II SA/Ke 186/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.) Sędzia WSA Beata Ziomek po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2024 r. [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach decyzją z 19 lutego 2024 r. [...], po rozpatrzeniu odwołania A. Z. od wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta Skarżyska-Kamiennej decyzji z 8 stycznia 2024 r. o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym z dnia 7 lipca 2024 r. (Dz. U. z 2023 r poz. 1429 ze zm.), która weszła w życie 1 stycznia 2024 r., w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. A. Z. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożyła 24 listopada 2023 r., więc przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy zastosowanie będą miały przepisy dotychczasowe. Wniosek ten strona złożyła w związku z opieką nad matką - E. C., która legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S.-K. z 13 listopada 2023 r. W orzeczeniu tym wskazano, że niepełnosprawność istnieje od 13 września 2023 r. Odnosząc się do uzasadnienia decyzji organu I instancji, Kolegium powołało wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 i stwierdziło, że na podstawie tego wyroku ugruntowała się linia orzecznicza sądów administracyjnych, którą Kolegium podziela. Zgodnie z tym orzecznictwem w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, nie później niż do ukończenia 25 roku życia, art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 390, ze zm.), zwanej dalej "ustawą" jest zgodny z Konstytucją. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W rezultacie nie jest więc dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do tego świadczenia na tej części art, 17 ust. 1b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z powyższym, zdaniem Kolegium, organ I instancji odmawiając przyznania stronie prawa do wnioskowanego świadczenia ze względu na fakt, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu 25 roku życia, dopuścił się uchybienia prawa materialnego, gdyż nie wziął pod uwagę treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. i wydał decyzję w oparciu o niekonstytucyjną normę prawną. Niezależnie jednak od powyższego, organ odwoławczy uznał, że prawo do żądanego świadczenia, nie może wnioskodawczyni zostać przyznane. Podniósł, że uprawniona do opieki jest zamężna, a jej mąż R. C. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, więc należy mieć na uwadze treść art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy. Kolegium podniosło, że 14 listopada 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę I OPS 2/22, z której wynika, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 tej ustawy innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ odwoławczy zaznaczył, że osoba wymagająca opieki ma męża, a więc osobę zobowiązaną do alimentacji w bliższej, niż wnioskodawczyni kolejności. Zatem to mąż, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności powinien wykonywać nałożony na niego obowiązek alimentacyjny. Tak więc w sprawie nie zaszły okoliczności, które pozwoliłyby zaktualizować obowiązek alimentacyjny córki względem matki przed obowiązkiem alimentacyjnym jej ojca, który jest w pierwszej kolejności zobowiązany do sprawowania opieki nad żoną. Skoro więc odwołująca nie była osobą w pierwszej kolejności zobowiązaną do spełnienia obowiązku alimentacyjnego na rzecz swojej matki, to nie mogła ona skutecznie ubiegać się o przedmiotowe świadczenie z tytułu opieki nad nią. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję, domagając się jej uchylenia oraz uchylenia decyzji organu I instancji, A. Z. zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: 1. art. 77 § 1, art. 7 w związku z art. 80 kpa poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w szczególności odnoszących się do realnych możliwości sprawowania opieki nad uprawnioną do opieki przez jej męża, kiedy obiektywnie ze względu na jego stan zdrowia i posiadane schorzenia nie może sprawować opieki nad małżonką, co w konsekwencji doprowadziło do odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i skutkowało załatwieniem sprawy w sposób kolidujący ze słusznym interesem strony; 2. prawa materialnego, poprzez ograniczenie się jedynie do wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z całkowitym pominięciem wykładni celowościowej. W uzasadnieniu skargi jej autor podniósł, że małżonek uprawnionej do opieki nie jest obiektywnie z uwagi na stan zdrowia tej opieki wypełniać, natomiast obowiązek ten może zrealizować córka niepełnosprawnej. Organ jednak nie poczynił żadnych ustaleń w przedmiocie tego, jaki jest stan zdrowia R. C., ograniczając się tylko i wyłącznie do stwierdzenia, że nie dysponuje on orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżąca podkreśliła, że mąż uprawnionej do opieki ma skończone 71 lat, od kilkunastu lat stale leczy się w związku z zesztywniającym zapaleniem stawów. Chorobie tej towarzyszy zaawansowane ograniczenie ruchomości stawów rąk, które powoduje trudności w utrzymaniu przedmiotów w rękach. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. W piśmie z 23 kwietnia 2024 r. skarżąca podtrzymała swoje stanowisko w sprawie i załączyła kopię orzeczenia Powiatowego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności w S.-K. o stopniu niepełnoprawności z 9 kwietnia 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga nie jest niezasadna. Przedmiot oceny w niniejszym postępowaniu stanowiła decyzja SKO w Kielcach utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o odmowie ustalenia dla skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W pierwszej kolejności należy wskazać, że Kolegium zasadnie uznało, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, art. 17 ust. 1b ustawy uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W konsekwencji powyższego wyroku TK okoliczność, że niepełnosprawność u osoby podlegającej opiece powstała po ukończeniu 18. roku życia, względnie 25. roku życia, nie może stanowić przesłanki wykluczającej przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Mając na uwadze powyższe, Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, że przepis ten nie mógł stanowić podstawy wydania decyzji odmownej. O prawidłowości odmownego rozstrzygnięcia organów zdecydowała jednak inna przesłanka. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl art. 17 ust. 1a ustawy, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeśli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie ulega więc wątpliwości, że uprawnionym w pierwszej kolejności do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym jest jego współmałżonek, o ile sam nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wtedy to bowiem uprawnienie to przechodzi na inne osoby, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. W tym miejscu należy podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny podjął 14 listopada 2022 r., na skutek wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich, uchwałę sygn. I OPS 2/22, w której stwierdził, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy). W kontekście powyższej uchwały i jej znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy należy zaznaczyć, że ogólna moc wiążąca uchwał konkretnych i abstrakcyjnych nie pozwala na samodzielne rozstrzygnięcie przez jakikolwiek skład sądu administracyjnego sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjęcie wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego. W myśl bowiem art. 269 § 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) dalej zwanej: "p.p.s.a.", jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd zaprezentowany w uchwale z 14 listopada 2022 r. i nie widzi podstaw do inicjowania procedury o której mowa w art. 269 § 1 p.p.s.a. W świetle powyższego, przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego było niemożliwe. Matka skarżącej pozostaje bowiem w związku małżeńskim z R. C., który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie mogło mieć wpływu na wynik niniejszej sprawy uzyskanie przez R. C. orzeczenia z 9 kwietnia 2024 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z orzeczenia tego wynika bowiem, że niepełnosprawność datuje się od 25 stycznia 2024 r., a więc ewentualnie dopiero od tej daty skarżącej mogłoby przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne. Natomiast na chwilę składania wniosku - 24 listopada 2023 r. prawo skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego nie mogło powstać, gdyż istniała negatywna przesłanka do jego przyznania – brak stwierdzonego znacznego stopnia niepełnosprawności małżonka osoby wymagającej opieki. Ponadto stwierdzenie niepełnosprawności w stopniu znacznym od 25 stycznia 2024 r., powoduje także, że okoliczność ta nie może być oceniana na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 390, ze zm.), przepisy tej ustawy mogą być bowiem stosowane jedynie do przypadków, gdy prawo do świadczenia powstało do 31 grudnia 2023 r., co w tej sprawie nie miało miejsca. Mając to wszystko na uwadze, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. W oparciu o art. 119 pkt 2 p.p.s.a Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.