II SA/Ke 249/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Beata Ziomek po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. B. o zwolnienie od kosztów i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi P. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 stycznia 2014 r. znak: [...] w przedmiocie skierowania na egzamin sprawdzający kwalifikacje do kierowania pojazdami i zatrzymania prawa jazdy postanawia: I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych; II. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2014 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach oddalił wniosek P. B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W sprzeciwie od ww. postanowienia wnioskodawca podniósł, że to nie on zainicjował postępowanie administracyjne, oraz że opłacenie wszystkich należności, zaspokojenie usprawiedliwionych potrzeb 8-letniego dziecka i dwojga dorosłych osób uniemożliwia odłożenie jakichkolwiek środków pieniężnych. Powołując się na postanowienie Sądu Najwyższego w sprawie III ARN 75/94 wskazał na konieczność szczególnie skrupulatnego rozpatrzenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Ponadto przywołał postanowienie Sądu Apelacyjnego w Białymstoku oraz orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, z których wynika, że wysokie koszty postępowania ograniczają prawo do sądu ustanowione w art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje. Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. W myśl art. 245 § 1-3 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest zatem instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Ze złożonego przez P. B. oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi on gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i 8-letnim synem. Źródłem ich utrzymania jest świadczenie rehabilitacyjne skarżącego w wysokości 300 zł miesięcznie oraz dochód z działalności gospodarczej zony w wysokości 3000 zł miesięcznie. Skarżący wykazał własność domu o pow. 150 m². Oświadczył ponadto, że spłaca kredyt hipoteczny w wysokości 150.000 zł (miesięczna rata 700 zł). Na koszty utrzymania domu rodzina wydaje miesięcznie kwotę 800 zł, a na koszty leczenia – 300 zł. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że rodzina P. B. posiada stały dochód, który wynosi 3300 zł miesięcznie, tj. powyżej kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę (w roku 2014 – 1.680 zł brutto miesięcznie). Wnioskodawca jest właścicielem nieruchomości (domu o pow. 150 m².), nie korzysta z pomocy społecznej. Trudno zatem uznać go za osobę ubogą. Przy osiąganych dochodach rodziny jest w stanie zabezpieczyć środki niezbędne do pokrycia kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania ograniczają się do wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł, oraz wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, tym bardziej że w postępowaniu administracyjnym zakończonym zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia 8 stycznia 2014 r., korzystał z usług adwokata z wyboru. W ocenie Sądu kwestia spłacania zaciągniętego kredytu nie może wpłynąć na przyznanie prawa pomocy, ponieważ jest indywidualną sprawą wnioskodawcy i nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. Zobowiązania prywatnoprawne (np. kredyty) nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Podkreślić bowiem należy, że opłaty sądowe są daninami publicznymi, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. W ocenie Sądu niedopuszczalna byłaby sytuacja, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykonuje ciążące na niej prywatne zobowiązania kredytowe, a żąda by koszty sądowe pokrywał za nią Skarb Państwa. Poza tym udzielenie kredytu musiała poprzedzać pozytywna analiza sytuacji finansowej strony w zakresie możliwości spłaty pożyczonej kwoty. W świetle powyższego, w przypadku takim jak w niniejszej sprawie, gdy środki na utrzymanie gospodarstwa domowego wnioskodawcy uzyskiwane są ze stałego źródła dochodów, nie ma on trudności ze spłatą zobowiązań i regulowaniem bieżących opłat związanych z utrzymaniem rodziny, uznać należy, że brak jest podstaw do stwierdzenia niemożności wygospodarowania stosownej kwoty na pokrycie kosztów postępowania. W konsekwencji należy uznać, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.