zasadniczej służby wojskowej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. Decyzją Nr [...] z dnia [...] Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 39 ust. 1 pkt 6, art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (j. t. Dz. U. Nr 241/04 poz. 2416 ze zm.) oraz na podstawie § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 11 kwietnia 2006 r. w sprawie wcześniejszego zwalniania żołnierzy z zasadniczej służby wojskowej i z nadterminowej zasadniczej służby wojskowej (Dz. U. Nr 72/06 poz. 499), po rozpatrzeniu odwołania Ł. G. od decyzji Wojskowego Komendanta Uzupełnień z dnia [...] wydanej w sprawie odmowy udzielenia odroczenia zasadniczej służby wojskowej, utrzymał w mocy zaskarżona decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy na wstępie zauważył, że odwołanie, choć zostało wniesione bez pośrednictwa organu I instancji, to jednak zostało złożone w terminie. Organ zwrócił też uwagę, że zarówno to odwołanie jak i kolejne czynności w sprawie podejmowane były przez pełnomocnika Ł. G. – jego ojca J. G. Akceptując rozstrzygnięcie Wojskowego Komendanta Uzupełnień, organ II instancji stwierdził, że postępował on konsekwentnie wydając najpierw kartę powołania, a następnie decyzję o odmowie udzielenia odroczenia zasadniczej służby wojskowej, przy czym tylko ta ostatnia decyzja została zaskarżona. Następnie organ uznał, że okoliczności podane w odwołaniu zeszły na plan dalszy, ponieważ na pierwszym planie pojawiła się okoliczność zgłoszenia się przez Ł. G. do wojska celem odbycia zasadniczej służby wojskowej. W związku z tym organ uznał, że w sprawie muszą mieć zastosowanie przepisy rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 11 kwietnia 2006 r. w sprawie wcześniejszego zwalniania żołnierzy z zasadniczej służby wojskowej (Dz. U. Nr 72, poz. 499), a w szczególności § 3 ust. 1 określający co może być podstawą zwalniania żołnierza z zasadniczej służby wojskowej przed jej odbyciem. Równocześnie na podstawie art. 8 kpa organ pouczył odwołującego się o potencjalnej możliwości opuszczenia wojska przy wykorzystaniu możliwości, o jakiej mowa w § 3 ust. 1 pkt 5 tego rozporządzenia. Organ przybliżył przy tym procedurę i podstawy zwolnienia ze służby w trybie tego przepisu. Organ zasugerował też, że dokumentacja lekarska dotycząca stanu zdrowia odwołującego znajdująca się w aktach sprawy, w kontekście wyjaśnień jego ojca dotyczących faktu pobicia go przed zgłoszeniem się do wojska, powinna być przedmiotem stosownego postępowania zainicjowanego przez dowódcę jednostki, w której skarżący przebywa, ale nie w celu ewentualnego zwolnienia z wojska, ale po to by ustrzec Skarb Państwa – jednostkę wojskową przed roszczeniami odszkodowawczymi z tytułu ewentualnie ujawnionych w czasie odbywania zasadniczej służby wojskowej skutków zdarzeń z okresu poprzedzającego tę służbę. Odnosząc się jednak - ale w sposób ograniczony – do argumentów odwołania natury edukacyjnej, Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego zwrócił uwagę, że obowiązek odbywania zasadniczej służby wojskowej wypływa z obowiązku konstytucyjnego, zaś nauka jest obowiązkowa tylko do 18 roku życia, w związku z czym dla organu nie ma wątpliwości, co musi być realizowane w pierwszej kolejności. W skardze na powyższe rozstrzygnięcie wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, działający w imieniu Ł. G. jego ojciec J. G. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji. Autor skargi zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynika sprawy, tj. naruszenie: 1. art. 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez jego niezastosowanie w sprawie i nie uznanie działań organu I instancji za rażące naruszenie prawa, choć organ przyznał, że nieprawidłowości miały miejsce, 2. art. 107 § 3 w zw. z art. 9 i 11 kpa polegające na braku ustosunkowania się do zarzutów skierowanych przez odwołującego się pod adresem organu, nie wyjaśnieniu jakie argumenty organ uznał za rozstrzygające i dlaczego. W uzasadnieniu skargi odnosząc się do decyzji organu I instancji stwierdzono, że błędnym jest ustalenie jakoby Ł. G. złożył wniosek o odroczenie zasadniczej służby wojskowej z uchybieniem terminu, ponieważ w okolicznościach sprawy zachowanie tego terminu było niemożliwe. Termin ten upłynął bowiem w dniu 21 października 2008 r., podczas gdy decyzja o powołaniu do zasadniczej służby wojskowej została wydana w dniu [...] Odnośnie decyzji organu II instancji autor skargi zauważył, że organ ten w ogóle nie odniósł się do poruszonej w odwołaniu kwestii domniemanego uchybienia terminu do złożenia wniosku o odroczenie zasadniczej służby wojskowej. Ponadto zamiast pouczać skarżącego, że kryteria zdrowotne mogą być pozytywną przesłanką do zwolnienia ze służby wojskowej, powinien był zawiesić postępowanie odwoławcze i złożyć wniosek o ponowne ustalenie zdolności Ł. G. do zasadniczej służby wojskowej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zasugerował też, że choć pełnomocnik skarżącego dysponował dokumentem uprawniającym go do "wytoczenia i popierania stosownego postępowania, jednakże istnieją dość silne podstawy by przypuszczać, że nie tak całkiem do końca reprezentuje on interesy własnego syna, tylko swoje", co ma wynikać z domniemanego sporu pomiędzy skarżącym, a jego ojcem na tle stawienia się do odbycia zasadniczej służby wojskowej, zamiast kontynuowania opłaconej przez jego rodziców nauki w szkole w Ch. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art.1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153/2002 poz. 1269 ze zmianami), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sądowa kontrola legalności decyzji administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy, a rozstrzygając o zasadności skargi sąd nie jest związany jej zarzutami ani wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art.134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że organ administracji II instancji dopuścił się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Obowiązkiem organów administracji wynikającym z art. 7 kpa jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Uczynienie zadość temu obowiązkowi polega na dokonaniu takich ustaleń, które są istotne dla rozstrzygnięcia danej sprawy administracyjnej. Aby ustalić jakie okoliczności są w sprawie istotne konieczne jest na wstępie wyjaśnienie jaki jest przedmiot danej sprawy. Konkretyzacja przedmiotu sprawy powinna nastąpić już w chwili wszczęcia postępowania. W niniejszej sprawie kwalifikacja taka nastąpiła dopiero w decyzji organu I instancji z dnia [...]. Z treści tej decyzji, a także z powołanych w niej przepisów wynika, że organ I instancji przeprowadził postępowanie na wniosek Ł. G. o udzielenie mu odroczenia zasadniczej służby wojskowej ze względu na pobieranie nauki w szkole wyższej. Co do zasadności takiej kwalifikacji, mimo niekwestionowania jej przez stronę w odwołaniu i skardze, można mieć poważne wątpliwości. Przede wszystkim należy zauważyć, że obowiązujące przepisy wyraźnie i jednoznacznie odróżniają postępowanie administracyjne w sprawie powołania do odbycia zasadniczej służby wojskowej i w sprawie udzielenia odroczenia od tej służby (por. wyrok NSA z dnia 3 sierpnia 2007 r., II OSK 803/07). Art. 60 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jednolity Dz. U. Nr 241/04 poz. 2416 ze zm.), przytaczanej dalej jako ustawa o powszechnym obowiązku obrony stanowi, że powołanie do czynnej służby wojskowej następuje między innymi za pomocą kart powołania. Karta powołania jest decyzją administracyjną. Powoływanie do czynnej służby wojskowej należy do wojskowego komendanta uzupełnień. Od decyzji o powołaniu do czynnej służby wojskowej służy powołanemu odwołanie do szefa wojewódzkiego sztabu wojskowego, składane za pośrednictwem wojskowego komendanta uzupełnień w terminie czternastu dni od dnia jej doręczenia. Problematyka odroczeń zasadniczej służby wojskowej jest natomiast uregulowana w art. 39 – 42 ustawy o powszechnym obowiązku obrony oraz w wydanym na podstawie art. 39 ust. 8 tej ustawy rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 31 maja 2006 r. w sprawie udzielania odroczeń zasadniczej służby wojskowej (Dz. U. Nr 118/06 poz.800). Warunkiem wszczęcia postępowania o udzielenie odroczenia zasadniczej służby wojskowej jest złożenie przez poborowego pisemnego, udokumentowanego i uzasadnionego wniosku do wojskowego komendanta uzupełnień (art. 39 ust. 1 ustawy i § 2 ust. 1 przytoczonego rozporządzenia). Orzekanie o udzieleniu poborowym odroczeń zasadniczej służby wojskowej należy do wojskowych komendantów uzupełnień. Postępowanie kończy się wydaniem decyzji administracyjnej, od której przysługuje poborowemu odwołanie do szefa wojewódzkiego sztabu wojskowego w terminie czternastu dni od dnia doręczenia orzeczenia. W aktach niniejszej sprawy znajduje się niepotwierdzona za zgodność z oryginałem kserokopia pisma Ł. G. z prezentatą Wojskowej Komendy Uzupełnień z dnia [...]. Pismo to zatytułowane zostało odwołaniem od Karty Powołania z dnia [...]. do odbycia służby wojskowej. W jego uzasadnieniu strona zwraca się natomiast o odroczenie ze służby wojskowej ze względu na egzaminy kończące naukę w ramach kursu eksternistycznego z zakresu programu nauczania liceum ogólnokształcącego oraz ze względu na podjęcie leczenia. Wspomniana w tym piśmie Karta Powołania z dnia [...] nie została dołączona do akt sprawy. Przytoczona treść pisma strony z dnia 29 października 2008 r. w żadnym razie nie upoważniała do jednoznacznego zakwalifikowania go jako wniosku o odroczenie zasadniczej służby wojskowej składanego na podstawie art. 39 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony. Tytuł tego pisma, data jego złożenia w 4 dni od daty wydania decyzji administracyjnej – karty powołania z dnia [...] – wydaje się jednoznacznie wskazywać, że nie jest to wniosek wszczynający postępowanie w nowej sprawie administracyjnej dotyczącej odroczenia zasadniczej służby wojskowej, ale odwołanie od decyzji wydanej w toczącym się już wcześniej innym postępowaniu administracyjnym, dotyczącym powołania Ł. G. do odbycia zasadniczej służby wojskowej. Wątpliwości co do poprawności takiej interpretacji intencji strony mogą natomiast wynikać z dalszej treści tego pisma, w którym strona zwraca się o odroczenie jej ze służby wojskowej (choć taką treść pisma można też odczytać nie jako formalny wniosek o odroczenie, ale jako uzasadnienie wadliwości powoływania strony do odbycia zasadniczej służby wojskowej), a także z braku zarzutów strony co do zakwalifikowania jej wniosku w trybie art. 39 ustawy (co natomiast można wytłumaczyć brakiem wiedzy strony na temat procedur związanych z powołaniem do odbycia zasadniczej służby wojskowej, o których - z naruszeniem zasady ogólnej postępowania administracyjnego określonej w art. 9 kpa - organ administracji I instancji strony nie poinformował). Należy zauważyć, że treść uzasadnienia decyzji organu I instancji wskazuje na to, iż wątpliwości co do tego, jaką sprawę właściwie organ rozstrzyga, miał prawdopodobnie również Wojskowy Komendant Uzupełnień. Choć bowiem decyzja ta dotyczy wniosku strony o odroczenie zasadniczej służby wojskowej, to w jej uzasadnieniu organ stwierdził między innymi, że "brak jest określonych przepisami prawnymi podstaw do uchylenia wydanej decyzji administracyjnej". Skoro jedyną decyzją administracyjną dotyczącą Ł. G., była decyzja – karta powołania z dnia [...] to uprawniony może być wniosek, że organ rozważał czy przedmiotem sprawy nie jest jednak odwołanie od tej karty powołania. Bez względu na możliwe interpretacje pisma strony z dnia 29 października 2008 r. należy stwierdzić, że oczywiste wątpliwości co do jego treści nakazywały organowi I instancji jednoznaczne wyjaśnienie, czy jest ono odwołaniem od decyzji – karty powołania z dnia [...], czy też wnioskiem o odroczenie zasadniczej służby wojskowej, o jakim mowa w art. 39 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony. Stosowne wezwanie strony, do którego podstawą był art. 64 § 2 kpa, powinno być przy tym zaopatrzone w wyczerpującą informację o skutkach skorzystania przez stronę z jednej, bądź drugiej ewentualności. Organy administracji mają bowiem obowiązek czuwać nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wskazówek (art. 9 zd. 2 kpa). Wyjaśnienie naprowadzonej wątpliwości było tym bardziej konieczne, że organ I instancji, choć zakwalifikował pismo strony jako wniosek o odroczenie zasadniczej służby wojskowej, to zaniechał jego merytorycznego rozpatrzenia dopatrując się uchybienia przez stronę terminu do jego złożenia. Uznał również, że skoro Ł. G. nie zwrócił się do Wojskowego Komendanta Uzupełnień o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o odroczenie i nie podał żadnych faktów i okoliczności "o przywrócenie terminu zgodnie z art. 59 § 1 kpa", to nie było możliwości pozytywnego rozpatrzenia jego wniosku. W ten sposób organ I instancji zamknął stronie drogę zarówno do rozpatrzenia jej odwołania od karty powołania do odbycia zasadniczej służby wojskowej, jak i do merytorycznego rozpatrzenia wniosku o odroczenie tej służby. Nie przesądzając wyniku któregokolwiek z tych postępowań należy zauważyć, że do uchybienia 14-dniowego terminu o jakim mowa w § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 2006 r. w sprawie udzielania odroczeń zasadniczej służby wojskowej (Dz. U. Nr 118/06 poz. 800), doszło nie z winy strony, ale organu I instancji. Organ ten bowiem w decyzji – karcie powołania Ł. G. do wojska wydanej w dniu [...], określił termin stawienia się poborowego do wojska na jedynie 10 dni naprzód, uniemożliwiając mu w ten sposób już w samej decyzji zachowanie wskazanego wyżej terminu. W tej sytuacji można też mieć wątpliwości co do legalności tamtej decyzji, co tym bardziej wymagało jednoznacznego wyjaśnienia, czy w piśmie z dnia 29 października 2008 r. strona rzeczywiście domagała się odroczenia zasadniczej służby wojskowej, czy też jednak kwestionowała zasadność wydanej w dniu [...] decyzji. Wskazanych naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, (gdyż w razie innego niż to przyjął organ I instancji zakwalifikowania pisma strony z dnia 29 października 2008 r., sprawa nie podlegałaby właściwości Wojskowego Komendanta Uzupełnień i nie mogła by się zakończyć wydaniem takiej decyzji, jaka w sprawie zapadła), nie dostrzegł organ II instancji utrzymując w mocy wadliwą decyzję organu I instancji. Ponadto organ ten dopuścił się kolejnych naruszeń przepisów postępowania, które powodowały, że decyzja tego organu nie mogła się ostać w obrocie prawnym. O ile da się to odczytać z niejednoznacznych sformułowań użytych w uzasadnieniu decyzji organu II instancji ("okoliczności podniesione w treści odwołania zeszły na plan dalszy. Na pierwszym planie pojawiła się okoliczność zgłoszenia się (...)do wojska", "odnosząc się w ograniczony sposób do argumentów odwołania"), zasadniczą przyczyną utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji, było uznanie przez Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego, że na skutek stawienia się przez Ł. G. do wojska celem odbycia zasadniczej służby wojskowej, postępowanie w sprawie stało się bezprzedmiotowe. Jeżeli taka była rzeczywiście przyczyna wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia, to należy stwierdzić, że jest ono wadliwe zarówno z powodu naruszenia przepisów postępowania jak i przepisów prawa materialnego. Zgodnie z art. 105 § 1 kpa gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. W oparciu o ten przepis organ II instancji może rozstrzygnąć sprawę stosując - w zależności od sytuacji - art. 138 § 1 pkt 2 albo art. 138 § 1 pkt 3 kpa. Niedopuszczalne natomiast jest w razie stwierdzenia bezprzedmiotowości postępowania, utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji. Gdyby więc zaakceptować pogląd organu II instancji co do bezprzedmiotowości postępowania, to w sprawie nie mogło zapaść rozstrzygnięcie takie, jak w zaskarżonej decyzji. Analiza przepisów prawa materialnego – ustawy o powszechnym obowiązku obrony wskazuje jednak, że nie można się w żadnym razie zgodzić z poglądem organu II instancji, iż stawienie się poborowego, który odwołał się od decyzji odmawiającej mu odroczenia zasadniczej służby wojskowej, do odbycia tej służby, czyni rozstrzyganie jego odwołania bezprzedmiotowym. Zgodnie bowiem z art. 42 ust. 3 zd. 2 ustawy o powszechnym obowiązku obrony, wniesienie takiego odwołania nie wstrzymuje powołania poborowego do zasadniczej służby wojskowej. Jeżeli więc po wydaniu decyzji przez organ I instancji, a przed rozpatrzeniem odwołania nadszedł wyznaczony w decyzji – karcie powołania termin stawienia się poborowego do odbycia zasadniczej służby wojskowej, to ma on obowiązek stawienia się do wojska, co nie ma wpływu ani na możliwość, ani na wynik rozpoznania jego odwołania. Należy zauważyć, że analogiczny do przytoczonego przepis znajduje się w art. 60 ust. 2a zd. 2 ustawy o powszechnym obowiązku obrony dotyczącym braku wpływu odwołania strony od decyzji o powołaniu do czynnej służby wojskowej na wykonalność tej decyzji. Z wskazanych względów wynika, że organ II instancji naruszył również przepisy prawa materialnego, co miało wpływ na wynik sprawy. Zaskarżona decyzja zawiera również dalsze wady. Na wstępie zaskarżonej decyzji Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego zasygnalizował wątpliwość wyartykułowaną wyraźnie w odpowiedzi na skargę, dotyczącą tego, czy dysponujący formalnym pełnomocnictwem skarżącego, jego ojciec J. G., rzeczywiście reprezentuje interesy Ł. G. W tym zakresie należy stwierdzić, że jeżeli organ II instancji miał wątpliwości co do istnienia, bądź zakresu pełnomocnictwa działającego w sprawie pełnomocnika, to powinien był tę okoliczność wyjaśnić w toku postępowania, na przykład poprzez zażądanie uwierzytelnienia złożonego pełnomocnictwa. Brak bowiem takiego upoważnienia oznaczałby, że strona nie brała udziału w postępowaniu, co byłoby podstawą do uchylenia decyzji organu I instancji, względnie przesłanką wznowienia postępowania wymienioną w art. 145 § 1 pkt 4 kpa). Znaczna część rozważań zawartych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dotyczyła kwestii zwolnienia skarżącego z zasadniczej służby wojskowej. Okoliczności te nie miały jednak żadnego znaczenia dla sprawy, ponieważ jej przedmiotem nie było zwolnienie strony z tej służby, ale to czy została ona do niej prawidłowo powołana, względnie czy zasadnie odmówiono jej udzielenia odroczenia. W tej sytuacji znaczna część rozważań zawartych w uzasadnieniu decyzji organu II instancji została w nim umieszczona z naruszeniem art. 107 § 1 kpa. Uzasadnienie faktyczne i prawne które powinna zawierać decyzja administracyjna, powinno dotyczyć bowiem tylko okoliczności związanych z jej przedmiotem, a nie okoliczności nieistotnych dla rozstrzygnięcia, bądź w ogóle nie dotyczących rozpatrywanej sprawy. Ponieważ wskazane wyżej naruszenia przepisów postępowania popełnione przez organy obu instancji mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a naruszenie przez organ II instancji wskazanego wyżej przepisu prawa materialnego miało wpływ na jej wynik, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a). i c). w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzji oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. Rozpoznając sprawę ponownie organ I instancji wyjaśni przede wszystkim, czy pismo Ł. G. z dnia 29 października 2008 r. jest odwołaniem od decyzji – karty powołania z dnia [...], czy też wnioskiem o odroczenie zasadniczej służby wojskowej, o jakim mowa w art. 39 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony. Organ dołączy też do akt sprawy oryginał tego pisma, gdyż nie poświadczona za zgodność z oryginałem kserokopia nie jest dokumentem i nie może być przedmiotem analizy. Po wyjaśnieniu wskazanej wątpliwości organ nada pismu strony właściwy bieg pamiętając zarówno o przepisach określających właściwość instancyjną organów administracji, jak i o zasadach ogólnych postępowania administracyjnego wyrażonych w art. 7, 8 i 9 kpa. Organ uwzględni przy tym wszystkie przedstawione wyżej uwagi i wyeliminuje dotychczasowe naruszenia prawa. Orzeczenie zawarte w punkcie II wyroku zapadło na podstawie art. 152 p.p.s.a.