II SA/Ke 231/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Chobian, Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka (spr.), Sędzia WSA Jacek Kuza, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Joanna Dziopa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. Decyzją z [...], znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. po rozpatrzeniu odwołania B. B., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta S. z 10 października 2014 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz J. B. od 1 października 2014 r. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że wnioskiem z 29 sierpnia 2014 r. B. B.a zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Starachowicach o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego na córkę J.ę B.. Po rozpatrzeniu tego wniosku, organ I instancji decyzją z dnia 10 października 2014r. odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia wskazując, że zgodnie z zaświadczeniem Prezesa Sądu Okręgowego w Kielcach z 24 września 2014 r., postępowanie o uzyskanie świadczeń alimentacyjnych zasądzonych wyrokiem Sądu Rejonowego w Starachowicach w sprawie o sygn. akt [...] na rzecz J. B. w wysokości po 500,00 zł miesięcznie od jej ojca M. B. przebywającego we Włoszech, wszczęte na wniosek B. B.iej przesłany za pośrednictwem Sądu do właściwego organu włoskiego w trybie rozporządzenia Rady nr 4/2009 z dnia 18 grudnia 2008 r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń oraz współpracy w zakresie zobowiązań alimentacyjnych, nie przyniosło żadnego rezultatu. Organ włoski pismem z dnia 13 sierpnia 2014 r. umorzył postępowanie z uwagi m.in. na brak zaległych sum do wyegzekwowania na rzecz wierzycielki. Organ ustalił także, że z uwagi na treść pisma władz włoskich Prezes Sądu zakończył postępowanie . Organ wyjaśnił, iż w świetle obowiązujących przepisów, świadczenie z funduszu alimentacyjnego przysługuje w przypadku bezskuteczności egzekucji, która zachodzi wówczas, gdy w okresie dwóch ostatnich miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zobowiązań alimentacyjnych. Z zaświadczenia Prezesa Sądu Okręgowego w Kielcach wynika, iż nie jest prowadzone postępowanie w sprawie uzyskania świadczeń alimentacyjnych należnych na rzecz J. B. od zobowiązanego M. B. Zatem nie została spełniona przesłanka bezskuteczności egzekucji alimentów, a tym samym wnioskowane na okres świadczeniowy 2014/2015 świadczenie z funduszu alimentacyjnego nie przysługuje. W złożonym odwołaniu B. B. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wskazała, że w sprawie sygn. akt [...] uzyskała wyrok zobowiązujący M. B. do łożenia na rzecz małoletniej córki J.y alimentów w kwocie po 500 zł miesięcznie. Wyrok ten jest prawomocny, stanowi tytuł wykonawczy i uprawnia do dochodzenia w imieniu córki należnych alimentów. Zaznaczyła ponadto, że od czasu wydania wyroku nie toczyła się sprawa w przedmiocie wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego, w związku z czym M. B. pozostaje nadal zobowiązany do łożenia na utrzymanie córki, a roszczenie małoletniej jest w pełni wymagalne. Odwołująca wyjaśniła również, że jej córka spełnia przesłanki osoby uprawnionej do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a jej ojciec do uznania za dłużnika alimentacyjnego, bowiem odwołująca nie pobiera od niego żadnych wpłat tytułem zasądzonych alimentów. Podniosła także, że w świetle poczynionych przez organ włoski ustaleń przesłanych następnie do Sądu Okręgowego w Kielcach, uznać należy, że egzekucja należnych alimentów okazała się bezskuteczna. Zostało bowiem ustalone, że ojciec małoletniej nie zgadza się na płacenie alimentów dobrowolnie, a przymusowa egzekucja jest w świetle art. 474 włoskiego kodeksu postępowania cywilnego niemożliwa. Podkreśliła, że katalog z art. 2 pkt 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie jest katalogiem zamkniętym. Zdaniem skarżącej w jej sprawie zachodzi okoliczność w postaci niemożności wszczęcia i prowadzenia egzekucji alimentów, które należne są jej córce na bieżąco. Tym samym w jej ocenie spełniony został warunek bezskuteczności egzekucji. Rozpatrując sprawę w trybie odwoławczym Kolegium wskazało, że z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika, iż wnioskiem z dnia 29 sierpnia 2014r. B. B. wystąpiła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Starachowicach o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na córkę J. B. Do wniosku załączyła kopię prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w Starachowicach Wydział III Rodzinny i Nieletnich z dnia 7 grudnia 2007r. sygn. akt [...], którym zasądzono od M. B. na rzecz m.in. J. B. alimenty w kwocie 500 zł miesięcznie, płatne do rąk jej matki - B. B. Ponadto przedłożyła organowi I instancji zaświadczenie Prezesa Sądu Okręgowego w Kielcach z 24 września 2014 r., z którego wynika, iż postępowanie o uzyskanie świadczeń alimentacyjnych zasądzonych wyrokiem Sądu Rejonowego w Starachowicach w sprawie o sygn. akt [...] w kwocie po 500 zł miesięcznie na rzecz J. B. od jej ojca M. B. przebywającego we Włoszech wszczęte na wniosek B. B., który został za pośrednictwem Sądu przesłany do właściwego organu włoskiego w trybie rozporządzenia Rady nr 4/2009 z dnia 18 grudnia 2008 r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń oraz współpracy w zakresie zobowiązań alimentacyjnych, nie przyniosło żadnego rezultatu. Z zaświadczenia tego wynika także, że organ włoski pismem z 13 sierpnia 2014 r. poinformował, że z uwagi na zakończone niepowodzeniem próby skłonienia dłużnika do dobrowolnego płacenia alimentów, a także na brak zaległych sum do wyegzekwowania na rzecz wierzycielki, umarza postępowanie. Ponadto z pisma Prezesa Sądu Okręgowego w Kielcach z 25 września 2014 r. wynika, iż zamknięte zostało postępowanie w sprawie o sygn. [...]. W świetle powyższego, skoro Prezes Sądu Okręgowego w Kielcach jako organ właściwy do prowadzenia egzekucji w przypadku, gdy dłużnik alimentacyjny przebywa poza granicami kraju i tam też znajduje się jego majątek, wskazał, iż uzyskał od organu włoskiego informację, że z uwagi na brak zaległych sum do wyegzekwowania na rzecz wierzycielki umorzone zostało postępowanie, to, zdaniem SKO, nie sposób uznać, że egzekucja jest bezskuteczna, bowiem postępowanie to się nie toczy. Kolegium wskazało, że w świetle uregulowań art. 2 pkt 2 ustawy o osobach uprawnionych do alimentów, egzekucję należy uznać za bezskuteczną także wówczas, gdy nie można wszcząć postępowania egzekucyjnego, a także gdy nie można go prowadzić m.in. z powodu braku możliwości wskazania miejsca zamieszkania dłużnika za granicą a także z powodu braku podstaw prawnych do podjęcia czynności zmierzających do wykonania tytułu wykonawczego. Tymczasem w sprawie postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte i prowadzone na wniosek przedstawiciela ustawowego wierzycielki, jednakże zostało ono umorzone z powodu braku zaległych sum do wyegzekwowania. Ponadto organ egzekucyjny - Prezes Sądu Okręgowego w Kielcach zamykając postępowanie w sprawie o sygnaturze jak wyżej zakończył prowadzenie postępowania z wniosku B. B. Wobec powyższego, w ocenie Kolegium, organ I instancji zasadnie uznał, że postępowanie egzekucyjne świadczeń alimentacyjnych na rzecz J. B. nie jest prowadzone, a tym samym brak jest podstaw do przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Nie zostały bowiem spełnione przesłanki ustawowe do ich przyznania. W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na decyzję z 13 stycznia 2015 r. B. B.a podniosła, że nie ma żadnych przeszkód do wszczęcia egzekucji od dłużnika, ponieważ jest jej znany jego adres – mieszkała tam bowiem 10 lat. Wyjaśniła, iż dłużnik do chwili obecnej nie wpłacił żadnej kwoty i zadłużenie ciągle rośnie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych decyzji administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy, a rozstrzygając o zasadności skargi sąd nie jest związany jej zarzutami ani wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia (art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a.). Podstawę prawną decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Z treści przepisu art. 15 ust. 4 pkt 3 ustawy wynika, że ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego może nastąpić na wniosek osoby uprawnionej po wykazaniu bezskuteczności egzekucji. Definicja pojęcia "bezskuteczność egzekucji" została umieszczona w art. 2 pkt 2 ww. ustawy. Oznacza egzekucję, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych; za bezskuteczną egzekucję uważa się również niemożność wszczęcia lub prowadzenia egzekucji alimentów przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu przebywającemu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności z powodu: a) braku podstawy prawnej do podjęcia czynności zmierzających do wykonania tytułu wykonawczego w miejscu zamieszkania dłużnika, b) braku możliwości wskazania przez osobę uprawnioną miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego za granicą. Do wniosku należy dołączyć zaświadczenie organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne o bezskuteczności egzekucji zawierające informację o stanie egzekucji, przyczynach jej bezskuteczności oraz o działaniach podejmowanych w celu wyegzekwowania zasądzonych alimentów (art. 3 ust. 2 ustawy). Wspomniany wyżej przepis art. 15 ust. 4 ustawy określa szczegółowe wymogi, jakie winien spełniać wniosek o przyznanie świadczenia. Wśród nich – oprócz zaświadczenia organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne – ustawodawca wymienia także oświadczenie stwierdzające bezskuteczność egzekucji oraz informacje właściwego sądu lub właściwej instytucji o podjęciu przez osobę uprawnioną czynności związanych z wykonaniem tytułu wykonawczego za granicą albo o niepodjęciu tych czynności, w szczególności w związku z brakiem podstawy prawnej do ich podjęcia lub brakiem możliwości wskazania przez osobę uprawnioną miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego za granicą (art. 15 ust. 4 pkt 3 lit b i g ustawy). W niniejszej sprawie Kolegium stanęło na stanowisku, że egzekucja należności z tytułu zobowiązań alimentacyjnych nie może być uznana za bezskuteczną, albowiem postępowanie egzekucyjne już się nie toczy – zostało ono umorzone przez organ włoski z powodu braku zaległych sum do wyegzekwowania na rzecz wierzyciela oraz zakończone niepowodzeniem próby skłonienia dłużnika do dobrowolnego płacenia alimentów. Z akt sprawy wynika jednak, że dłużnik alimentacyjny - M. B. – nie wpłacił żadnej kwoty zasądzonej tytułem alimentów na rzecz J. B. prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Starachowicach Wydział III Rodzinny z dnia 7 grudnia 2007 r. sygn. akt [...]. Okoliczności tej żaden z organów orzekających w sprawie nie zakwestionował. Poza sporem pozostaje przy tym, że postępowanie o uzyskanie świadczeń alimentacyjnych zasądzonych ww. wyrokiem prowadzone przez Prezesa Sądu Okręgowego w Kielcach zostało "zamknięte" z uwagi na treść "zawiadomienia o wstrzymaniu realizacji wniosku" z 13 sierpnia 2014 r. przesłanego przez włoskie Ministerstwo Sprawiedliwości Wydział ds. Nieletnich (pismo Prezesa Sądu Okręgowego w Kielcach z 25 września 2014r. skierowane do skarżącej). Zauważyć w tym miejscu należy, iż błędne jest ustalenie Kolegium, że postępowanie toczące się przed organem włoskim zostało umorzone, gdyż znajdujące się w aktach sprawy tłumaczenie przysięgłe ww. "zawiadomienia o wstrzymaniu realizacji wniosku" sformułowania takiego nie zawiera. Tamtejszy organ wyjaśnił, że w związku z wnioskiem o współpracę, celem zachęcenia do polubownego zakończenia sporu i dobrowolnej spłaty alimentów, skontaktowano się z dłużnikiem pod adresem wynikającym z rejestrów, jednakże nie odniosło to pożądanego efektu ponieważ pod jednym z adresów dłużnik nie zamieszkiwał, a pod drugim nie podjął zawiadomienia w urzędzie pocztowym. W związku z tym "z uwagi na fakt, iż próby skłonienia do dobrowolnego płacenia alimentów nie przyniosły rezultatu, a także nie istnieją kwoty zadłużenia do wyegzekwowania na rzecz wierzycielki", tamtejsze Władze Centralne uznały realizację wniosku za zakończoną. Z treści dokumentu władz włoskich nie wynika jednocześnie, z jakich przyczyn uznał, że "nie istnieją kwoty zadłużenia do wyegzekwowania na rzecz wierzycielki", skoro oczywistym jest, że jeżeli Sąd Okręgowy w Kielcach zwrócił się o realizację wyroku zasądzającego alimenty to znaczy, że nie były one uiszczane. Okoliczność tę potwierdza dodatkowo skarżąca podnosząc, że od ojca dziecka nie otrzymała żadnej kwoty "i zadłużenie ciągle rośnie". Należy jeszcze raz przypomnieć, że stosownie do art. 2 pkt 2 ustawy za bezskuteczną egzekucję uważa się zarówno egzekucję, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych, jak również niemożność wszczęcia lub prowadzenia egzekucji alimentów przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu przebywającemu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Słusznie skarżąca zarzuca, że wyliczenie z art. 2 pkt 2 a/ i b/ ma charakter jedynie przykładowy, o czym świadczy użyty przez ustawodawcę zwrot "w szczególności". Skoro postępowanie w przedmiocie uzyskania zasądzonych świadczeń alimentacyjnych z takich czy innych przyczyn nie doprowadziło do skutecznej egzekucji należności alimentacyjnych, co jednoznacznie wynika zarówno ze stanowiska Prezesa Sądu Okręgowego w Kielcach jak i z pisma przesłanego przez organ włoski, to nie było przeszkód do ustalenia, że w stanie faktycznym sprawy egzekucja okazała się bezskuteczna w rozumieniu cytowanego wyżej przepisu. Jednocześnie pismo Prezesa Sądu Okręgowego w Kielcach z 25 września 2014r. skierowane do skarżącej spełnia wymogi informacji, o której mowa w art. 15 ust. 4 pkt 3g, czyli informacji właściwego sądu o podjęciu przez osobę uprawnioną czynności związanych z wykonaniem tytułu wykonawczego za granicą. Faktem jest, że przesłane przez organ włoski pismo jest w pewnym zakresie niezrozumiałe, co może wynikać chociażby z rozbieżności w uregulowaniach pomiędzy prawem polskim i włoskim, jednakże dokonana przez SKO interpretacja treści tego dokumentu w powiązaniu z pozostałymi zgromadzonymi w sprawie dowodami pozostaje w sprzeczności z logiczną wykładnią art. 2 pkt 2 ustawy . Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że organy obu instancji naruszyły wskazany wyżej przepis oraz art. 15 ust. 4 pkt 3g czyniąc wadliwe ustalenie, że w sprawie nie zaszła przesłanka bezskuteczności egzekucji, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i powodowało konieczność uchylenia decyzji I i II instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Orzeczenie zawarte w pkt II wyroku oparto o art. 152 p.p.s.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ I instancji – mając na względzie przedstawione wyżej uwagi – poczyni prawidłowe ustalenia co do skuteczności prowadzonej egzekucji, a następnie dokona ponownej oceny wniosku skarżącej.