II SA/Ke 192/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Ziomek, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian (spr.),, Sędzia WSA Jacek Kuza, Protokolant Sekretarz sądowy Andrzej Stolarski, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 listopada 2007r. sprawy ze skargi M. Ł. na orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia [...] nr [...] w przedmiocie kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby I. uchyla zaskarżone orzeczenie oraz utrzymane nim w mocy orzeczenie organu I instancji; II. stwierdza, że zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. Orzeczeniem nr [...] z dnia [...] Komendant Wojewódzki Policji na podstawie art. 135 lit. n ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990r. o Policji /Dz. U. z 2002 r. Nr 7, poz. 58 ze zm./ utrzymał w mocy zaskarżone przez M. Ł. orzeczenie Komendanta Miejskiego Policji nr [...] z dnia [...] o stwierdzeniu winy i wymierzeniu kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby M. Ł. s. G. - policjanta Ogniwa V Referatu Patrolowo -Interwencyjnego Sekcji Prewencji obwinionego o to, że: w dniu [...] w [...], pełniąc służbę patrolową w patrolu zmotoryzowanym jako funkcjonariusz publiczny, działając wspólnie i w porozumieniu ze G. L. policjantem Referatu Patrolowo - Interwencyjnego Sekcji Prewencji Komendy Miejskiej Policji przyjął od P. P. korzyść majątkową w postaci pieniędzy w kwocie 250 zł, w zamian za odstąpienie od czynności służbowych, dotyczących ujawniania popełnienia wykroczenia drogowego, polegającego na przejechaniu przez skrzyżowanie na czerwonym świetle tj. o czyn określony w art. 132 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji, którego dopuścił się w związku z naruszeniem dyscypliny służbowej określonej w art. 132 ust. 2 ustawy o Policji polegającej na popełnieniu przestępstwa z art. 228 § 3kk,. W uzasadnieniu organ wyższej instancji wskazał, że w dniu [...] M. Ł. wraz z G. L. pełnili służbę w patrolu zmotoryzowanym w godz. 15.00 - 23.00 w rejonie ulic: [...] do granic administracyjnych miasta. Około godz. 21.05 w rejonie skrzyżowania ul. [...] i [...] w/w patrol zatrzymał do kontroli drogowej pojazd m-ki Volkswagen, którym kierował P. P. Powodem zatrzymania było niezastosowanie się do sygnalizacji świetlnej przez kierującego. W toku podjętej interwencji P. P. w zamian za odstąpienie od ukarania go za popełnione wykroczenie wręczył M. Ł. korzyść majątkową w wysokości 250 zł. O zaistniałym zdarzeniu P. P. poinformował swojego ojca A. P., a ten powyższy fakt zgłosił organom policji. Dowody z wykonanych czynności w ramach postępowania karnego zostały wykorzystane w ramach toczącego się postępowania dyscyplinarnego. W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organ odwoławczy uznał, że wbrew opinii skarżącego postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone prawidłowo i w sposób jednoznaczny wskazuje ono, iż obwiniony dopuścił się popełnienia zarzucanego mu przewinienia dyscyplinarnego. Organ nie zgodził się z zarzutem M. Ł., że nie wzięto pod uwagę dowodów z przeszukania i badania daktyloskopijnego zabezpieczonych u niego banknotów, które to dowody miały przemawiać za jego niewinnością. Organ bowiem stwierdził, że fakt, iż obwiniony nie posiadał przy sobie banknotów o nominałach wskazanych przez P. P., a na zabezpieczonych banknotach nie ujawniono linii papilarnych wyżej wymienionego, nie świadczy o niewinności obwinionego i nie wyklucza przyjęcia przez niego korzyści majątkowej, zwłaszcza, że policjanci zostali przeszukani po kilku godzinach od zdarzenia, a zatem mieli wystarczająco dużo czasu do dokonania wymiany pieniędzy. Komendant nie zgodził się również z obwinionym, że organ I instancji dokonał dowolnej oceny zeznań świadka P. P., a zarzut dotyczący nieprawidłowego przeprowadzenia czynności procesowej okazania uznał za bezprzedmiotowy. Również za bezprzedmiotowy organ odwoławczy uznał zarzut dotyczący pozbawienia obwinionego możliwości uzupełnienia akt postępowania dyscyplinarnego. M. Ł. zapoznał się bowiem z aktami postępowania dyscyplinarnego w dniu 13 listopada 2006r. i został pouczony o możliwości złożenia wniosku o uzupełnienie akt sprawy w terminie trzech dni od dnia zapoznania się z nimi. Obwiniony złożył w/w wniosek w dniu 8 grudnia 2006r., a więc po upływie przewidzianego w ustawie terminu. Wobec powyższego prawidłowo zdaniem organu rzecznik dyscyplinarny postanowieniem z dnia 13 grudnia 2006r. odmówił uzupełnienia akt postępowania dyscyplinarnego. Na koniec Komendant Wojewódzki Policji wskazał, że kara zastosowana wobec M. Ł. jest w pełni adekwatna do popełnionego przez niego przewinienia dyscyplinarnego, które zostało dokonane w sposób zawiniony i z motywacji zasługującej na szczególne potępienie, co dyskwalifikuje go jako policjanta. W skardze na powyższe orzeczenie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. Ł., domagając się jego uchylenia, zarzucił rażące naruszenie przepisów art. 41 ust 1 pkt 3, 45 ust. 3, 132 ust 2, 135 "f", "g" oraz "i" ustawy o policji poprzez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Skarżący podniósł, że postępowanie dyscyplinarne ograniczono do przeprowadzenia jedynie tych dowodów, które nie były dla niego korzystne, natomiast zupełnie pominięto przeprowadzenie dowodów przez niego zawnioskowanych. Autor skargi zwrócił także uwagę na niekonsekwencje w zeznaniach głównego świadka w kwestii dotyczących miejsca zdarzenia i marki samochodu, którym miał się poruszać partol policyjny. Wskazywał także na niedokładności w działaniu systemu GPS. W odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, Komendant Wojewódzki Policji podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżone orzeczenie, jak również orzeczenie organu I instancji podlegają uchyleniu. Zdaniem Sądu trafnie skarżący zarzuca, iż organy orzekające w sprawie naruszyły przepisy prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ prowadzący postępowanie dyscyplinarne winien przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej, a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Musi w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie. Zgodnie z art. 135 lit. g ust 1 i 2 ustawy z dnia z dnia 6 kwietnia 1990r. o Policji /Dz. U.07.43.277 - zwanej dalej ustawą/ obwinionego uważa się za niewinnego dopóki wina jego nie zostanie mu udowodniona, nie dające się usunąć wątpliwości rozstrzyga się na korzyść obwinionego, a organy prowadzące sprawę obowiązane są badać oraz uwzględniać okoliczności przemawiające zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść obwinionego. Z kolei z przepisu art. 135 lit. e ust 1 ustawy wynika, że rzecznik dyscyplinarny zbiera materiał dowodowy i podejmuje czynności niezbędne do wyjaśnienia sprawy. W szczególności przesłuchuje świadków, obwinionego, przyjmuje od niego wyjaśnienia, dokonuje oględzin. Z czynności tych sporządza protokoły. Rzecznik dyscyplinarny samodzielnie kieruje postępowaniem dyscyplinarnym oraz przeprowadza dowody, których celem jest ustalenie, czy obwiniony dopuścił się przewinienia dyscyplinarnego. Postępowanie to toczy się zatem niezależnie od innych postępowań, a w szczególności postępowania karnego. Według brzmienia art. 135 lit. e ust 9 ustawy, jeżeli czyn będący przedmiotem postępowania dyscyplinarnego jest przedmiotem innego postępowania, przełożony dyscyplinarny może zwrócić się do właściwego organu o udostępnienie akt tego postępowania, a za zgodą tego organu potrzebne odpisy i wyciągi z udostępnionych akt włącza się do akt postępowania dyscyplinarnego. Powyższe ma jednak znaczenie pomocnicze tj. może służyć do poszukiwania źródeł dowodowych lub oceny ich wiarygodności, ale nie może być podstawą do zaniechania przeprowadzenia bezpośredniego dowodu dla potrzeb postępowania dyscyplinarnego. Tymczasem w toku prowadzonego w niniejszej sprawie postępowania dyscyplinarnego rzecznik dyscyplinarny nie przesłuchał głównego świadka zdarzenia P. P., z której to czynności, zgodnie z art. 135 lit. e ust 1 ustawy powinien sporządzić protokół, a jedynie ograniczył się do odbycia z nim rozmowy telefonicznej, z której sporządził notatkę służbową /akta adm. -97/. Powyższe zaniedbanie stanowi naruszenie wymienionego wyżej przepisu. Naruszenie to jest o tyle istotne, że ze znajdującego się w aktach wyciągu z protokołu przyjęcia ustnego zawiadomienia o przestępstwie i przesłuchania w charakterze świadka P. P. dla potrzeb postępowania przygotowawczego wynika, że świadek został zatrzymany do kontroli "po wjeździe do [...] po przejechaniu około czterech sygnalizacji świetlnych". Po raz pierwszy uściślenie miejsca, w którym miało dojść do zdarzenia polegającego na zatrzymaniu samochodu i przyjęciu łapówki nastąpiło w notatce służbowej z rozmowy telefonicznej z P. P., przeprowadzonej przez rzecznika dyscyplinarnego w dniu 9 listopada 2006r. Z notatki tej wynika, iż świadek w rozmowie telefonicznej poinformował rzecznika, iż zdarzenie miało miejsce " [...] około godziny 21. 00 w zatoczce przystanku autobusowego na ulicy przy której jest Galeria [...]". Znamienne jest, iż do sprecyzowania przez świadka miejsca zdarzenia doszło dopiero po tym, gdy rzecznikowi dyscyplinarnemu znane były wyniki oględzin urządzenia systemu pozycjonowania gps , z których wynikało, że patrol w tym czasie, to jest około godziny 21, zatrzymał się w rejonie ul. [...]. W dniu 8 grudnia 2006r. M. Ł. złożył pismo zawierające wnioski dowodowe, w którym między innymi domagał się dopuszczenia dowodu z oględzin miejsca zdarzenia z udziałem pokrzywdzonego podnosząc, iż opis przez niego podany nie odpowiada rzeczywistemu stanowi, a także skonfrontowania go z tym świadkiem. Rzecznik dyscyplinarny odmówił przeprowadzenia zawnioskowanego przez obwinionego dowodu powołując się na uchybienie terminu, o którym mowa w art. 135 i ust 5 ustawy, zgodnie z którym obwiniony ma prawo w terminie 3 dni od dnia zapoznania się z aktami postępowania dyscyplinarnego zgłosić wniosek o ich uzupełnienie. Tymczasem art. 135 lit. f ust 1 pkt 2 stanowi, że w toku postępowania dyscyplinarnego obwiniony ma prawo do zgłaszania wniosków dowodowych i prawo to nie jest ograniczone żadnym terminem. Organy orzekające w sprawie pomyliły instytucję zgłoszenia wniosku dowodowego określoną w art. 135 lit. f ust 1 pkt 2 ustawy ze zgłoszeniem wniosku o uzupełnienie akt postępowania dyscyplinarnego o jakiej mowa w art. 135 lit. i ust 5 ustawy, naruszając w ten sposób prawo obwinionego do obrony. Niezależnie od powyższego podkreślić należy, że obwiniony został zapoznany z aktami postępowania dyscyplinarnego w dniu 13 listopada 2006r., a następnie w dniach od 15 do 21.11.2006r. przebywał na zwolnieniu lekarskim, co usprawiedliwiało niezłożenie w tym terminie przez niego wniosków dowodowych. Organ nie uwzględnił tej okoliczności przy wydawaniu orzeczenia o odmowie przeprowadzenia zawnioskowanych przez obwinionego dowodów i w dniu 17 listopada 2006r. wydał postanowienie o zakończeniu czynności dowodowych. W tym miejscu podnieść również należy, że rzecznik dyscyplinarny może odmówić przeprowadzenia dowodu tylko w razie zaistnienia przesłanek określonych w art. 135 lit. f ust 7 ustawy, a więc gdy okoliczność, która ma być udowodniona, nie ma znaczenia dla sprawy albo jest już udowodniona zgodnie z twierdzeniem wnioskodawcy, gdy dowód jest nieprzydatny do stwierdzenia danej okoliczności lub nie da się przeprowadzić albo gdy przeprowadzenie dowodu jest sprzeczne z prawem. Żadna z tych sytuacji na gruncie rozpoznawanej sprawy nie miała miejsca. Ustawa o Policji w art. 135 lit. j ust 9 przewiduje dodatkowe obostrzenia w przypadku zamiaru wymierzenia, tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, kary wydalenia ze służby. W takiej sytuacji bowiem przełożony dyscyplinarny przed wydaniem orzeczenia dyscyplinarnego ma obowiązek wezwać obwinionego do raportu w celu wysłuchania go. Nadto obwinionemu doręcza się sprawozdanie sporządzone przez rzecznika dyscyplinarnego w terminie umożliwiającym mu zapoznanie się z nim przed raportem. Terminy stawienia się do raportu zostały wyznaczone: na dzień 29 listopada i na dzień 1 grudnia 2006r., kiedy to M. Ł. przebywał na zwolnieniu lekarskim. W piśmie z dnia 1 grudnia 2006r. skarżący został wezwany przez przełożonego dyscyplinarnego do raportu w terminie trzech dni od doręczenia mu sprawozdania /akta. adm. - 110/. W aktach administracyjnych brak jest jednak dowodu doręczenia obwinionemu sprawozdania wraz z wezwaniem do raportu. Z notatki urzędowej z dnia 11 grudnia 2006r. wynika, iż sprawozdanie wraz z wezwaniem do raportu zostało doręczone matce skarżącego w dniu 6 grudnia 2006r., jednakże z tej samej notatki wynika, iż nie zamieszkuje ona z synem. Tym samym nie było przesłanek do zastosowania art. 135 lit. j ust 10 pkt 2 ustawy, stanowiącym podstawę do zaniechania wysłuchania obwinionego w razie jego nieusprawiedliwionej nieobecności w wyznaczonym terminie raportu. W sprawie nie zaszła też przesłanka z pkt 3 art. 135 lit j ust 10 zezwalająca na odstąpienie od raportu w razie zaistnienia innej przeszkody uniemożliwiającej obwinionemu stawienie się do raportu w terminie 14 dni od dnia doręczenia postanowienia o zakończeniu czynności dowodowych. W aktach administracyjnych brak jest bowiem dowodu doręczenia obwinionemu postanowienia o zakończeniu czynności dowodowych, w związku z czym 14 - dniowy termin w ogóle nie rozpoczął biegu. Dlatego też przełożony dyscyplinarny nie mógł odstąpić od wezwania obwinionego do raportu, co stanowiło istotne naruszenie zasad postępowania dyscyplinarnego. Jednocześnie trzeba nadmienić, że niedoręczenie postanowienia o zakończeniu czynności dowodowych stanowi naruszenie art. 135 lit. f ust 6 ustawy. Na marginesie zwrócić również należy uwagę, że obwiniony w okresie od 27.11 do 06.12.2006r. był zwolniony od zajęć służbowych z powodu choroby, a w takiej sytuacji zgodnie z art. 135 f ust. 10 ustawy jego udział w czynnościach dowodowych - w tym przypadku w raporcie - wymagał zgody lekarza, który orzekł czasową niezdolność obwinionego do służby. W przypadku braku możliwości nawiązania kontaktu z lekarzem lub zmiany lekarza zgody takiej mógł udzielić lekarz, który w tym czasie leczył obwinionego, a w dalszej kolejności lekarz o takiej samej specjalności. Kolejnym obostrzeniem przy wymierzeniu kary wydalenia ze służby jest wynikający z art. 135 lit. m ust 1 ustawy obowiązek powołania przez wyższego przełożonego dyscyplinarnego komisji do zbadania zaskarżonego orzeczenia. Przedmiotowa komisja z przeprowadzonych czynności sporządza sprawozdanie wraz z wnioskiem dotyczącym sposobu załatwienia odwołania. W aktach administracyjnych sprawy znajduje się decyzja Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia[...] powołująca taką komisję, natomiast nie ma żadnej wzmianki o tym, że komisja ta dokonała czynności, o których mowa w art. 135 lit. n ust 1 i 2 ustawy. Zatem organ II instancji rozpatrując ponownie sprawę nie tylko nie dostrzegł uchybień popełnionych przez rzecznika dyscyplinarnego, ale nadto sam dopuścił się istotnego naruszenia przepisów procesowych. Powyższe naruszenia zdaniem Sądu są na tyle poważne, iż mogły one mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego też zarówno zaskarżone orzeczenie jak i utrzymane nim w mocy orzeczenie organu I instancji podlegały uchyleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm./. Stosownie do art. 152 tej samej ustawy Sąd stwierdził, że zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. Rozpatrując ponownie sprawę organy orzekające w sprawie wyeliminują stwierdzone naruszenia przepisów postępowania dyscyplinarnego i podejmą stosowne rozstrzygnięcie. ----------------------- 1