II SA/Ke 18/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian,, Sędzia WSA Danuta Kuchta (spr.), Protokolant Sekretarz sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 września 2006r. sprawy ze skargi M.G. na decyzję Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie przywrócenia stosunków wodnych na gruncie I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na rzecz radcy prawnego E.P. - Kancelaria Adwokacka i Kancelaria Radców Prawnych kwotę 292, 80 zł ( dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote 80/100), w tym 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa 80/100) tytułem podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] znak: [...] po rozpatrzeniu odwołania B.K. od decyzji Wójta Gminy znak: [...] z dnia 11.07.2005r. nakazującej B.K. zasypanie wykonanego rowu na długości około 75 cm i głębokości około 30 cm oraz przywrócenie do stanu poprzedniego tak kierunku spływu wód opadowych, jak również sposobu użytkowania na działce nr 296 - której jest właścicielem - w trybie natychmiastowym tj. do dnia 31.08.2005r. - na podstawie art. 29 ust. 1 pkt. 1, ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001r. - Prawo wodne (Dz.U. Nr 115, poz. 1229 z późn. zm.) - uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Rozpatrując w trybie art. 138 k.p.a. odwołanie organ II instancji ustalił, iż B.K. wystąpiła do organu gminy w B. w sprawie naruszenia stosunków wodnych na gruncie przez M.G., powodujących szkody na jej posesji. Wskutek wszczętego postępowania administracyjnego i po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego zostały w niniejszej sprawie wydane decyzje przez: - Wójta Gminy B. z dnia [...] nakazująca Dyrektorowi Parku Narodowego w terminie do 17.08.2004r. pogłębienie rowu w Parku zaś M.Z. zasypanie wykopanego rowu na swoim gruncie, aby wody opadowe nim odprowadzane nie zalewały działki B.K.; - Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...], uchylającą zaskarżoną przez M. G. i Park decyzję i przekazującą sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji; wskazując na potrzebę uzupełnienia materiału dowodowego i wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w zakresie spornych kwestii tj. charakteru rowu biegnącego począwszy od parku narodowego przez działkę M. G. i B. K. czy jest to rów naturalny czy nowo wykopany przez M. G.; - Wójta Gminy z dnia [...] nakładającą na B.K. obowiązek zasypania wykonanego rowu o długości 75 m i głębokości 30 cm oraz przywrócenia do stanu poprzedniego tak kierunku spływu wód opadowych, jak również sposobu użytkowania na działce nr 296, której właścicielem jest B.K.; wydana w oparciu o opinię wodnoprawną sporządzoną przez biegłego S.S.; - Samorządowe Kolegium Odwoławcze z dnia [...] uchyliło zaskarżoną przez B.K. decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia wnosząc o uzupełnienie przez rzeczoznawcę z zakresu melioracji wodnych opracowanej opinii o opis dokonanych na gruncie ustaleń oraz wskazanie daty jej sporządzenia, a także wyjaśnienie czy oznaczenie kierunku spływu wód opadowych wynikało z mapy i innych dokumentów urzędowych czy z ustaleń jej autora; - Wójta Gminy z dnia [...] ponownie nakładającą na B.K. obowiązek zasypania wykonanego w granicy z działką M. G. rowu na długości 75 m i głębokości 30 cm oraz przywrócenia do stanu poprzedniego tak kierunku spływu wód opadowych, jak również sposobu użytkowania działki nr 296 stanowiącej jej własność. Uzasadniając podjętą decyzję organ Gminy podkreślił, iż z załączników graficznych wynika, że został zmieniony kierunek spływu wód opadowych z południowo-zachodniego na południowy na działce nr 296. Wprowadzona zmiana polegająca na wykopaniu rowu wzdłuż granicy działek nr 296 i 295 może zainicjować groźne w skutkach procesy erozyjne. Szkody na działce B. K. są więc wynikiem naturalnego ukształtowania terenu i istniejących stosunków wodnych na gruncie. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła B.K., w całości kwestionując ustalenia dokonane przez biegłego w sporządzonej opinii, jakoby istniał naturalny ciek wodny, biorący początek w Parku Narodowym, płynący przez jej działkę. Jak podała powodem rozlewania się wody powierzchniowej na jej działkę jest woda spływająca z nieudrożnionych w parku rowów. Biegły zaś opracowujący opinię nie chciał obejrzeć zanieczyszczonego rowu odwadniającego w Parku, jak też zniszczeń spowodowanych zalewaniem działki skarżącej. Nie chciał również zauważyć, że,,wodnicę" wykonała na własnej działce, nie zaś na działce M. G.. Organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z dnia [...] stwierdził, iż decyzja organu I instancji pomija element szkody, od której ustawodawca w powołanym art. 29 ust. 3 Prawo wodne uzależnia możliwość nałożenia określonej sankcji. Wskazuje jedynie na ewentualną możliwość powstania szkód, opierając się na opinii. Organ II instancji zarzuca zaskarżonej decyzji brak dowodów potwierdzających dokonanie pomiarów na gruncie w zakresie ustalenia kierunku spływu wód, a ponadto nie może rozstrzygnąć kwestii istnienia na działce B. K. cieku wodnego, a to wobec sprzecznych twierdzeń stron. W rozpoznawanej sprawie okolicznością budzącą wątpliwości organu II instancji jest to na czyim gruncie B. K. wykonała tzw.,,wodnicę", obowiązek zasypania, której nakłada na nią zaskarżona decyzja. Akta sprawy, zatem wymagają również w tym zakresie uzupełnienia o materiał jednoznacznie wyjaśniający przebieg granicy między działkami nr 296 i 295 oraz miejsca usytuowania,,wodnicy". Samorządowe Kolegium Odwoławcze z przedstawionych w uzasadnieniu powodów orzekło jak w osnowie zaskarżonej decyzji. W skardze na tę decyzję M.G. właściciel działki nr 295, zarzucił decyzji Kolegium ,,sprzeczność ustaleń faktycznych ze stanem rzeczywistym" oraz to, że zaskarżona decyzja ,,narusza formalny i materialny interes prawny skarżącego". Uzasadniając podniesione zarzuty skarżący stwierdził, że: - szkody, jakie ponosi w związku ze zmianami poczynionymi przez B. K. jest to, że woda spływając z jej działki podmywa jego działkę, drogę dojazdową do pola oraz zamula jego łąkę; - nie jest prawdą, że nigdy woda nie wylewała się z terenu Parku Narodowego na grunty położone niżej, o czym rzekomo mieli zaświadczyć pracownicy Parku; - jeżeli Kolegium miało zastrzeżenia do opinii biegłego, która stanowiła podstawę decyzji organu I instancji ,,winno złożyć opinię swojego rzeczoznawcy"; - nie jest prawdą, aby jakoby składał oświadczenia, że zmieniona trasa rowu na gruntach B. K. przebiega na terenie jego działki; - istnieją bardzo poważne wątpliwości, czy odwołanie B.K. zostało złożone we właściwym czasie. W ocenie M. G., przedstawione okoliczności świadczą o zasadności wniesionej skargi. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę przedstawiając stanowisko jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniosło o nieuwzględnienie skargi i jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Stosownie do dyspozycji art. 138 par. 2 k.p.a. w sytuacji, gdy rozstrzygniecie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części, organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, wskazując równocześnie temu organowi, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Oznacza to, że w rozpoznawanej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze postąpiło prawidłowo, skoro - wobec skutecznego zakwestionowania przez stronę w odwołaniu ustalonego przez organ I instancji stanu faktycznego w zakresie naruszenia stosunków wodnych na jej działce - uchyliło zaskarżoną decyzję i w trybie art. 138 par. 2 k.p.a. przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania, wskazując równocześnie, że w sprawie należy ustalić okoliczności sporne w oparciu o jednoznaczne dowody. W szczególności należy wyjaśnić okoliczność dotychczas nieustaloną w sprawie, mimo wyraźnych sugestii organu odwoławczego zawartych w decyzjach uchylających poprzednio wydane rozstrzygnięcia przez Wójta Gminy. Należało, bowiem, zgodnie z dyspozycją art. 29 ust. Prawo wodne ustalić czy zaistniały przesłanki materialne określone w tym przepisie dla realizacji obowiązku nałożonego decyzją organu pierwszej instancji na B. K. właściciela działki nr 296. Z akt sprawy nie wynika, aby organ udowodnił ponad wszelką wątpliwość dowodami określonymi w art. 75 par. 1 k.p.a., że B. K. naruszyła stosunki wodne wykonując na swojej działce tzw.,,wodnicę" ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Element szkody został całkowicie pominięty w ustaleniach organu pierwszej instancji, mowa jest jedynie o przyszłej, prawdopodobnej szkodzie. Z ustaleń organu I instancji, opartych na dowodzie z oględzin przeprowadzonych w dniu 12 stycznia 2005r. (k. 66) wynika, iż na gruntach B. K. został wykopany rów o długości 75 m i głębokości 30 cm, którym spływają wody opadowe na użytki zielone M. G. powstałego w takich okolicznościach rozlewiska nie można utożsamiać ze szkodą w rozumieniu art. 29 Prawo wodne. Biegły rzeczoznawca S.S. w tym zakresie wypowiada się jednoznacznie, a mianowicie tylko wówczas gdyby pozostawić aktualny stan na gruncie, to w wypadku gwałtownego spływu wód opadowych powstać mogłaby niekontrolowana erozja, której skutkiem będą głębokie jary tak wzdłuż istniejącej linii spływu na działce nr 296, jak i wzdłuż trasy bruzdy ściekowej wykonanej przy granicy z działką nr 295, a wyerodowanym urobkiem zostanie zamulona dolina poniżej. Szkoda w takiej postaci, jak dotychczas nie została stwierdzona na gruncie sąsiednim. W takim stanie sprawy organ I instancji nie udowodnił zaistnienia jednej z przesłanek materialnych ( elementu szkody) do nałożenia na B. K. obowiązku wynikającego z art. 29 Prawo wodne. W tym zakresie konieczne będzie, przeprowadzenie przez organ pierwszej instancji postępowania wyjaśniającego. Ustalając na podstawie zapisów w ewidencji gruntów, pozostających w sprzeczności z stwierdzeniami B. K., że zmieniła ona sposób użytkowania gruntów z łąki na grunty orne, to słusznie organ odwoławczy przyjmuje, iż z tej przyczyny nie naruszyła jeszcze stosunków wodnych na gruncie. Analizując dowody przeprowadzone w postępowaniu przez organ I instancji w zakresie ustaleń, czy B. K. zmieniając sposób użytkowania działki nr 296, zmieniła kierunek spływu wód opadowych poprzez zasypanie cieku naturalnego i skierowanie wód powierzchniowych do wykopanego rowu wzdłuż granicy z działką M. G. i w ten sposób naruszyła stosunki wodne, należy zakwestionować główny dowód, a mianowicie opinię wodnoprawną. Okoliczności powyższe jako istotne nie zostały wyjaśnione opinią wodnoprawną z powodów wskazanych w uzasadnieniu decyzji organu II instancji, a mianowicie, dlatego, że biegły nie dowiódł czy linie wód opadowych w dokumentach przez niego sporządzonych zostały naniesione w oparciu o mapy topograficzne, czy w oparciu o ustalenia na gruncie, a także z innych, o których mowa poniżej. Organ administracji nie dysponuje wiadomościami specjalnymi - stąd potrzeba zasięgnięcia opinii biegłego i jej szczególna moc dowodowa - lecz nie oznacza to, aby nie był w stanie ocenić wiarygodności opinii, zwłaszcza w świetle zarzutów strony. Przekonanie o nieomylności biegłego i uznanie jego opinii wraz z jej uzupełnieniem za wiarygodną, logiczną i wystarczająco precyzyjną, spowodowało w rezultacie, że stan sprawy nie został wszechstronnie wyjaśniony, gdyż ten sam biegły nie odniósł się do odmiennego poglądu strony B. K. wyrażonego w jej piśmie z dnia 11.01.2005r. (k.I.65). W ocenie Sądu opinia ta nie odpowiada wymogom prawidłowej opinii, powinna bowiem zawierać uzasadnienie, które pozwoliłoby dokonać analizy logiczności i poprawności wniosków bez wkraczania w sferę wiedzy specjalistycznej. Biegły, zatem, powinien wskazać i wyjaśnić przesłanki, które doprowadziły go do przedstawionych konkluzji, podczas gdy rzeczoznawca S.S. ograniczył się tylko do lakonicznych wniosków, stwierdzając, że zmiana kierunku spływu wód opadowych oraz sposobu użytkowania dokonano na działce nr 296, bez ich uzasadnienia fachowego, co uniemożliwia ocenę mocy dowodowej opinii. Mimo, iż B.K. w piśmie z dnia 11.01.2005r. skierowanego w wyniku realizacji prawa z art. 10 par. 1 k.p.a. do organu I instancji podniosła liczne i istotne zarzuty co do rzetelności tej opinii, organ nie wezwał biegłego do sporządzenia opinii uzupełniającej w tym zakresie, a także mimo jego udziału w rozprawie w dniu 11.05.2005r. (k.I.98 ) przeprowadzonej na gruncie w miejscu położenia działki nr 296, nie przedstawił sam zarzutów strony, jak również, co wynika z protokołu rozprawy, nie zezwolił B. K. na zadawanie biegłemu pytań. Naruszono w ten sposób przepisy art. 7, 77 par. 1 k.p.a. oraz art. 29 ustawy Prawo wodne z 2001r., co w konsekwencji uzasadnia wydanie przez organ odwoławczy decyzji kasacyjnej. Nie można natomiast podzielić ustaleń i wskazań co do dalszego postępowania zawartych w uzasadnieniu decyzji kasacyjnej, a dotyczących usytuowania tzw. ,,wodnicy". Organ II instancji w sposób dowolny wbrew zgromadzonemu materiałowi w aktach sprawy (protokół oględzin z dnia 11.01.2005r., k.66, pismo skarżącego z dnia 9.01.2005r. k.63, odwołanie B. K. z dnia 5.08.2005r. k.154) twierdzi, że okolicznością budzącą wątpliwości jest to, na czyim gruncie B. K. wykopała ,,wodnicę". W tym zakresie należy uznać za uzasadniony w świetle zgromadzonego materiału dowodowego zarzut podniesiony przez M.G., a mianowicie ten, że nie ma wątpliwości, iż ,,wodnica" została wykonana na gruncie B. K., w odległości około 1 m od granicy z działką nr 295. Brak jest, zatem, podstaw w dotychczasowym materiale dowodowym aby dokonywać ustaleń co do przebiegu granicy między działkami stron i usytuowania ,,wodnicy". Organ I instancji zrealizuje wytyczne zawarte w uzasadnieniu organu odwoławczego i w uzasadnieniu Sądu ustalając bezsporny stan faktyczny w zakresie wykazania: - istnienia na działce nr 296 naturalnego cieku wodnego; - faktycznego zasypania tego cieku przez B. K.; - skierowania przez nią wód opadowych do wykopanego rowu wzdłuż granicy z działką skarżącego; - ustalenia czy i jakie szkody na gruntach sąsiednich takim działaniem B.K. spowodowała. W świetle powyższych rozważań wnioski i zarzuty zawarte w skardze M. G., poza zarzutem wyżej uwzględnionym, okazały się nieuzasadnione. Skarżący w żadnym razie nie może oczekiwać dostarczenia przez Kolegium Odwoławcze ,,swojej opinii" w przypadku kwestionowania przez ten organ opinii wodnoprawnej. Opinia taka bowiem powinna zostać sporządzona bądź uzupełniona w postępowaniu administracyjnym przed organem I instancji, albowiem została podważona i strona B. K. ma prawo domagać się od biegłego odpowiedzi na swe zarzuty. Realizację powyższego uprawnienia wynikającego z art. 10 par. 1 k.p.a. oraz z art. 81 k.p.a powinien, zatem, zagwarantować jej organ I instancji. Odnosząc się do kolejnego zarzutu skargi, należy stwierdzić, iż w aktach sprawy istnieje dowód wniesienia przez B. K. odwołania od decyzji organu I instancji w terminie 14 dni, a fakt ten miał miejsce w dniu 5 sierpnia 2005r. w Kancelarii Kolegium. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wyczerpująco wyjaśnił ponadto skarżącemu wątpliwości dotyczące zachowania przez B. K. ustawowego terminu przy dopełnieniu czynności wniesienia odwołania. W ocenie Sądu, poddanie przez Kolegium pod rozwagę organu Gminy B., podjęcie inicjatywy przy udziale Parku Narodowego i właścicieli gruntów, w celu kompleksowego rozwiązania problemu zalewania gruntów na tym terenie, nie należy do istoty niniejszej sprawy. W tym zakresie zgłoszone zarzuty w skardze należy uznać jako wyrażenie przez skarżącego stanowiska w rozwiązaniu problemu, a nie rozważać ich w kategoriach wadliwości decyzji kasacyjnej. Analizując treść skargi Sąd stwierdza, że okoliczności stwierdzone w pkt. 1 a,b,c, skargi zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym w uzasadnieniu wyroku, jak i w uzasadnieniu decyzji kasacyjnej będą wymagały dokładnego wyjaśnienia w ponownym rozpoznaniu sprawy. Pozostałe zaś zarzuty rozwinięte w pkt. 2 na stronie 1 skargi, tak jak słusznie zauważył w odpowiedzi na skargę organ odwoławczy, są wypowiedziami B. K., a nie stwierdzeniami Kolegium. Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a - orzekł jak w sentencji.