II SA/Ke 171/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Kobylecka, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian (spr.), Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Urszula Opara, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 maja 2012r. sprawy ze skargi Z.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie zasiłku stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. Decyzją z dnia [...] znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania Z. B. od decyzji z dnia [...] znak [...] wydanej z upoważnienia Wójta Gminy R. przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w R., odmawiającej przyznania zasiłku stałego na okres od 1 do 30 września 2006r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy ustalił, że Z. B. został zaliczony wyrokiem Sądu Rejonowego , Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 maja 2005r. w sprawie o sygn. IV U 1678/04 do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności na okres od 13 kwietnia 2004r. do 13 kwietnia 2007r. Uzasadnia to przyjęcie, że w w/w okresie spełniał on przesłankę całkowitej niezdolności do pracy z powodu niepełnosprawności, uprawniającą do nabycia zasiłku stałego. Z. B. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem N.. W okresie od 4 października 2005r. do 10 października 2007r. prowadził on działalność gospodarczą opodatkowaną podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych, ale jak wynika z zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z 25 stycznia 2006r. w 2005r. nie osiągnął on żadnych dochodów z tego tytułu. W sprawach o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej regułą jest, że przyjmuje się dochód z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku. Natomiast w przypadku utraty dochodu należy przyjąć dochód z miesiąca złożenia wniosku bądź przyznania świadczenia z urzędu. W miesiącu wrześniu 2006r. na dochód rodziny Z. B. składały się: zasiłek rodzinny w wysokości 64 zł, zasiłek pielęgnacyjny na syna w wysokości 153 zł, dodatek do tego zasiłku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego w kwocie 80 zł, zasiłek pielęgnacyjny przyznany Z. B. w wysokości 153 zł, dochód z udziału w gospodarstwie rolnym o pow. 0,2885 ha przeliczeniowych w wysokości 29,86 zł (0,2885 ha x 11/2 z 2207), zasiłek chorobowy odwołującego się w wysokości 139,52 zł jak również zasiłek okresowy w kwocie 60 zł. Łącznie dochód ten wynosił 679,38, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie dało kwotę 339,69 zł. Natomiast dochód własny Z. B. wyniósł 382,38 zł, na który składały się kwoty: 153 zł – zasiłek pielęgnacyjny, 139,52 zł – zasiłek chorobowy, 29,86 zł – dochód z gospodarstwa rolnego oraz 60 zł – zasiłek okresowy. W miesiącu sierpniu 2006r. na dochód rodziny składały się: zasiłek rodzinny na syna - 43 zł, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego w kwocie 70 zł, zasiłek pielęgnacyjny na syna - 144 zł, zasiłek chorobowy -144,94 zł, zasiłek pielęgnacyjny dla Z. B. w wysokości 144 zł, dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 29,86 zł oraz zasiłek okresowy w kwocie 60 zł. Razem dochód rodziny w sierpniu 2006r. wyniósł 578,80 zł. Dochód własny Z. B. w tym miesiącu wyniósł 378,80 zł. Ponieważ zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. Nr 175 z 2009r. poz. 1362 ze zm.) zasiłek stały przysługuje osobie pełnoletniej, pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, oznacza to, że osoba ubiegająca się o przyznane tego zasiłku musi spełniać taki warunek, że zarówno jej własny dochód jak i dochód na osobę w rodzinie muszą być poniżej kryterium dochodowego. Tymczasem dochód Z. B. przekracza kryterium dochodowe, wynoszące 351 zł, zatem odmowa przyznania zasiłku stałego na miesiąc wrzesień 2006r. jest zasadna. Odnosząc się do zarzutów odwołania, a mianowicie tego, że zdaniem skarżącego nie powinny być wliczane do dochodu rodziny zasiłki pielęgnacyjne, dodatki z tytułu kształcenia i rehabilitacji osób niepełnosprawnych skoro są one przyznawane bez względu na dochód i przeznaczane na określony cel, nie zaś na podstawowe utrzymanie rodzin, a także zasiłek okresowy, jak również, że organ uwzględnił jako dochód zasiłek chorobowy, natomiast nie odliczył składki na ubezpieczenie zdrowotne, jaką musiał zapłacić do ZUS-u, a która wynosiła 166,66 zł., Kolegium wskazało, że wykaz wskazanych w art. 8 ust. 4 świadczeń, które nie podlegają wliczeniu na potrzeby ustalania dochodu stanowi zamknięty katalog, dlatego też tylko świadczenia tam wymienione nie podlegają doliczeniu do dochodu. Zasiłek rodzinny jak i dodatki do niego są świadczeniami przyznawanymi na pokryciem potrzeb dziecka, wobec czego nie stanowią dochodu rodzica, któremu są przyznawane. Niemniej jednak zarówno zasiłek rodzinny jak i dodatki do niego (oprócz jednorazowych) stanowią dochód rodziny osoby ubiegającej się o zasiłek. Nadto organ wskazał, że ponieważ z zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. wynika, że Z. B. 2005r. nie osiągnął z działalności żadnych dochodów, wobec tego brak jest podstaw do pomniejszenia ich o składkę zdrowotną, którą jak wynika z oświadczenia odwołującego się pomagała mu uiszczać siostra. Jeśliby nawet uznać, że o tę składkę należy pomniejszyć dochód zainteresowanego, to z kolei pomoc pieniężną od jego siostry należałoby potraktować jako jego dochód. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skardze na powyższą decyzję Z. B., domagając się jej uchylenia, zarzucił, że organ wadliwie uznał go za osobę w rodzinie skoro gospodaruje sam, mając na utrzymaniu dziecko. Podniósł, że w jego ocenie świadczenia rodzinne przyznane na dziecko nie powinny być wliczone do dochodu, natomiast środki, które przysługuję jemu powinny być pomniejszone co najmniej o ustawową kwotę najniższych alimentów z racji tego, że musi sfinansować utrzymanie dziecka. Ponadto skarżący zarzucił, że organ powinien był odliczyć od dochodu rodziny płacone przez niego składki na ubezpieczenie zdrowotne i że siostra pomagała mu w miarę swoich możliwości dając jedzenie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlega uwzględnieniu, aczkolwiek nie wszystkie podniesione w niej zarzuty są zasadne. Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012r. poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a., sądowa kontrola legalności orzeczeń wydawanych w toku postępowania administracyjnego sprawowana jest w granicach sprawy, a rozstrzygając o zasadności skargi sąd nie jest związany jej zarzutami ani wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia (art. 145 § 1 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009r. nr 175, poz. 1362 ze zm.), zwanej dalej ustawą, pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa, która ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Stosownie do art. 3 ust. 3 i 4 ustawy rodzaj, forma i rozmiar pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających jej udzielenie. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Kryteria przyznania zasiłku stałego określone są w art. 37 ust. 1 ustawy. Przysługuje on m.in. pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Zgodnie z art. 6 pkt 1 ustawy całkowita niezdolność do pracy oznacza całkowitą niezdolność do pracy w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych albo zaliczenie do I lub II grupy inwalidów lub legitymowanie się znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Z prawidłowych i niekwestionowanych okoliczności faktycznych niniejszej sprawy wynika, że Z. B. wyrokiem Sądu Rejonowego , Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 maja 2005r., sygn. akt IV U 1678/04 został zaliczony do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności na okres od 13 kwietnia 2004r. do 13 kwietnia 2007r. Spełnia zatem przesłankę całkowitej niezdolności do pracy z powodu niepełnosprawności, uprawniającą na mocy przepisu art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy do nabycia zasiłku stałego. Powodem, dla którego organy odmówiły mu przyznania zasiłku było ustalenie, że skarżący nie spełnia kryterium dochodowego, o jakim mowa w art. 8 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 42, 78 i 91 przysługuje m.in. osobie w rodzinie, której dochód na osobę nie przekracza kwoty 351,00 zł., bowiem chociaż dochód na członka rodziny zarówno w miesiącu sierpniu 2006r. jak i wrześniu 2006r. nie przekraczał tego kryterium, to już dochód własny skarżącego był wyższy od kryterium, od którego zależy przyznanie tego świadczenia. Jak wynika z ustaleń organu skarżący w miesiącu wrześniu 2006r. pobrał zasiłek chorobowy. Jak natomiast wynika ze złożonego przez Z. B. w dniu 11 sierpnia 2011r. oświadczenia, w 2006r. i 2007r. ZUS wypłacał mu zasiłek chorobowy, ale kwota uiszczanych przez niego składek na obowiązkowe ubezpieczenie przekraczała wysokość tego zasiłku. W odwołaniu od decyzji organu I instancji Z. B. także zarzucił, że dochód powinien być pomniejszony o składkę na ubezpieczenie zdrowotne. Tymczasem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, powołując się na treść zaświadczenia Urzędu Skarbowego w S. (k. 8 akt administracyjnych) ograniczyło się do stwierdzenia, że Z. B. w okresie od 4 października 2005r. do 10 października 2007r. prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą opodatkowaną podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach określonych w przepisach o podatku dochodowym od osób fizycznych i w 2005r. nie uzyskał z tego tytułu dochodu. W ocenie organu nieosiągnięcie przychodu z pozarolniczej działalności w 2005r. oznacza brak podstaw do pomniejszenia dochodu o składkę zdrowotną. Pomijając kwestię, że stosownie do obowiązującej w miesiącu wrześniu 2006r. definicji dochodu i sposobu jego liczenia w przypadku osób prowadzących działalność gospodarczą opodatkowaną podatkiem od osób fizycznych na zasadach określonych w przepisach o podatku dochodowym od osób fizycznych podstawą ustalenia dochodu jest różnica przychodów i kosztów ich uzyskania za miesiąc poprzedzający złożenie wniosku (a nie dochody osiągnięte w roku poprzednim), to organ nie uwzględnił, że w myśl art. 8 ust. 3 ustawy, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną między innymi o składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia. Skoro skarżący twierdził, że w 2006r., a więc także w miesiącach sierpniu i wrześniu opłacał takie składki, obowiązkiem organu było ustalenie poprzez zwrócenie do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o udzielenie stosownej informacji, czy faktycznie płacił on składki na ubezpieczenie zdrowotne, z jakiego tytułu i w jakiej wysokości. Podniesiona przez Z. B. okoliczność, że pomagała mu siostra jest bez znaczenia, zwłaszcza, jeśli pomoc ta sprowadzała się do dawania jedzenia. Nadto nieprawidłowo w niniejszej sprawie organ uznał, że do dochodu własnego skarżącego należy doliczyć cały zasiłek okresowy. Zgodnie z art. 38 ust. 1 ustawy w brzmieniu obowiązującym do 2 lipca 2008r. zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; 2)rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Skoro z prawidłowych ustaleń organu wynika, że w miesiącu zarówno sierpniu jak i wrześniu 2006r. Z. B. nie był osobą samotnie gospodarującą gdyż prowadził wspólne gospodarstwo z synem, oznacza to, że stosownie do zacytowanego wyżej pkt. 2 przyznany w tym okresie zasiłek okresowy był dochodem rodziny. Dlatego też organ powinien był uwzględnić w dochodzie własnym skarżącego tylko połowę tego zasiłku, a więc kwotę 30 złotych a nie 60. Mając powyższe na uwadze skoro z naruszeniem art. 7, 77 § 1 i 80 kpa sprawa nie została należycie wyjaśniona, a nadto z naruszeniem prawa materialnego organ do dochodu własnego skarżącego doliczył cały zasiłek okresowy, zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 145 z 1 pkt 1 lit a i c p.p.s.a. Ponownie rozpoznając odwołanie organ odwoławczy winien wyeliminować wskazane wyżej nieprawidłowości i w sposób prawidłowy ustalić dochód zarówno rodziny skarżącego jak i jego własny. Jeśli natomiast chodzi o pozostałe, zawarte w skardze zarzuty to są one nieuzasadnione. Mianowicie prawidłowo Kolegium wskazało, że brak jest podstaw do odliczenia od dochodu innych niż wskazane w art. 8 ust. 3 i ust. 4 należności i świadczenia. Prawidłowo również uznało, że nie można uznać skarżącego za osobę samotnie gospodarującą, skoro prowadzi on wspólne gospodarstwo razem ze swoim synem.