II SA/Ke 251/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Żak, Sędziowie Sędzia WSA Danuta Kuchta,, Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Protokolant Sekretarz sądowy Celestyna Niedziela, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 lipca 2007 r. sprawy ze skargi E.S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich we wznowionym postępowaniu oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie po ponownym rozpatrzeniu sprawy E.S. na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002r. Nr 42, poz. 371 ze zm.- cytowanej dalej jako ustawa) utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] Nr [...] podjętą w wyniku wznowienia postępowania mocą której uchylił decyzję własną z dnia [...] i pozbawił E. S. uprawnień kombatanckich. E. S. uprawnienia kombatanckie uzyskał z mocy orzeczenia Wojewódzkiej Komisji Weryfikacyjnej Zarządu Wojewódzkiego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w K. z tytułu udziału w walkach o utrwalenie władzy ludowej w okresie od 27.11.1948r. do 31.12.1948r. potwierdzone zaświadczeniem 003993 z dnia 4.05.1984r. Po wszczęciu postępowania weryfikacyjnego w trybie art. 21 i art. 25 ustawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] o pozbawieniu E. S. uprawnień kombatanckich. W wyniku cofnięcia skargi na powyższą decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 3 marca 2004r. sygn.akt II SA/Kr 2313/00 umorzył postępowanie sądowe. Wnioskiem z dnia 23 grudnia 2004r. zainteresowany zwrócił się o ponowną weryfikację uprawnień kombatanckich powołując się na pismo Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 14.12.2004r. z którego wynikało, że żołnierze 11 Pułku KBW brali udział w walkach z Ukraińską Powstańczą Armią. Decyzją z dnia [...] podjętą w trybie art. 154 § 1 i 2 w zw. z art. 235 § 1 i 2 kpa Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie uchylił własną decyzję z dnia [...] i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich i orzekł o zachowaniu przez E.S. uprawnień kombatanckich. Postanowieniem z dnia [...] organ wznowił postępowanie zakończone wydaniem decyzji z dnia [...] wskazując jako podstawę art. 145 § 1 pkt 5 kpa. W uzasadnieniu podniesiono, że został ujawniony nowy dowód w sprawie: pismo Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie z dnia 7 marca 2006r. wskazujące, że 11 Pułk KBW w latach 1948-1950 brał udział w walkach zbrojnych z Armią Krajową, Zrzeszeniem "Wolność i Niepodległość", Narodowymi Siłami Zbrojnymi, Polskim Wojskiem Podziemnym, Ukraińską Powstańczą Armią oraz ugrupowaniami zbrojnymi określanymi jako "bandy o charakterze rabunkowym". Dokonując ustaleń organ stwierdził, iż w poprzednim piśmie z dnia 14.12.2004r. IPN nie wskazał w jakim okresie 11 Pułk KBW prowadził walki z oddziałami UPA, natomiast w piśmie IPN z dnia 7.03.2006r. potwierdzono, że w/w Pułk walczył z Ukraińską Armią Powstańczą w okresie kwiecień – czerwiec 1950r., a zatem w okresie kiedy E.S. już w nim nie służył. Zainteresowany pełnił służbę w Ludowym Wojsku Polskim w okresie od 19.06.1948r. do 6.07.1949r. w 11 Pułku KBW, następnie od lipca 1949r. do 6.10.1950r. pełnił służbę w Samodzielnym Batalionie Wartowniczym w Warszawie. Fakt ten organ ustalił na podstawie danych zawartych w deklaracji członkowskiej ZBoWiD oraz zaświadczenia Wojskowej Komendy Uzupełnień w B.- Z.. Ubiegając się o przyznanie uprawnień kombatanckich E. S. wyjaśniał, iż brał udział w akcjach likwidacyjnych reakcyjnych band na terenie b.województwa warszawskiego, białostockiego i lubelskiego: band Jaskółki, Jałowca, Młota, Babiniczka i Uskoka oraz Błękitnego. Wymienione oddziały należały do podziemia niepodległościowego. Powołując brzmienie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach organ stwierdził, że pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby pełniące służbę lub funkcję i będące zatrudnione w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa lub poza nimi, jeżeli podczas lub w związku z tą działalnością wykonywały zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Użyty w art. 21 ust 2 pkt 4 lit. c ustawy zwrot "zadania śledcze i operacyjne" należy zgodnie z poglądami wyrażonymi w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, interpretować rozdzielnie. Z tego względu pozbawienie uprawnień kombatanckich dotyczy nie tylko osób wykonujących zadania śledcze, ale również zadania operacyjne bezpośrednio związane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP. Sam udział - nawet nie w pełni dobrowolny i mający miejsce w ramach służby wojskowej - w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego, w walkach z niepodległościowym podziemiem powoduje utratę uprawnień kombatanckich uzyskanych z tytułu utrwalania władzy ludowej, przy czym nie ma znaczenia fakt, iż oddział, w którym kombatant służył, mógł ewentualnie walczyć także z oddziałami UPA. Podobnie w tych okolicznościach bez znaczenia byłaby przynależność zainteresowanego do AK. Skargę na decyzję z dnia [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...]wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach E. S. domagając się ich uchylenia. Zaskarżonym decyzjom zarzucił naruszenie art. 21 ust. 2 pkt 4 lit c ustawy o kombatantach twierdząc, iż nie pełnił żadnych funkcji w strukturach bezpieczeństwa publicznego ani czynności śledczych lub operacyjnych poza nimi. Kwestionuje ustalenia negujące jego udział w walkach z UPA, podając, że nie tylko 11 Pułk KBW ale również Warszawski Batalion Wartowniczy prowadzili walki z tymi oddziałami. Zaprzecza, iż walczył z organizacjami podziemia niepodległościowego, które jego zdaniem w 1948r. już nie istniały a istniały tylko bandy rabunkowe podszywające się pod "szyldy ideowego podziemia politycznego". Wbrew stwierdzeniu organu uważa, że fakt walki z UPA stanowi przesłankę do utrzymania uprawnień kombatanckich. Naruszenia proceduralne skarżący upatruje w bezpodstawnym wznowieniu postępowania oraz przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w sposób dowolny i wybiórczy, z pominięciem jego przesłuchania w charakterze strony. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu. Na wstępie należy odnieść się do zarzutu braku podstaw do wznowienia postępowania, który Sąd rozpoznający niniejszą sprawę uznaje za nietrafny. Z materiału dowodowego wynika, że decyzja z dnia [...] mocą której uchylono decyzje z dnia [...] i [...] orzekające o pozbawieniu E. S. uprawnień kombatanckich, została podjęta po przedstawieniu przez skarżącego pisma IPN z dnia 14.12.2004r. potwierdzającego udział jednostki w której służył E.S. tj. 11 Pułku KBW w walkach z oddziałami UPA. Wprawdzie uzasadnienie tej decyzji jest niezwykle lakoniczne jednakże analiza akt sprawy ( wniosek skarżącego z dnia 23.12.2004r. wraz z załączonym pismem IPN) pozwalają na uznanie, iż potwierdzony udział w walkach z UPA stanowił podstawę przywrócenia uprawnień kombatanckich, których E. S. został pozbawiony w postępowaniu weryfikacyjnym prowadzonym w trybie art. 21 i 25 ustawy o kombatantach. Wskazanie okresu w jakim 11 Pułk KBW walczył z UPA (kwiecień – czerwiec 1950r.) w piśmie z dnia 7.03.2006r. stanowiło w ocenie Sądu nową okoliczność w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5, która uzasadniała weryfikację decyzji z dnia [...], skoro jak wykazał organ E.S. od lipca 1949r. nie pełnił już służby w 11 Pułku KBW tylko w Samodzielnym Batalionie Wartowniczym w Warszawie. Po przeprowadzeniu stosownie do art. 149 § 2 kpa postępowania co do przyczyn wznowienia organ ponownie rozpatruje sprawę co do jej istoty tak aby rozstrzygnięcie nastąpiło zgodnie z wymogami art. 151 § 1 pkt 2 kpa. W świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego, orzeczenia Wojewódzkiej Komisji Weryfikacyjnej Zarządu Wojewódzkiego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w K., danych zawartych w deklaracji członkowskiej ZBoWiD, zaświadczenia Nr [...] ZBoWiD w K. wynika, że uprawnienia kombatanckie E. S. uzyskał z tytułu udziału w walkach o utrwalenie władzy ludowej z reakcyjnym podziemiem w okresie od 27 listopada 1948r. do 31 grudnia 1948r., Pozostaje okolicznością bezsporną, iż E. S. w okresie od 19.06.1948r. do 06.10.1950r. odbywał zasadniczą służbę wojskową, w tym w okresie od 19.06.1948r. do 6.07.1949r. pełnił służbę w 11 Pułku Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, a następnie w Samodzielnym Batalionie Wartowniczym w Warszawie (dowód: zaświadczenie Wojskowej Komendy Uzupełnień w Busku- Zdroju z dnia 31 maja 2000r.). Przepis art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego stanowi, że uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która w latach 1944-1956 była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Pojęcie "aparatu bezpieczeństwa publicznego" określił Sąd Najwyższy w uchwale Składu 7 Sędziów z dnia 7 maja 1992r. sygn. akt II UZP 7/91 OSNCAP-US nr 10/1992, poz. 174, stwierdzając, że pojęcie to oznacza wszystkie jednostki organizacyjne Resortu Bezpieczeństwa Publicznego, które z formalnoprawnego punktu widzenia były określane jako służby bezpieczeństwa publicznego. Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego jest zaliczany do aparatu bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa Publicznego. Była to specjalna formacja wojskowa powołana w 1945r. do walki z niepodległościowym podziemiem oraz zbrojnymi organizacjami ukraińskimi i niemieckimi i do zapewnienia porządku wewnętrznego ( Encyklopedia popularna PWN, Wydanie Świat Książki, Warszawa 1997r., tom 5, s.57). Pozbawienie uprawnień kombatanckich osobę, która pełniła służbę w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego, wiąże się z wykazaniem pełnienia przez nią zadań śledczych i operacyjnych w zwalczaniu osób, organizacji walczących na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. W judykaturze istnieją rozbieżności co do interpretacji zwrotu "zadania śledcze i operacyjne" użytego w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę opowiada się za poglądem zakładającym rozdzielność w/w zadań, ponieważ spójnik w tym zwrocie nie oznacza koniunkcji lecz ma znaczenie enumeratywne czyli jego funkcja sprowadza się do wyliczenia. W tym stanie prawnym do wydania decyzji pozbawiającej uprawnień kombatanckich wystarczające będzie ustalenie wykonywania jednego z zadań wymienionych w powołanym przepisie. Skład orzekający Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach akceptuje również stanowisko organu znajdujące odzwierciedlenie w orzecznictwie sądów administracyjnych (np. wyrok NSA z 25 lutego 1999r. sygn.akt V SA 1663/98 – publ. Lex nr 49270, wyrok NSA z 14 grudnia 2000r. sygn.akt V SA 423/00 Palestra 2001/7-8/205, wyrok NSA z 24 kwietnia 2001, sygn.akt II SA/Ka 1480/99 – niepubl.), iż z punktu widzenia wymagań ustawy o kombatantach fakt udziału – nawet nie w pełni dobrowolny i mający miejsce w ramach służby wojskowej – powoduje utratę uprawnień kombatanckich uzyskanych z tytułu utrwalania władzy ludowej, bez względu na tę okoliczność, że oddział w którym kombatant służył niezależnie od zwalczania poakowskiego podziemia, walczył także z oddziałami UPA. Za niemogący odnieść zamierzonego skutku należy uznać zarzut skarżącego dotyczący pominięcia dowodu z przesłuchania strony. W kontekście powyższych rozważań stwierdzenie organu, iż nawet ewentualne prowadzenie walk z oddziałami UPA nie miałoby wpływu na zmianę decyzji Kierownika Urzędu, jest uprawnione. Tym samym zarzuty naruszenia procedury administracyjnej są nietrafne. Jak ustalono skarżący, pełnił służbę wojskową w 11 Pułku Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego jako żołnierz z poboru, prowadził działalność operacyjną przeciwko "reakcyjnemu podziemiu". Okoliczność ta, została potwierdzona materiałem dowodowym w trakcie postępowania o przyznanie uprawnień kombatanckich. Starając się o członkowstwo w Związku Bojowników o Wolność i Demokrację skarżący wyraźnie przyznał, iż brał udział "w akcjach likwidacyjnych reakcyjnych band na terenie b.województwa warszawskiego, białostockiego i lubelskiego, a to: bandy "Jaskółki", "Jałowca", "Młota", "Babinicza i Uskoka" oraz "Błękitnego" (odwołanie z dnia 16 maja 1983r. – k.nr 11). Informacje zawarte w Encyklopedii "Białych Plam" – Polskie Wydawnictwo Encyklopedyczne "Polwen", Radom 2000, t.I, s. 235 potwierdzają, że oddział "Młota" był zbrojnym oddziałem podziemia poakowskiego, którym dowodził W. Ł.ps. "Młot". Przede wszystkim jednak udział 11 Pułku KBW w którym pełnił służbę E. S., w okresie czerwiec 1948 do październik 1950 w walkach zbrojnych z organizacjami niepodległościowymi: "Wolność i Niezawisłość", Narodowymi Siłami Zbrojnymi, Armią Krajową potwierdził dla potrzeb konkretnej sprawy Instytut Pamięci Narodowej w piśmie z dnia 14.12.2004r. jak również w piśmie z dnia 7.03.2006r. uzyskanym dla potrzeb innej sprawy jednakże którego treść odnosi się do przebiegu walk 11 Pułku KBW ustalonego w oparciu o materiały archiwalne będące w posiadaniu Biura Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów IPN. W tym miejscu należy podkreślić, że Instytut Pamięci Narodowej został utworzony na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz.U. z 2007r. Nr 63, poz. 424 ze zm.) w celu realizacji zadań określonych w art. 1 ustawy do których m.inn. należy ewidencjonowanie, gromadzenie, przechowywanie, opracowywanie, zabezpieczenie, udostępnianie i publikowanie dokumentów organów bezpieczeństwa państwa, wytworzonych oraz gromadzonych od dnia 22 lipca 1944 r. do dnia 31 lipca 1990r., dotyczących działalności organów bezpieczeństwa państwa. Nie ulega wątpliwości, że IPN realizujący swoje ustawowe obowiązki jest organem uprawnionym do udostępniania informacji w tym konkretnym przypadku dotyczącym działalności 11 Pułku KBW, należącego co zostało wcześniej podkreślone do aparatu bezpieczeństwa publicznego. Brak zatem podstaw do kwestionowania wiarygodności informacji uzyskanych z IPN, zwłaszcza, że udział skarżącego w tej jednostce nie budzi zastrzeżeń. Nie istnieją również powody dla których oświadczenia skarżącego w kwestii prowadzenia przez niego walk z "reakcyjnym podziemiem", składane na etapie ubiegania się o uprawnienia kombatanckie należałoby uznać za niewiarygodne. W świetle powyższych rozważań ocena organu, że E. S. wykonywał zadania operacyjne bezpośrednio związane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP jest uprawniona, a pozbawienie skarżącego uprawnień kombatanckich należy uznać za zgodne z prawem. W związku z tym, że kontrola legalności zaskarżonej decyzji nie wykazała niezgodności z prawem w rozumieniu przesłanek wymienionych w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 tej ustawy.