II SA/Ke 246/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Armański (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędzia WSA Agnieszka Banach, Protokolant Starszy inspektor sądowy Karolina Chrapkiewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 12 marca 2025 r. znak: SKO.PS-80/5621/2023/2024 w przedmiocie uznania świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane i zobowiązania do jego zwrotu oddala skargę. Decyzją z 12 marca 2025 r. znak: SKO.PS-80/5621/2023/2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach (zwane dalej "SKO"), po rozpatrzeniu odwołania T. K. od decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy z dnia 5 grudnia 2024 r., znak: GOPS.000876.557.ZZ.12.2024, orzekającej w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane świadczenia rodzinnego wypłaconego na podstawie decyzji z dnia 5 listopada 2021 r., znak: SKO.PS-80/6413/3527/2021, zmienionej decyzjami z dnia 11 stycznia 2022 r., z dnia 5 stycznia 2023 r. i z dnia 15 stycznia 2024r., tj. świadczenia pielęgnacyjnego wypłaconego na H. K. w kwocie 796,80 zł w okresie od 23 września 2024 r. do 30 września 2024 r. oraz zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w łącznej wysokości 796,80 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, które liczone są od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że materialnoprawną podstawę prawną zaskarżonej decyzji organu I instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 323), zwanej dalej "u.ś.r.", a dokładnie art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 tej ustawy. Kolegium podniosło, że w rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, iż na mocy decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 5 listopada 2021 r. przyznano T. K. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką – H. K., począwszy od 1 września 2021 r. na czas nieokreślony w wysokości 1971,00 zł miesięcznie. Decyzja ta była zmieniana przez organ I instancji w części dotyczącej wysokości przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego. W dniu 30 października 2024 r. T. K. złożył w organie I instancji oświadczenie, w którym podał, iż od dnia 23 września 2024 r. ma przyznaną emeryturę i prosi o uchylenie decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne. W związku z tym, iż wypłata świadczenia za miesiąc wrzesień 2024 r. oraz październik 2024 r. została już zrealizowana, T. K. w dniu 30 października 2024 r. dokonał zwrotu wypłaconego świadczenia za miesiąc październik na konto Ośrodka. W rezultacie organ I instancji decyzją z dnia 31 października 2024 r., w trybie art. 155 K.p.a., tj. za zgodą strony, uchylił decyzję z dnia 5 listopada 2021 r. ze zmianami, przyznającą T. K. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Powyższe ustalenia zdaniem SKO zasadnie stanowiły podstawę do wszczęcia przez organ I instancji postępowania w sprawie uznania świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego T. K. na matkę H. K. za okres od 23 września 2024 r. do 30 września 2024 r. za świadczenia nienależnie pobrane. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu w piśmie z dnia 10 marca 2025 r. poinformował GOPS w [...], iż T. K. posiada prawo do emerytury od 23 września 2024 r., co powoduje, że od tego dnia świadczenie pielęgnacyjne mu nie przysługuje. Oznacza to, że wypłacane było odwołującemu świadczenie pielęgnacyjne mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do tego świadczenia. W treści decyzji z dnia 5 listopada 2021 r. przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego strona została pouczona o obowiązku niezwłocznego poinformowania organu o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, w tym o ustaleniu prawa do emerytury. Oznacza to, że T. K. został pouczony o okolicznościach uniemożliwiających pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego. W pouczeniu wskazano na konieczność informowania organu o zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia oraz wyjaśniono, że konsekwencją pobrania nienależnego świadczenia jest obowiązek jego zwrotu. W świetle okoliczności faktycznych sprawy, wskazywane pouczenie daje w ocenie organu II instancji podstawy do uznania, że strona w sposób jasny, czytelny i zrozumiały została poinformowana o okolicznościach mających wpływ na pobierane świadczenie. Stwierdzić zatem należy, iż świadczenie pielęgnacyjne wypłacone T. K. za okres od 23 września 2024 r. do 30 września 2024 r. w wysokości 796,80 zł, jest świadczeniem nienależnie pobranym. Skargę na powyższą decyzję SKO wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach T. K., podnosząc że decyzja ta jest bezpodstawna. Z zaświadczenia wydanego przez GOPS w [...] z 5 listopada 2024r. wynika, że za wrzesień wypłacony jest cały zasiłek i na podstawie tego zaświadczenia ZUS wypłacił mu emeryturę od 1 października 2024 r. Zasiłek jaki wpłynął na jego konto w październiku zwrócił GOPS w [...]. Nie pobrał nienależnych mu pieniędzy. Nadmienił, że stracił przez to 180 zł bo jego emerytura jest dużo wyższa. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Rozpatrując skargę w ramach tak zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia bądź stwierdzenia nieważności decyzji organu odwoławczego. Podstawą prawną decyzji organu I instancji o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego skarżącemu z tytułu opieki nad matką H. K., wypłaconego w kwocie 796,80 zł za okres od 23 września 2024 r. do 30 września 2024 r. oraz zobowiązania do zwrotu tego świadczenia jako nienależnie pobranego, były przepisy art. 30 ust. 1 i 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. Pierwszy z tych przepisów stanowi, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Z drugiego wynika z kolei, że za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Uznanie świadczenia za nienależnie pobrane wymaga spełnienia dwóch warunków. Po pierwsze - jego wypłacenie musi nastąpić pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, a po drugie - osoba pobierająca świadczenia powinna zostać prawidłowo pouczona o braku prawa do ich pobierania. Pouczenie spełnia warunki prawidłowego wówczas, gdy jest zredagowane w taki sposób, aby strona mogła jego treść odnieść do swojej sytuacji, aby następnie wiedzieć, że określona okoliczność w jej sytuacji ma znaczenie dla przyznania jej uprawnienia, a jej zaistnienie rodzi po jej stronie obowiązek poinformowania organu o tym fakcie. Zgodnie z art. 25 ust. 1 u.ś.r. w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym na wysokość otrzymywanych świadczeń, osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego świadczenia rodzinne. W rozpatrywanym przypadku niewątpliwym jest, że decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 5 listopada 2021 r., następnie zmienianą w zakresie wysokości świadczenia, przyznano T. K. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką – H. K., począwszy od 1 września 2021 r. na czas nieokreślony w wysokości 1971,00 zł miesięcznie. W dniu 30 października 2024 r. T. K. sam powiadomił organ, składając pisemne oświadczenie, że od dnia 23 września 2024 r. ma przyznaną emeryturę i prosi w związku z tym o uchylenie decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne (świadczenie za październik 2024 r. skarżący sam dobrowolnie zwrócił). Informacja ta została potwierdzona pismem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu, który w piśmie z dnia 10 marca 2025 r. poinformował GOPS w [...], iż T. K. posiada prawo do emerytury od 23 września 2024 r. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2024 r., który znajduje w sprawie zastosowanie w związku z treścią art. 63 ust. 1 ustawy z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429), świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Nie podlega kwestii, że skarżący takie prawo miał ustalone od 23 września 2024 r., co powoduje, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne od tej daty mu nie przysługiwało. Zgodnie z art. 17 ust. 4 u.ś.r. kwotę świadczenia pielęgnacyjnego przysługującą za niepełny miesiąc ustala się, dzieląc kwotę świadczenia przez liczbę wszystkich dni kalendarzowych w tym miesiącu, a otrzymaną kwotę mnoży się przez liczbę dni kalendarzowych, za które świadczenie przysługuje. Kwotę świadczenia przysługującą za niepełny miesiąc zaokrągla się do 10 groszy w górę. Z kolei stosownie do art. 30 ust. 8 u.ś.r. kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Jeśli chodzi o drugą z przesłanek określonych w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., tj. pouczenie o braku prawa pobierania świadczenia, w ocenie Sądu została ona także w tej sytuacji spełniona. W treści decyzji SKO z 5 listopada 2021 r. na str. 4 (k. 2v. akt administracyjnych) zawarto bowiem pouczenie o obowiązku niezwłocznego poinformowania organu o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, w tym w szczególności zaistnienia okoliczności wymienionych w oświadczeniu, w tym m.in. ustaleniu prawa do emerytury. W pouczeniu tym zawarto także informację, że niepoinformowanie organu właściwego o zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a w konsekwencji koniecznością ich zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Odnosząc się do zarzutów skargi, w ocenie Sądu nie zasługują one na uwzględnienie. Trudno powiedzieć na jakiej podstawie emerytura miałaby zostać skarżącemu wypłacona dopiero od 1 października 2024 r. skoro prawo do niej miał ustalone od 23 września 2024 r. Nie można także wykluczyć, że nawet jeśli emerytura została wypłacona w październiku 2024 r., uwzględniała ona także kwotę za okres od 23 września 2024 r. Co jednak najbardziej istotne, w świetle treści art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. decydujące znaczenie dla stwierdzenia braku przysługiwania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ma sam fakt ustalenia prawa do emerytury, a ta okoliczność z pewnością nastąpiła 23 września 2024 r. Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.