II SA/Ke 182/25

WyrokWSA w Kielcach2025-05-08

Skład orzekający: Agnieszka Banach, Jacek Kuza, Krzysztof Armański

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy decyzja o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości w celu przeprowadzenia sieci gazowej może zostać wydana bez dokładnego wyjaśnienia przez organ administracji możliwości alternatywnych przebiegów inwestycji, w tym w pasie drogowym, oraz powodów lokalizacji sieci bliżej budynku mieszkalnego niż dotychczas?
Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji, uznając, że naruszono prawo procesowe, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ administracji nie wyjaśnił wystarczająco możliwości alternatywnych przebiegów inwestycji, w tym w pasie drogowym, ani nie uzasadnił powodów lokalizacji sieci bliżej budynku mieszkalnego niż poprzednio. Naruszenie to wynika z obowiązku organu do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, uwzględnienia słusznego interesu obywatela oraz zasady proporcjonalności.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi B. Z. i Z. Z. na decyzję Wojewody Świętokrzyskiego utrzymującą w mocy decyzję Starosty Starachowickiego o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości (działki nr A i B) w celu przeprowadzenia sieci gazowej. Właściciele nieruchomości nie wyrazili zgody na proponowany przebieg inwestycji, domagając się jej poprowadzenia w pasie drogi gminnej. Organy administracji uznały, że spełnione zostały przesłanki do ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości na podstawie art. 124 ustawy o gospodarce nieruchomościami, mimo braku porozumienia z właścicielami.
Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżoną decyzję Wojewody Świętokrzyskiego oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Starachowickiego. Zasądzono od Wojewody Świętokrzyskiego na rzecz B. Z. i Z. Z. solidarnie kwotę 200 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Banach (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędzia WSA Krzysztof Armański, Protokolant Starszy inspektor sądowy Karolina Chrapkiewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 maja 2025 r. sprawy ze skargi B. Z., Z. Z. na decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z dnia 22 stycznia 2025 r. znak: SPN.I.7536.50.2024 w przedmiocie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji; II. zasądza od Wojewody Świętokrzyskiego na rzecz B. Z. i Z. Z. solidarnie kwotę 200 (dwieście) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z 22 stycznia 2025 r. znak: SPN.I.7536.50.2024 Wojewoda Świętokrzyski, po rozpatrzeniu odwołania B. Z. i Z. Z., utrzymał w mocy decyzję Starosty Starachowickiego z 4 grudnia 2024 r. znak: GNOŚ.6821.45.2024 o ograniczeniu sposobu korzystania z części nieruchomości położonych w miejscowości M., obręb 0011, gmina B., oznaczonych jako działki nr A i nr B przez udzielenie P. Sp. z.o.o. (dalej "Spółka" lub "inwestor") zezwolenia na przeprowadzenie przewodów i urządzeń służących do przesyłania gazu ziemnego, tj. sieci gazowej średniego ciśnienia dn 63 o maksymalnym ciśnieniu roboczym 0,50 MPa wraz z infrastrukturą towarzyszącą i przyłączami gazu dn 25 oraz ustanowienie pasa strefy kontrolowanej gazociągu o szer. 1,00 m (po 0,50 m od osi przewodu gazowego). Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym Wojewoda powołał się na treść art. 124 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1145 ze zm., zwanej dalej "u.g.n.") i wskazał, że omawiana sprawa dotyczy ograniczenia, które następuje zgodnie decyzją Wójta Gminy B. z 9 sierpnia 2023 r. znak: PB.6733.6.2023 o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego polegającej na budowie gazociągu średniego ciśnienia dn 63 wraz z infrastrukturą towarzyszącą w ramach zadania inwestycyjnego pn.: "Przebudowa sieci gazowej ś/ć wraz z przyłączami w msc. B., ul. G. i M. ul. S.", którą zostały objęte m.in. działki nr A i nr B. Powyższa decyzja stała się ostateczna 30 sierpnia 2024 r. i podlega wykonaniu, co powoduje, że nieruchomość może być przeznaczona pod realizację celu publicznego. Decyzja ta określa bowiem przebieg projektowanej inwestycji, poprzez wskazanie działek pod nią przeznaczonych. Linie rozgraniczające teren inwestycji oznaczono na załączniku graficznym do decyzji. Determinuje to zakres i sposób ograniczenia prawa własności, a więc inwestor może skorzystać z przymusowego ograniczenia prawa właściciela, tylko tych nieruchomości, które pod taką inwestycję zostały przeznaczone. Wniosek inwestora z 30 września 2024 r. określa ramy postępowania, którymi związany jest organ. Nie może przy tym ingerować we wniosek, tj. zmieniać jego zakresu i formy. Organy orzekające w sprawie są związane treścią i ustaleniami ww. decyzji i muszą stosować się do niej tak, aby nie dopuścić do jej naruszenia. Zdaniem Wojewody, istniały zatem uzasadnione okoliczności umożliwiające inwestorowi wystąpienie do właścicieli ww. działek o wyrażenie zgody na ich udostępnienie w celu zrealizowania inwestycji celu publicznego, o którym mowa w art. 6 pkt 2 u.g.n. Zatem podstawowa przesłanka zawarta w art. 124 u.g.n. została spełniona, gdyż ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości nastąpiło w sposób nie naruszający ustaleń decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego i to na etapie procedowania decyzji lokalizacyjnej właściciele nieruchomości powinni wnosić zastrzeżenia, co do planowanej realizacji przedsięwzięcia. Dalej Wojewoda wskazał, że przebieg projektowanego gazociągu na działkach nr A i nr B został sprecyzowany w opisie do wniosku, załączonym do wniosku z 30 września 2024 r. i uwidoczniony na załączniku graficznym. Z uzasadnienia wniosku wynika, że realizacja planowanej inwestycji ma na celu wymianę istniejących przewodów gazowych. Wybudowany obiekt przejmie funkcję istniejącej sieci gazowej tej samej relacji, która w konsekwencji realizacji inwestycji zostanie zlikwidowana geodezyjnie. Na działce nr A powierzchnia gazociągu wynosi 65,00 m2, a przyłącza - 4,5 m2. Na działce nr B powierzchnia gazociągu wynosi 125,50 m2. Gazociąg został zaprojektowany równolegle do istniejącego na działkach, co nie zmienia sposobu korzystania z nieruchomości. Działka nr A w obszarze objętym inwestycją stanowi częściowo otoczenie budynku mieszkalnego (przydomowy ogródek), a częściowo działkę o użytku rolnym. Działka nr B w tym obszarze stanowi działkę nieużytkowaną, a zgodnie z ewidencją gruntów stanowi użytek rolny. W ocenie Wojewody, przyjęte rozwiązania projektowe, co do sposobu zlokalizowania gazociągu na działkach objętych wnioskiem są uzasadnione. Lokalizacja gazociągu w sposób zaproponowany przez inwestora nie zmieni podstawowego przeznaczenia oraz nie wprowadzi znaczących ograniczeń w sposobie przyszłego zagospodarowania działki. Na czas budowy przewiduje się wyznaczenie pasa budowlano-montażowego niezbędnego do wykonania robót, poruszania się sprzętu budowlanego i pracowników na budowie, przemieszczania i składowania niezbędnych materiałów. W obszarze objętym inwestycją (pas budowlano-montażowy) na działce nr B nie przewiduje się wycinki drzew i krzewów, a na działce nr A przewiduje się wycinkę krzewów o powierzchni 23,0 m2 w obszarze wskazanym na załączniku graficznym. Po realizacji inwestycji teren zostanie przywrócony do stanu pierwotnego. Planowana lokalizacja gazociągu na tej nieruchomości nie spowoduje zmiany w dotychczasowym użytkowaniu tego terenu. Nadto Wojewoda wskazał, że analiza dokumentacji z rokowań pomiędzy inwestorem a właścicielami nieruchomości wykazała, że ze strony Spółki podjęto działania zmierzające do uzyskania zgody na przeprowadzenie wnioskowanej inwestycji. Inwestor pismem z 30 kwietnia 2024 r. wystąpił do skarżących szczegółowo opisując charakter inwestycji. Do pisma załączył umowę zobowiązującą do ustanowienia służebności przesyłu za wynagrodzeniem w wysokości 8 843,00 zł. Właściciele nieruchomości pismem z 14 czerwca 2024 r. (uzupełnionym pismem z 19 czerwca 2024 r.) zwrócili się z prośbą przeprowadzenia planowanej inwestycji poza ich działkami, tj. w pasie drogi gminnej. Inwestor pismem z 19 czerwca 2024 r. wskazał, że projektowana inwestycja ma na celu wymianę istniejącej sieci gazowej w dotychczasowej lokalizacji, zaś usytuowanie trasy w pasie drogowym nie znajduje uzasadnienia technicznego i ekonomicznego. Takie rozwiązanie spowodowałoby prowadzenie sieci pod jezdnią, co skutkowałoby trudnościami eksploatacyjnymi sieci gazowej. Poprosiło o zajęcie stanowiska w sprawie w nieprzekraczalnym terminie 14 dni od dnia otrzymania pisma, a w przypadku jego nie zajęcia, bądź nie zaakceptowania propozycji trasy, poinformował, że sprawa zostanie skierowana na drogę postępowania administracyjnego. W piśmie z 8 lipca 2024 r. skarżący nie wyrazili zgody na proponowaną inwestycję i wezwali Spółkę do usunięcia obecnie usytuowanego gazociągu. Inwestor pismem z 15 lipca 2024 r. wyjaśnił, że inwestycja ma na celu przebudowę już istniejącego wyeksploatowanego gazociągu wykonanego z rur stalowych po jego trasie z wykorzystaniem materiałów (rury PE) dużo bardziej odpornych na korozję i zmniejszających ryzyko wystąpienia awarii bezpieczeństwa użytkowników i gwarantuje niezakłócenie dostawy paliwa gazowego do odbiorców. W konsekwencji ponownie zaproponowano wynagrodzenie w wysokości 8 843,00 zł za ustanowienie służebności przesyłu i poinformowano, że w przypadku braku zgody konieczne będzie wystąpienie na drogę administracyjną o orzeczenie w drodze decyzji ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości. Pismo to pozostało bez odpowiedzi. Pomimo prowadzonych rokowań nie doszło do zawarcia porozumienia pomiędzy stronami i uzyskania przez inwestora zgody na udostępnienie gruntu. Zdaniem Wojewody, z uwagi na brak porozumienia i odmowę wyrażenia zgody na udostępnienie nieruchomości pod realizację planowanej inwestycji celu publicznego, inwestor miał uzasadnione podstawy do wystąpienia z wnioskiem o wydanie decyzji o ograniczeniu sposobu korzystania z ww. nieruchomości. W ocenie Wojewody podejmowane przez inwestora próby uzyskania zgody na udostępnienie nieruchomości świadczą o tym, że po jego stronie istniała realna wola porozumienia na drodze cywilnoprawnej. Materiał dowodowy potwierdza, że rokowania prowadzone były w sposób prawidłowy, a ich przedmiot obejmował wszystkie istotne dla tego etapu okoliczności. Brak pozytywnego ich zakończenia uzasadniał złożenie wniosku o ograniczenie. Dokumentacja z rokowań świadczy, iż nie miały charakteru pozornego. Zastosowany tryb z art. 124 ust. 1 u.g.n. ma na celu jedynie umożliwienie sprawnej realizacji inwestycji, ponieważ przepisy ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1222, zwanej dalej "P.b.") warunkują udzielenie pozwolenia na budowę od prawa dysponowania nieruchomością na cele budowlane, czyli - zgody właściciela nieruchomości. Dopiero zawarcie umowy cywilnoprawnej stanowiłoby podstawę do stwierdzenia, że strony doszły do porozumienia i wypracowane zostało między nimi wspólne stanowisko, co do warunków wyrażenia zgody na udostępnienie gruntu pod realizację inwestycji celu publicznego. Skoro umowa nie została zawarta, brak jest podstaw do uznania, że stanowisko skarżących co do warunków udzielenia zgody zostało zaakceptowane przez inwestora. Odnosząc się do zarzutów odwołania, Wojewoda wskazał, że nie zasługują one na uwzględnienie. Brak zgody właścicieli na realizację inwestycji nie może stanowić podstawy do odmowy udzielenia inwestorowi zgody na przeprowadzenie gazociągu, w sytuacji gdy zostały spełnione wszystkie przesłanki z art. 124 u.g.n. warunkujące ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości. Podkreślił, że w tej sprawie sporne ograniczenie następuje zgodnie z ostateczną decyzja Wójta Gminy B. z 9 sierpnia 2023 r. o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego. To właśnie brak zgody właścicieli na realizację inwestycji jest powodem prowadzenia niniejszego postępowania administracyjnego, a wydanie decyzji zastępuje zgodę w powyższym zakresie. Zdaniem Wojewody, bezzasadny jest zarzut, że rokowania co do umownego uregulowania kwestii prac na nieruchomości były pozorne. Skarżącym przedstawiono propozycję uzyskania zgody na udostępnienie nieruchomości, przesyłając pisma z 30 kwietnia 2024 r., 19 czerwca 2024 r. i 15 lipca 2024 r. Inwestor w ramach propozycji zawarcia umowy cywilnoprawnej ustalił jednorazowe odszkodowanie w wysokości 8 843,00 zł dla skarżących, które nie zostało przez nich zaakceptowane. Właściciele w piśmie z 14 czerwca 2024 r. (uzupełnionym 19 czerwca 2024 r.) i 8 lipca 2024 r. wskazali, że nie zgadzają się na proponowany przebieg sieci gazowej. Materiał dowodowy sprawy potwierdza, że rokowania prowadzone były w sposób prawidłowy, a brak pozytywnego ich zakończenia uzasadniał złożenie wniosku o ograniczenie. W postępowaniu prowadzonym w trybie art. 124 u.g.n. nie podlegają weryfikacji organu okoliczności, czy inwestor zaproponował właścicielom takie warunki, które są dla nich korzystne czy takie, które są dla nich nie do przyjęcia. Wojewoda podkreślił, że strony nie wypracowały wspólnego stanowiska, co skutkowało niepodpisaniem umowy. Co do możliwości wyniesienia trasy gazociągu poza granice działek skarżących Wojewoda podniósł, że inwestora w piśmie 31 października 2024 r. (oraz w pismach wysyłanych podczas rokowań) wyjaśnił, że projektowana inwestycja ma na celu wymianę istniejącej sieci gazowej w dotychczasowej lokalizacji - prowadzenie jej w nowej lokalizacji nie znajduje uzasadnienia technicznego ani ekonomicznego. Zmiana trasy skutkowałaby prowadzeniem gazociągu w nowej lokalizacji, tj. na nowych działkach: pasa drogowego i użytkach leśnych. W przypadku działki drogowej skutkowałoby koniecznością naruszenia jezdni i prowadzenie sieci pod jezdnią, co doprowadzi do trudności eksploatacyjnych. Prowadzenie inwestycji po działce leśnej związane będzie z wycinką drzew i wyłączeniem części działki z produkcji leśnej, co z uwagi na liczne ograniczenia prowadzenia takich działań wynikających z ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych oraz biorąc pod uwagę szkody przyrodnicze również nie znajduje uzasadnienia. Ponadto wykraczałoby poza zakres inwestycji ustalony decyzją o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego, jak również w sposób niewspółmierny do korzyści zwiększyłoby koszty realizacji zadania i powodowałoby opóźnienia w jego realizacji. Trasa gazociągu w całości prowadzona jest możliwie jak najbliżej granic nieruchomości w pasie, w którym zgodnie z obowiązującymi przepisami występują ograniczenia w zabudowie, a jednocześnie w takiej odległości od granicy działki, która umożliwia swobodne jej ogrodzenie, bądź obsadzenie pasem zieleni. Poza stosunkowo nieznacznym odcinkiem gazociągu (niespełna 20% przebiegu), pozostała część sieci gazowej w przeważającej części prowadzona jest w użytku rolnym. Biorąc pod uwagę, że przychylono się do warunku właścicieli o wykonaniu części trasy wzdłuż zabudowy metodą bezwykopową trudności związane z realizacją budowy są ograniczone do minimum i będą krótkotrwałe. Po zakończeniu budowy, działki będzie można wykorzystywać bez przeszkód zgodnie z ich dotychczasowym przeznaczeniem rolnym. Ograniczenia wynikające z zastosowania strefy kontrolowanej gazociągu, wyznaczonej ww. rozporządzeniem występują jedynie w odległości 0,5 m od osi gazociągu i są tożsame z tymi, które obecnie obowiązują w stosunku do sieci istniejącej. Wojewoda dodał, że kwestia obniżenia wartości nie jest przedmiotem rozważań postępowania prowadzonego w trybie art. 124 ust. 1 u.g.n., gdyż ustalenie odszkodowania stanowi przedmiot odrębnego postępowania. Natomiast zarzut niezawieszenia postępowania administracyjnego z uwagi na toczące się postępowanie cywilne nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż Starosta w kwestionowanej decyzji wskazał, że nie znalazł przesłanek do zawieszeniem postępowania, które zostało wszczęte na wniosek Spółki, a nie skarżących. Wojewoda zgodził się z oceną Starosty, że wydanie decyzji ograniczającej sposób korzystania z nieruchomości nie było zależne od rozstrzygnięcia sprawy toczącej się przed Sądem Rejonowym w Starachowicach dotyczącej usunięcia sieci gazowej z działek skarżących. Niniejsze postępowanie odnosi się bowiem do projektowanej sieci, natomiast wniosek złożony do Sądu dotyczy obiektu już istniejącego. Skargę na powyższą decyzję Wojewody Świętokrzyskiego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wnieśli B.Z. i Z.Z., zarzucając temu rozstrzygnięciu naruszenie: 1) przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to: • art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez wydanie decyzji pomimo że organ I instancji nie zbadał w sposób wyczerpujący i nie uwzględnił wszystkich okoliczności faktycznych, ani też nie załatwił sprawy w sposób zgodny ze słusznym interesem skarżących, zważywszy że nie przekraczało to możliwości organu administracji, wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków; • art. 8 k.p.a. przez prowadzenie postępowania w sposób naruszający zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa i ich oddziaływania na świadomość i kulturę prawną obywateli, m.in. przez nieuwzględnienie wszystkich okoliczności faktycznych i w konsekwencji wydanie decyzji naruszającej słuszny interes skarżących; • art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu dowodów na których organ oparł się wydając decyzję; • art. 97 § 1 pkt 4 w zw. z art. 138 § 2 k.p.a. poprzez wydanie decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji pomimo braku zawieszenia przez ten organ postępowania, w sytuacji gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależało od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez sąd. 2) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 124 u.g.n. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji w sytuacji braku wskazania w tej decyzji konkretnego przedziału czasowego zajęcia danej nieruchomości. W uzasadnieniu skargi jej autorzy przedstawili argumentację na poparcie postawionych zarzutów, w oparciu o które wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego. Skarżący podnieśli w szczególności, że nie doszło do zakończenia rokowań pomiędzy nimi a inwestorem, bowiem Spółka nie odniosła się do kwestii częściowego usunięcia z ich działek sieci gazowych. Zdaniem skarżących, linię gazociągu należy poprowadzić w pasie drogi gminnej, co pozwoli w pełni korzystać z nieruchomości. Natomiast poprowadzenie inwestycji w sposób zaproponowany przez inwestora doprowadzi do obniżenia wartości działek skarżących. Nadto skarżący zwrócili uwagę na brak zawieszenia przez organ I Instancji postępowania, w sytuacji gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależało od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez Sąd Rejonowy w Starachowicach dotyczącego usunięcia sieci gazowej z ww. działek. W sytuacji bowiem ewentualnego orzeczenia Sądu o obowiązku usunięcia sieci gazowej z działek nr A i nr B poddana zostanie w wątpliwość możliwość lokalizacji tam nowych obiektów. Zdaniem skarżących zaskarżona decyzja narusza również prawo materialne poprzez brak wskazania w tym rozstrzygnięciu konkretnego przedziału czasowego zajęcia ich nieruchomości. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. W piśmie z 5 maja 2025 r. skarżąca B.Z., ustosunkowując się do odpowiedzi organu na skargę, podtrzymała wszystkie zarzuty oraz wnioski w niej zawarte. Dodała, że proponowany przez skarżących przebieg trasy inwestycji nie przewidywał naruszenia pasa drogowego ani użytków leśnych. Na rozprawie 8 maja 2025 r. skarżąca poparła skargę. Pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem kwestionowane skargą decyzje wydane zostały z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 124 ust. 1 u.g.n., starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji publicznej może ograniczyć w drodze decyzji, sposób korzystania z nieruchomości przez udzielenie zezwolenia na zakładanie i przeprowadzenie na nieruchomości ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń służących do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń, jeżeli właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości nie wyraża na to zgody. Ograniczenie to następuje zgodnie z planem miejscowym, a w przypadku braku planu, zgodnie z decyzją o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego. W świetle ust. 3 tego przepisu udzielenie zezwolenia, o którym mowa w ust. 1, powinno być poprzedzone rokowaniami z właścicielem lub użytkownikiem wieczystym nieruchomości o uzyskanie zgody na wykonanie prac, o których mowa w ust. 1. Rokowania przeprowadza osoba lub jednostka organizacyjna zamierzająca wystąpić z wnioskiem o zezwolenie. Do wniosku należy dołączyć dokumenty z przeprowadzonych rokowań. Przedstawiona regulacja ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że tylko w sytuacji braku zgody właściciela gruntu na przeprowadzenie na jego nieruchomości niezbędnych prac związanych z wykonaniem określonej inwestycji, gdy prowadzone negocjacje pomiędzy właścicielem a inwestorem nie doprowadziły do uzgodnienia warunków wejścia inwestora na daną nieruchomość - organ administracji jest uprawniony do działania w trybie art. 124 ust. 1 u.g.n. Na podstawie art. 124 ust. 1 u.g.n. ustawodawca umożliwia przymusowe, wbrew woli właściciela nieruchomości, ograniczenie jego uprawnień właścicielskich na zrealizowanie inwestycji celu publicznego, zarówno gdy podmiot ten nie wyraża na to zgody, jak i w sytuacji, gdy nie dojdzie do porozumienia z inwestorem co do ekwiwalentu pieniężnego za uszczuplenie jego praw. Decyzja wydana na podstawie art. 124 ust. 1 u.g.n. ma umożliwiać realizację inwestycji celu publicznego, w razie braku porozumienia z właścicielem nieruchomości. Niesporne pozostaje zatem to, że przywołany przepis formułuje wymóg zachowania zgodności ograniczenia wynikającego z decyzji o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości z decyzją o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego. Kwestia zgodności ograniczenia sposobu korzystania z decyzją o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego nie może być rozpatrywana w oderwaniu od istoty samej decyzji o ograniczeniu korzystania z nieruchomości, a decyzja ta stanowi rodzaj decyzji o wywłaszczeniu. Skoro natomiast decyzja ta jest rodzajem decyzji o wywłaszczeniu, to mają do niej odpowiednie zastosowanie pozostałe przepisy Rozdziału 4 u.g.n., dotyczącego wywłaszczania nieruchomości, w tym przede wszystkim tej ustawy (por. J. Jaworski, A. Prusarczyk, A. Tułodziecki, M. Wolanin, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, wyd./El Legalis 2021). Z przepisu art. 112 ust. 1 u.g.n. wynika natomiast, że przepisy o wywłaszczaniu, a więc i samą instytucję wywłaszczenia, stosuje się jedynie wtedy, jeżeli określona nieruchomość przeznaczona została na cele publiczne w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego albo dla określonej nieruchomości wydana została decyzja o ustaleniu na niej lokalizacji inwestycji celu publicznego. Powyższe nie może oznaczać jednak całkowitego zwolnienia organu z obowiązku badania wniosku z art. 124 ust. 1 u.g.n., zwłaszcza jeżeli właściciel nieruchomości ograniczanych w zakresie sposobu korzystania, a więc równoprawna strona postępowania, której prawa doznają uszczerbku, wyraźnie podważa stanowisko inwestora. Rolą organu w toku postępowania administracyjnego jest zatem w każdym przypadku zadośćuczynienie wymogom wynikającym z art. 7 i art. 8 § 1 k.p.a. W toku postępowania organy administracji publicznej stoją zatem na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 §1 k.p.a.). Słusznie skarżący podnoszą, że nie została należycie wyjaśniona przez organ okoliczność możliwych wariantów przebiegu sieci gazowej (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Kwestionowane ograniczenie, stosownie do obowiązujących wymogów prawa, nastąpić musi zgodnie z ostateczną decyzją o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego. Niemniej uwzględniając przy rozstrzyganiu sprawy zasady określone w art. 7 i art. 8 § 1 k.p.a., czy uwzględniając słuszny interes obywatela w kontekście konstytucyjnej ochrony prawa własności, zadaniem organów jest wyjaśnienie, czy wariant przebiegu inwestycji przez działkę skarżących jest uzasadniony, a jeśli tak, to czy taki przebieg nie odbywa się wyłącznie z uwzględnieniem interesu inwestora. Oczywistym jest, że zasięg obszaru, w którym możliwa jest lokalizacja inwestycji wynika z treści decyzji lokalizacyjnej. Może jednak wystąpić taka sytuacja, jak w niniejszej sprawie, że ten obszar jest określony w sposób, który pozostawia inwestorowi pewien luz decyzyjny odnośnie do przebiegu projektowanej sieci gazowej. W analizowanym przypadku inwestor zaproponował przebieg inwestycji wzdłuż drogi publicznej po działce skarżących - nr ewid. A, a następnie po tej samej działce wzdłuż granicy z działką sąsiednią nr ewid. C i w kierunku północnym do działki nr B. Z załączonej do akt sprawy mapy poglądowej przedstawiającej przebieg projektowanej sieci gazowej na fragmencie mapy ewidencyjnej (k. 83 akt. adm.) wynika, że przebieg gazociągu został zaprojektowany w bliższej odległości od budynku mieszkalnego na działce skarżących nr ewid. A niż poprzednio przebiegający gazociąg (przewidziany obecnie do likwidacji). Następnie projektuje się podprowadzić ten gazociąg wzdłuż granicy ww. działki w kierunku północnym, choć decyzja lokalizacyjna dopuszcza możliwość lokalizacji sieci gazowej także w obszarze drogi gminnej na działce nr D wzdłuż południowej granicy działki nr ewid. C. Zabrakło zatem w tej sprawie ustaleń faktycznych związanych z możliwością zlokalizowania sieci gazociągu w pasie drogowym na działce nr D. Może bowiem okazać się, że pozwalają na to warunki techniczne i wymogi bezpieczeństwa. Co do zasady bowiem przepisy ustawy o drogach publicznych (zob. art. 39) nie wyłączają możliwości lokalizowania sieci gazowej w pasie drogowym. W każdym wypadku konieczne będzie odpowiednie uzgodnienie takiej możliwości z właściwym zarządcą drogi, czego w tej sprawie zabrakło. Z całą pewnością nie zostały też wyjaśnione powody zlokalizowania planowanej sieci gazowej w odległości mniejszej od budynku mieszkalnego na działce nr A niż poprzednio. Z ww. mapy poglądowej wynika, że projektowana siec nie będzie przeprowadzona po istniejący śladzie na tej działce, co w rezultacie będzie stanowiło bardziej dotkliwe ograniczenie dla właścicieli nieruchomości ich praw właścicielskich niż dotychczas. Ograniczenie w prawie korzystania z nieruchomości w każdym przypadku musi uwzględniać nie tylko interes publiczny, ale również słuszny interes obywatela. Administracyjne ograniczenie z art. 124 ust. 1 u.g.n. dotyczy prawa własności. Trzeba więc uszanować prawa właściciela i - jeżeli ten domaga się udokumentowania oraz wyjaśnienia, dlaczego jego prawa uszczuplono w określonym w decyzji zakresie - przedstawić mu niezbędne dane (zob. wyrok WSA w Poznaniu z 5 lutego 2020 r., II SA/Po C/19, lex nr 2783869). Wymagają tego także standardy wynikające z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Dlatego w tej sprawie organy powinny poczynić ustalenia faktyczne w kierunku wyjaśnienia możliwości zlokalizowania sieci gazowej w pasie drogowym, poprzez choćby zobowiązanie inwestora do uzyskania stanowiska zarządcy drogi. Dodatkowo organ wyjaśni powody, dla których inwestycja ma przebiegać w odległości mniejszej od budynku mieszkalnego na działce nr ewid. A niż dotychczas. Brak powyższych ustaleń stanowi o naruszeniu prawa procesowego w stopniu, który mógłby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą (pkt I wyroku). O kosztach postępowania, na które składa się uiszczony wpis od skargi w kwocie 100 zł orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. (pkt II wyroku). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni powyższą ocenę prawną i wskazania Sądu, w szczególności wyeliminuje dostrzeżone uchybienia procesowe.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 18.07.2026. · Źródło