II SA/Ke 249/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.), Sędzia WSA Beata Ziomek, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Urszula Opara, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 czerwca 2008r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Szefa Sztabu Wojskowego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie powołania do odbycia zasadniczej służby wojskowej I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. Decyzją Nr [...] z dnia 8 [...] Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję - kartę powołania Wojskowego Komendanta Uzupełnień z dnia [...] wydaną w sprawie powołania D. S. do odbycia zasadniczej służby wojskowej. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy ustalił, że poborowy D. S., posiadający kategorię A zdolności do czynnej służby wojskowej i podlegający konstytucyjnemu obowiązkowi obrony Ojczyzny, od listopada 2005 r. nie zgłaszał się na imienne wezwania wojskowego komendanta uzupełnień, w związku z czym w jego macierzystej Wojskowej Komendzie Uzupełnień założono mu kartę poszukiwań. Natomiast w dniu [...] w siedzibie Wojskowej Komendy Uzupełnień wręczono mu decyzję -kartę powołania z tego samego dnia, powołującą go do odbycia zasadniczej służby wojskowej z dniem 6 maja 2008 r. Według ustaleń organu II instancji, D. S. pod wpływem faktu wręczenia mu karty powołania, zapisał się do Zaocznego Liceum Ogólnokształcącego "[...]" w K. i do odwołania od karty powołania dołączył zaświadczenie z tej szkoły z tej samej daty co karta powołania. W odwołaniu wskazał na chęć kontynuowania przerwanej nauki, a także na fakt uczęszczania na kurs prawa jazdy, na koszty którego wziął pożyczkę w banku na babcię. W tak ustalonym stanie faktycznym organ II instancji przytoczył treść przepisu art. 44 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej określającego kogo nie powołuje się do czynnej służby wojskowej i stwierdził, że sprawę rozpoznał również pod kątem zaistnienia przesłanek do udzielenia odroczenia. Organ przytoczył pełną treść art. 39 ustawy i uznał, że D. S. żadnego ze wskazanych w tym przepisie warunków odroczenia zasadniczej służby wojskowej nie spełnia. W szczególności organ uznał, że wniesione przez skarżącego odwołanie "nie spełniało w żadnym wypadku warunków do potraktowania go jako udokumentowanego wniosku o udzielenie odroczenia". Poza tym nauka jest obowiązkiem tylko do 18 roku życia. Po tym czasie staje się co do zasady uprawnieniem i nie może być wątpliwości co do tego, że obowiązek zasadniczej służby wojskowej wyprzedza uprawnienie do nauki w liceum. W konkluzji organ II instancji podzielił stanowisko organu I instancji, że zaistniały dodatnie przesłanki do powołania D. S. do odbycia zasadniczej służby wojskowej. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach D. S. Skarżący zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych organu polegający na przyjęciu, że najpierw otrzymał kartę powołania, a później zapisał się do szkoły, podczas gdy skarżący wcześniej uczęszczał do płatnej szkoły w S., z której musiał zrezygnować z powodu wysokich opłat semestralnych, a następnie w dniu 7 marca 2008 r. zapisał się do bezpłatnego Liceum Ogólnokształcącego "[...]" w K. O tym, że skarżący najpierw zapisał się do tej szkoły, a dopiero później otrzymał kartę powołania świadczy fakt, że w dniu [...] stawił się do WKU nie na wezwanie, ale po to aby dostarczyć zaświadczenie o dalszym kształceniu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art.1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153/2002 poz. 1269 ze zmianami), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sądowa kontrola legalności decyzji administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy, a rozstrzygając o zasadności skargi sąd nie jest związany jej zarzutami ani wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art.134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że organ administracji II instancji dopuścił się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Obowiązkiem organów administracji wynikającym z art. 7 kpa jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Tymczasem w niniejszej sprawie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności zostały wyjaśnione wadliwie, gdyż ustalenia organu w żadnym razie nie mają oparcia w zgromadzonych w sprawie dowodach, a rozumowanie zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jest sprzeczne z zasadami logicznego rozumowania. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego ustalił w swojej decyzji, że "ewidentnym impulsem dla D. S. w zakresie nauki było wręczenie mu karty powołania, co oznacza równocześnie, że w chwili odbioru decyzji na pewno nie był uczniem". Najpierw bowiem odebrał kartę powołania, a następnie zapisał się do liceum. Tymczasem w aktach sprawy znajduje się zawiadomienie z dnia [...] wystawione przez Dyrektora Zaocznego Liceum Ogólnokształcącego "[...]" w K., z którego wynika, że D. S. w dniu [...] został przyjęty do tej szkoły i w roku akademickim 2007/2008 jest uczniem semestru pierwszego tej szkoły. W aktach znajduje się również opinia o poborowym D. S. sporządzona przez Szefa Wydziału Poboru i Uzupełnień WKU, w której stwierdzono, że zawiadomienie o podjęciu nauki poborowy dostarczył do WKU w dniu [...]. Z samej treści tych dokumentów wynika, że w dniu [...]D. S. już był uczniem szkoły ponadgimnazjalnej, co oznacza, że pobierał naukę w tej szkole. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, aby D. S. został na dzień [...] wezwany do WKU. W aktach sprawy nie ma bowiem wezwania na ten dzień, a organy administracji nie przytaczają takiej okoliczności w uzasadnieniach swoich decyzji. Ostatnie dołączone do akt sprawy wezwanie datowane jest na 5 grudnia 2007 r. i dotyczy wezwania do osobistego stawiennictwa na 13 grudnia 2007 r. W tej sytuacji nie można odmówić wiarygodności twierdzeniom skarżącego, że w dniu [...] stawił się do WKU po to, aby złożyć zawiadomienie o pobieraniu nauki w szkole i że czynności tej dokonał, a dopiero po tym wręczono mu kartę powołania. Wynika stąd, że D. S. najpierw zapisał się do szkoły, a później odebrał kartę powołania, a nie odwrotnie, jak to wbrew przytoczonym faktom i zasadom logicznego rozumowania ustalił organ II instancji. Kolejne popełnione przez organ II instancji naruszenie przepisów postępowania dotyczyło nieodróżnienia i przez to pomieszania trybów postępowania administracyjnego w sprawie powołania do odbycia zasadniczej służby wojskowej i w sprawie udzielenia odroczenia od tej służby. Obowiązujące przepisy wyraźnie i jednoznacznie odróżniają oba te postępowania, co zostało zauważone w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 3 sierpnia 2007 r., II OSK 803/07). Art. 60 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jednolity Dz. U. Nr 241/04 poz. 2416 ze zm.), przytaczanej dalej jako ustawa o powszechnym obowiązku obrony stanowi, że powołanie do czynnej służby wojskowej następuje między innymi za pomocą kart powołania. Karta powołania jest decyzją administracyjną. Powoływanie do czynnej służby wojskowej należy do wojskowego komendanta uzupełnień. Od decyzji o powołaniu do czynnej służby wojskowej służy powołanemu odwołanie do szefa wojewódzkiego sztabu wojskowego, składane za pośrednictwem wojskowego komendanta uzupełnień w terminie czternastu dni od dnia jej doręczenia. Materialnoprawne przesłanki powołania do odbycia czynnej służby wojskowej są natomiast określone w art. 45 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony oraz w wydanym na podstawie art. 45 ust. 3 Rozporządzeniu Ministra Obrony Narodowej z dnia 31 marca 2005 r. w sprawie szczegółowych zasad przeznaczania poborowych do służby wojskowej (Dz.U. Nr 68/05 poz.597 ze zm.). Zgodnie z powołanym art. 45 ust. 1 ustawy, poborowych uznanych za zdolnych do czynnej służby wojskowej wojskowy komendant uzupełnień przeznacza do służby, uwzględniając potrzeby Sił Zbrojnych, orzeczenie właściwej komisji lekarskiej, kwalifikacje zawodowe oraz, w miarę możliwości, życzenia poborowych. Problematyka odroczeń zasadniczej służby wojskowej jest natomiast uregulowana w art. 39 - 42 ustawy o powszechnym obowiązku obrony oraz w wydanym na podstawie art. 39 ust. 8 tej ustawy rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 31 maja 2006 r. w sprawie udzielania odroczeń zasadniczej służby wojskowej (Dz.U. Nr 118/06 poz.800). Warunkiem wszczęcia postępowania o udzielenie odroczenia zasadniczej służby wojskowej jest złożenie przez poborowego pisemnego, udokumentowanego i uzasadnionego wniosku do wojskowego komendanta uzupełnień (art. 39 ust. 1 ustawy i § 2 ust. 1 przytoczonego rozporządzenia). Orzekanie o udzieleniu poborowym odroczeń zasadniczej służby wojskowej należy do wojskowych komendantów uzupełnień. Postępowanie kończy się wydaniem decyzji administracyjnej, od której przysługuje poborowemu odwołanie do szefa wojewódzkiego sztabu wojskowego w terminie czternastu dni od dnia doręczenia orzeczenia. W niniejszej sprawie organ I instancji przeprowadził postępowanie w przedmiocie powołania D. S. do odbycia zasadniczej służby wojskowej, które skończyło się wydaniem decyzji - karty powołania z dnia [...]. D. S. złożył odwołanie od tej decyzji powołując się w nim jednak jedynie na okoliczności mogące mieć znaczenie przy orzekaniu o odroczeniu zasadniczej służby wojskowej, tj. na przesłanki określone w art. 39 ust. 1 pkt 6 i ust. 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony. Zgodnie z tymi przepisami odroczenia zasadniczej służby wojskowej udziela się poborowemu na jego udokumentowany wniosek między innymi ze względu na pobieranie nauki w szkole ponadgimnazjalnej, a można go udzielić ze względu na ważne sprawy osobiste. Tak sformułowane odwołanie wymagało albo wszczęcia postępowania w przedmiocie odroczenia D. S. od odbycia zasadniczej służby wojskowej i wydania stosownej decyzji, albo co najmniej pouczenia strony w trybie art. 9 kpa o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jego praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, tj. pouczenia o możliwości i trybie złożenia wniosku o odroczenie oraz wezwania D. S. do sprecyzowania złożonego odwołania. Według bowiem ogólnej zasady postępowania administracyjnego wyrażonej w przywołanym przepisie art. 9 kpa, organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Takie potraktowanie odwołania poborowego było o tyle istotne, że wynik ewentualnego postępowania o odroczenie musi być uwzględniony przy rozpoznawaniu odwołania od decyzji wydanej w przedmiocie powołania do odbycia zasadniczej służby wojskowej. Jeżeli by bowiem okazało się, że skarżący uzyskał odroczenie, to postępowanie prowadzone w przedmiocie powołania go do odbycia zasadniczej służby wojskowej stałoby się bezprzedmiotowe. Organ administracji II instancji z naruszeniem wymienionych przepisów postępowania administracyjnego i ustawy o powszechnym obowiązku obrony nie wyjaśnił, czy strona domaga się odroczenia zasadniczej służby wojskowej i nie wstrzymał się z wydaniem decyzji w przedmiocie powołania poborowego do odbycia tej służby do czasu wyjaśnienia sprawy odroczenia. Ponadto w decyzji swej nie wyjaśnił czy w sprawie zachodziły pozytywne przesłanki powołania skarżącego do odbycia zasadniczej służby wojskowej, ale - myląc dwa odrębne tryby postępowania - rozpatrzył sprawę odroczenia zasadniczej służby wojskowej, która nie była przedmiotem rozstrzygania przez organ I instancji. Organ naruszył w ten sposób również zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wyrażoną w art. 15 kpa. Nie doszło bowiem w sprawie do dwukrotnego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia przez dwa różne organy tej samej sprawy wyznaczonej treścią rozstrzygnięcia organu I instancji, co jest istotą zasadę dwuinstancyjności. Ponieważ wskazane wyżej naruszenia przepisów postępowania mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c u.p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzji. Rozpoznając sprawę ponownie organ II instancji wyjaśni, czy strona domagała się w złożonym odwołaniu odroczenia zasadniczej służby wojskowej i ewentualnie nada wnioskowi strony odpowiedni bieg. Następnie w zależności od sposobu rozstrzygnięcia tamtej sprawy, oceni sprawę powołania skarżącego do odbycia zasadniczej służby wojskowe pamiętając - w razie uzyskania przez skarżącego odroczenia - o treści art. 105 § 1 kpa. Orzeczenie zawarte w punkcie II wyroku zapadło na podstawie art. 152 p.p.s.a.