II SA/Ke 216/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Kobylecka, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian, Sędzia WSA Sylwester Miziołek (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Monika Zielińska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 czerwca 2009 roku sprawy ze skargi R. W. na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku; III. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata A. M. kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złotych w tym VAT w kwocie 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) złotych tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta orzekł o wymeldowaniu R. W. z lokalu nr 1 przy [...]. W uzasadnieniu wskazano, iż wniosek o wymeldowanie w/w osoby złożyła w dniu 22 lipca 2008r. współwłaścicielka kamienicy, w której znajduje się przedmiotowy lokal – A. B. Z jej zeznań wynika, iż R. W. początkowo mieszkał w przedmiotowym lokalu, na który przydział otrzymała jeszcze jego babcia – M. W., wraz ze swoimi rodzicami. Natomiast od trzech lat R. W. zamieszkuje ze swoją żoną w drugim budynku, w mieszkaniu przy [...]. Wnioskodawczyni wie o tym, bowiem mieszka naprzeciwko przedmiotowej kamienicy. Powyższe okoliczności potwierdził świadek S. B. – współwłaściciel przedmiotowej nieruchomości, który dodał, iż obecnie toczy się w sądzie sprawa o eksmisję całej rodziny W. z przedmiotowego lokalu. Świadek B. C., prowadząca sklep w kamienicy przy [...] zeznała, że R. W. wyprowadził się z lokalu, w którym jest zameldowany i zamieszkał ze swoją żoną i dzieckiem w budynku przy [...] 3. Z kolei R. W. wyjaśnił, iż po zawarciu związku małżeńskiego, przez około pół roku mieszkał wraz ze swoją żoną u teściowej przy [...] 3, jednak później powrócił do mieszkania swojej matki, gdzie trzyma wszystkie swoje rzeczy, ubrania i przybory toaletowe. Stan taki trwa do chwili obecnej. Natomiast do mieszkania żony strona przychodzi jedynie w celu odwiedzenia jej i syna. Zeznania R. W. potwierdziły jego żona M. W., matka – J. W. oraz I. K. (sąsiadka). R. i M. W. zgodnie oświadczyli, iż nie mają orzeczonego rozwodu, pozostają w separacji, nie toczy się również żadne postępowanie w tej sprawie. Nie mieszkają ze sobą z przyczyn osobistych. Z pisma Komendanta Komisariatu Policji III z dnia 27 października 2008r. wynika, iż w lokalu nr 6 przy [...] mieszka M. W. wraz z synem, a R. W. mieszka u matki. Tą ostatnią okoliczność ustalono na podstawie rozmowy z J. W. Świadek B. W. (sąsiadka J. W.), jakkolwiek stwierdziła, iż nie jest w stanie określić, gdzie dokładnie mieszka R. W., to zeznała, iż widuje jak przychodzi do lokalu żony i zabiera z niego syna do mieszkania matki, następnie odprowadza dziecko i sam wraca do lokalu nr 1 przy [...]. Natomiast świadek Z. P.– dzielnicowy zeznał, iż R. W. oraz jego syn często przychodzą do J. W. na obiady i często przebywają w tym lokalu. Dotyczy to również M. W. W mieszkaniu tym znajdują się również rzeczy R. W.. Z kolei świadek B. R.– sąsiadka J. W. stwierdziła, iż nie może dokładnie stwierdzić gdzie obecnie mieszka R. W. Widuje go bowiem zarówno w jednym jak i w drugim lokalu. D. B., współwłaściciel przedmiotowej nieruchomości nie mógł jednoznacznie stwierdzić, gdzie dokładnie zamieszkuje R. W. – nie mieszka bowiem w pobliżu. Zeznania R. W., jego matki oraz żony organ uznał za niewiarygodne, bowiem osoby te są ze sobą spokrewnione i pozostają zainteresowane wynikiem sprawy. Ponadto ich zeznania są częściowo sprzeczne. Wskazano mianowicie, iż R. W. oświadczył, że wszystkie swoje rzeczy posiada w lokalu nr 1 przy [...], podczas, gdy zarówno jego żona jak i matka zeznały, iż część tych rzeczy znajduje się w lokalu nr 6 przy [...]. Ponadto J. W. stwierdziła, iż syn nigdy nie wyprowadzał się z przedmiotowego lokalu, cały czas mieszkał wraz z nią, podczas gdy R. W. i jego żona oświadczyli, iż po ślubie przez jakiś czas zamieszkał wraz z żoną w mieszkaniu jej rodziców. Odmówiono również wiary zeznaniom I. K.– znajomej rodziny W., wskazując jedynie, iż nie ma nic dziwnego w tym, iż świadek ten widzi w przedmiotowym lokalu męskie rzeczy. Mieszka tam bowiem również brat R. W. Organ przy orzekaniu oparł w zasadniczej części na zeznaniach B. C., uznając je wiarygodne. Świadek ten, prowadząc od kilku lat w przedmiotowej kamienicy sklep, przebywa tam od godziny 6-ej rano do 22-ej wieczorem. Wskazano, iż "osoba ta jest całkowicie obca dla stron, nie mieszka w przedmiotowej kamienicy i nie wiążą ją z zainteresowanymi osobami sąsiedzkie kontakty". Organ podkreślił również zgodność zeznań właścicieli przedmiotowej kamienicy co do tego, iż R. W. mieszka wraz ze swoją żoną w innym lokalu. Natomiast informacje zawarte w piśmie Komendanta Komisariatu Policji III, zdaniem Prezydenta Miasta, nie mogą mieć istotnego wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, ponieważ informacje te zostały uzyskane od matki R. W. Wskazano także, iż relacje pomiędzy małżonkami W. nie dają podstaw, by sądzić, iż życie R. W. koncentruje się mimo wszystko w lokalu, w którym mieszka jego matka i rodzeństwo. Jakkolwiek w toku postępowania wzywano innych mieszkańców kamienicy przy [...] – w sumie 6 osób – to nie zostały podjęte żadne czynności z ich udziałem – z powodu zwrotu korespondencji przez pocztę. Mając na względzie zebrany w sprawie materiał dowodowy organ I instancji stwierdził, że R. W. – w rozumieniu ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) – opuścił lokal nr 1 przy [...], a tym samym została spełniona przesłanka określona w art. 15 ust. 2 cyt. ustawy, niezbędna do orzeczenia o wymeldowaniu. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł R. W., kwestionując ustalony przez organ stan faktyczny oraz zeznania świadków, na jakich się oparł. Wskazano, iż B. C. jest spowinowacona z wnioskodawczynią, a ponadto wynajmuje od niej lokal handlowy. Ponadto świadek ten zeznał, iż w przedmiotowym lokalu mieszka jedynie J. W. z córką, podczas gdy mieszka tam jeszcze skarżący oraz jego brat J.W.. Z kolei A. B., wbrew swym twierdzeniom, nie zamieszkuje w kamienicy przy [...] 2, a przy [...], gdzie jest zameldowana. Odnosząc się do powodów osobistych, jakie legły u podstaw braku zamieszkania razem z żoną skarżący podniósł, iż w toku postępowania nie było obowiązku opisywania w szczegółach wzajemnych relacji pomiędzy małżonkami. Nie jest to bowiem sprawa o rozwód. Decyzją z dnia [...] Wojewoda, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, podzielając dokonane w niej rozważania prawne. W uzasadnieniu faktycznym wskazano jedynie ogólnie, iż "materiał dowodowy bezspornie świadczy, iż R. W. nie zamieszkuje w tym lokalu". Ponadto "dano wiarę zeznaniom m.in. B. C., która jest osobą obcą dla obu stron". Organ podkreślił, iż wyrokiem z dnia 18 grudnia 2008r., sygn. akt: I C 535/07 orzeczono eksmisję wszystkich osób zameldowanych w przedmiotowym lokalu. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na rozstrzygnięcie organu odwoławczego wniósł R. W., domagając się zmiany krzywdzącej go decyzji. Skarżący zarzucił, iż zeznania B. C. nie są wiarygodne. Świadek ten, będący "bratową synowej A. B. – D. B.", nie jest bowiem osobą obcą dla stron. Ponadto B. C. wynajmuje lokal handlowy od A. B. – właścicielki kamienicy i została poinstruowana przez nią o treści składanych zeznań – pod rygorem rozwiązania umowy najmu. Do okoliczności tych świadek miał przyznać się siostrze strony. R. W., wskazując na zeznania I. K. oraz informację Komendanta Komisariatu Policji III, podkreślił bezstronność tych osób. Zarzucono jednocześnie, iż przy orzekaniu nie oparto się na wymienionych dowodach, pomimo iż I. K.– w przeciwieństwie do B. C. – przebywa często w obu mieszkaniach. Skarżący dodał, iż złożył apelację od wyroku Sądu Rejonowego w Kielcach z dnia 18 grudnia 2008r., sygn. akt I C 535/07, orzekającego eksmisję całej rodziny W. z lokalu nr 1 przy [...]. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy oraz przepisów postępowania w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, iż w toku postępowania administracyjnego Wojewoda dopuścił się naruszenia przepisów prawa procesowego – a to art. 7, art. 8, art. 11, art. 15, art. 77 § 1, art. 107 ust. 3 oraz art. 136 k.p.a. – w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stanowi to zarazem podstawę do uwzględnienia skargi z przyczyn wskazanych w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a. Na wstępie rozważań prawnych wskazać należy, iż zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006r. nr 139, poz. 993 ze zm.), ewidencja ludności polega na rejestracji danych o miejscu pobytu osób, o urodzeniach, dotyczących obowiązku wojskowego, zmianach stanu cywilnego, obywatelstwa, imion i nazwisk oraz o zgonach. W sytuacji, gdy dana osoba opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania organ gminy – stosownie do art. 15 ust. 2 cyt. ustawy – wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie jej wymeldowania. Obowiązek meldunkowy, obejmujący zameldowanie i wymeldowanie się z pobytu stałego lub czasowego, wynika z przepisów prawa i nie wymaga konkretyzacji w decyzjach administracyjnych (por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 października 1991r., sygn. akt III AZP 6/91, OSNC 1992 z. 4, poz. 51). Tym samym wymeldowanie jest potwierdzeniem określonego faktu, a wskazane w art. 15 ust. 2 cyt. ustawy przesłanki jedynie umożliwiają sprecyzowanie stanu faktycznego, którego efektem ma być stwierdzenie, czy dana osoba opuściła lokal mieszkalny. Ze względu na powyższe zasadniczym zagadnieniem niezbędnym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest ustalenie, czy organy administracji publicznej w sposób prawidłowy przeprowadziły postępowanie, w wyniku którego stwierdzono, iż R. W. opuścił lokal nr 1 przy [...]. Zeznania świadków oraz wyjaśnienia stron były w tym względzie sprzeczne, osoby te zgadzały się jedynie co do okoliczności, iż w przedmiotowym lokalu mieszka matka R. W. – J. W. Z tego też względu materiał dowodowy, zgromadzony wyłącznie przez organ I instancji, należy podzielić na 3 części: potwierdzającą wersję przedstawianą przez R. W., potwierdzającą stanowisko A. B. oraz niemającą znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. R., M., J. W. oraz I. K. (sąsiadka) twierdzą, iż strona mieszka w lokalu nr 1 przy [...]. Także z informacji Komendanta Komisariatu Policji III z dnia 27 października 2008r. wynika, iż w lokalu nr 6 przy [...] mieszka M. W. wraz z synem, a R. W. mieszka u matki. Tą ostatnią okoliczność ustalono jednakże na podstawie rozmowy z J. W.– członkiem rodziny R. W., a więc osobą zaangażowaną w niniejszą sprawę, co słusznie zauważył organ I instancji. Przeciwne stanowisko zajmują A. B., S. B. (współwłaściciele przedmiotowej kamienicy) i B. C. Natomiast świadkowie B. W., B. R. (sąsiadki) Z. P.– dzielnicowy oraz D. B. nie byli w stanie jednoznacznie stwierdzić, w którym z wymienionych lokali przebywa skarżący. Stąd też ich zeznania nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. W tym miejscu należy podnieść, iż organ I instancji, orzekając o wymeldowaniu R. W., oparł się przede wszystkim na zeznaniach B. C., uznając ją – w przeciwieństwie do większości pozostałych świadków – za osobę obcą dla stron. Tymczasem w odwołaniu od decyzji z dnia 28 listopada 2008r. R. W. zakwestionował wiarygodność tego świadka, podnosząc iż osoba ta jest spowinowacona z A. B. (współwłaścicielką przedmiotowej kamienicy), od której wynajmuje także lokal handlowy. Pomimo tego Wojewoda bezkrytycznie dał wiarę zeznaniom B. C., przyjmując iż "jest osobą obcą dla stron". Należy jednocześnie zwrócić uwagę, iż jakkolwiek świadek B. C. zeznała do protokołu, iż jest osobą obcą dla stron (k. 26), to w sytuacji, gdyby okazało się, iż rozmija się z rzeczywistością przedmiotowa okoliczność miałaby niewątpliwie wpływ na wiarygodność jej zeznań w pozostałej części, a w konsekwencji na przyjęty stan faktyczny, jaki legł u podstaw wydanych w sprawie decyzji. Organ II instancji, odnosząc się do powyższej kwestii winien był przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe, przewidziane w art. 136 k.p.a., i sprawdzić, czy twierdzenia skarżącego znajdują odzwierciedlenie w rzeczywistości. To samo dotyczy miejsca faktycznego zamieszkania A. B. Wnioskodawczyni twierdzi bowiem, iż zamieszkuje w kamienicy przy [...] i z tego faktu wywodzi swoją wiedzę o braku zamieszkiwania tam R. W. (k. 12). Nadmienić przy tym trzeba, iż zawiadomienia i rozstrzygnięcia wydawane w toku postępowania były odbierane przez stronę pod adresem [...], gdzie, wedle relacji skarżącego, w/w osoba jest zameldowana. Okoliczności tej organ odwoławczy również zdaje się nie dostrzegać – pomimo wyrażonych expressis verbis w odwołaniu zarzutów. W powyższym zakresie należy przytoczyć wyrok tut. Sądu z dnia 4 października 2007r., sygn. akt II SA/Ke 459/07, zgodnie z którym w razie wątpliwości czy w postępowaniu odwoławczym konieczne jest przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego, czy też z przyczyn wymienionych w art. 138 § 2 k.p.a. uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, organ odwoławczy obowiązany jest zastosować art. 136 k.p.a. Brak także podstaw, w opinii Sądu, do przyjęcia, iż w toku postępowania zgromadzono w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy, co również uszło uwadze organu odwoławczego. W sytuacji bowiem, gdy duża część świadków była zaangażowana w niniejszą sprawę – co może nasuwać wątpliwości wobec wiarygodności ich zeznań – obowiązkiem organów było dotrzeć do osób bezstronnych i przesłuchać je w charakterze świadków. Tymczasem w toku postępowania, jakkolwiek wezwano mieszkańców kamienicy przy [...], to wobec zwrotu wezwań po podwójnym awizowaniu przez pocztę (k. 47 – 60), nie podjęto dalszych czynności z ich udziałem, rezygnując tym samym z ich przesłuchania. Tymczasem możliwe było skuteczne wyegzekwowanie obowiązku stawiennictwa, określonego w art. 51 § 1 w zw. z art. 50 § 1 k.p.a., poprzez nałożenie na osoby ignorujące wezwania grzywny, o jakiej mowa w art. 88 § 1 k.p.a. Jednocześnie art. 44 § 4 k.p.a. przewiduje skutek doręczenia zastępczego w przypadku, gdy po dwukrotnym awizowaniu przesyłka nie zostanie odebrana. Z cyt. przepisu wynika, iż brak podjęcia zawiadomień przez adresatów w żaden sposób nie usprawiedliwia braku ich przesłuchania. W tym miejscu godzi się przypomnieć Wojewodzie, iż zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, wyrażoną w art. 7 k.p.a., organy administracji publicznej w toku postępowania stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na uwadze interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przepis ten ustanawia zarazem dla organów obowiązek ustalenia stanu faktycznego zgodnie ze stanem rzeczywistym. Natomiast zabezpieczeniem realizacji opisanej powyżej zasady jest szereg przepisów o postępowaniu dowodowym, spośród których zasadnicze znaczenie ma art. 77 § 1 k.p.a., który nakłada na organy powinność zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Stwierdzić należy, iż organ odwoławczy, z przyczyn powołanych powyżej, wymaganiom tym nie sprostał. Zastrzeżenia Sądu budzi także uzasadnienie faktyczne decyzji II – instancyjnej. Wojewoda nie odniósł się bowiem szczegółowo do wszystkich przeprowadzonych przez organ I instancji dowodów i to pomimo, iż skarżący zakwestionował zasadniczą dla podjętego rozstrzygnięcia ich część. Tymczasem zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać – oprócz wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione – także wyszczególnienie dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie zgodnie przyjmuje się, iż obowiązek ten wiąże się z zasadą przekonywania (art. 11 k.p.a.) oraz z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz świadomości i kultury prawnej obywateli (art. 8 k.p.a.). Podnieść należy, iż organ odwoławczy stwierdził jedynie ogólnie, iż "materiał dowodowy bezspornie świadczy, iż R. W. nie zamieszkuje w tym lokalu" oraz "dano wiarę zeznaniom m.in. B. C.". Ponadto Wojewoda w żaden sposób nie wskazał z jakich powodów uznano za niewiarygodne zeznania znaczącej grupy świadków – M. W., J. W. oraz I. K., jak również wyjaśnienia R. W.. Podkreślić przy tym należy, iż – jak wynika z art. 16 k.p.a. – istota administracyjnego toku instancji polega na dwukrotnym rozpatrzeniu tej samej sprawy administracyjnej (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 28 września 1994r., sygn. akt III SA 1496/93, Prok.i Pr.-wkł. 1995/1/49). Nie budzi wątpliwości Sądu, iż na gruncie rozpoznawanej sprawy organ odwoławczy – ograniczając się do bezkrytycznego przyjęcia ustaleń Prezydenta – wymogu tego nie spełnił. Odnosząc się do poruszonej w zaskarżonej decyzji kwestii wyroku Sądu Rejonowego w Kielcach z dnia 18 grudnia 2008r., sygn. akt I C 535/07, orzekającego eksmisję m. in. R. W. z lokalu przy [...], wskazać należy, iż przedmiotowe orzeczenie pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Z obowiązujących przepisów prawa nie wynika bowiem, aby nawet prawomocny wyrok w sprawie o eksmisję wywoływał jakiekolwiek automatyczne skutki w kwestii wymeldowania, czy też w kwestii ustaleń faktycznych dokonywanych w postępowaniu o wymeldowanie, prowadzonym przez organy administracji (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 października 2005r., IV SA/Wa 568/05, LEX nr 191285). Rozpoznając sprawę ponownie Wojewoda, mając na względzie poczynione wyżej uwagi, przeprowadzi zgodnie z wymogami procedury administracyjnej postępowanie w niniejszej sprawie i wyda stosowne rozstrzygnięcie, eliminując tym samym dotychczasowe naruszenia prawa. W szczególności zostanie ustalone, czy B. C. jest rzeczywiście osobą obcą dla stron oraz czy A. B. przebywa przy [...]. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu zostanie także zabezpieczona realizacja zasady wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.). Dopiero bowiem w oparciu o należycie ustalony stan faktyczny możliwe jest wydanie decyzji administracyjnej czyniącej zadość przepisom prawa materialnego. Ze względu na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a. orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. Orzeczenie zawarte w pkt II wyroku znajduje oparcie w art. 152 ustawy p.p.s.a. Punkt III wyroku Sąd wydał na podstawie § 2 ust. 3, § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 20 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163 poz. 1348 ze zm.) oraz na podstawie art. 250 ustawy p.p.s.a.