II SA/Ke 251/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Sędzia WSA Beata Ziomek, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Urszula Opara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 czerwca 2016r. sprawy ze skargi K. L. na decyzję Wojewody z dnia 3 września 2015r. znak: [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji. Decyzją z dnia [...] Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] wydaną w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego. Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: W dniu 24.03.2015r. do Urzędu Miasta w [...] wpłynął wniosek I. L. o wymeldowanie szwagra K. L. z pobytu stałego z lokalu nr [...] położonego przy ulicy [...]. Decyzją z dnia [...] organ I instancji, działając na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24.09.2010r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2015r. poz. 388 ze zm.), orzekł o wymeldowaniu K. L. z pobytu stałego z lokalu nr [...] położonego przy ul. [...]. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia powołano się na wyniki przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, powołując się na następujące niesporne okoliczności: - otrzymanie przez K. L. postanowienia Prokuratora Prokuratury Rejonowej z dnia 2.03.2015r., w którym stronę zobowiązano do opuszczenia ww. lokalu zajmowanego wspólnie z bratem i jego żoną, przy czym wskazano że K. L. jest podejrzany m. in. o to, że w okresie do stycznia 2007r. do dnia 28.02.2015r. w [...] znęcał się psychicznie nad bratową I. L. oraz bratem S. L. - opuszczenie przez K. L. lokalu w marcu 2015r. – co potwierdzili zarówno wnioskodawca, jak również sąsiedzi. Odwołanie od ww. decyzji wniósł K. L., podkreślając m. in., że organ I instancji nie miał prawa do podejmowania decyzji o wymeldowaniu do czasu otrzymania prawomocnego wyroku w sprawie głównej. Wojewoda, utrzymując w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie, podzielił w całości podstawę prawną i ustalenia faktyczne powołane przez organ I instancji. Podkreślono przy tym, że wydanie decyzji o wymeldowaniu musi być poprzedzone wnikliwym postępowaniem wyjaśniającym, w trakcie którego obowiązkiem organu jest ustalenie, czy nastąpiło opuszczenie miejsca pobytu, a w przypadku twierdzącym, czy opuszczenie to ma charakter dobrowolny i trwały. Oceniając w tym zakresie zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy organ potwierdził, że K. L. nie zamieszkuje w ww. lokalu. Zwrócono przy tym uwagę, że opuszczenie miejsca pobytu stałego przez stronę nastąpiło wskutek ww. postanowienia o zastosowaniu środka zapobiegawczego w postaci nakazu opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonymi I. L. i S. L. Odnosząc się do zarzutów K. L., kwestionującego dobrowolność opuszczenia przedmiotowego lokalu, Wojewoda uznał je za nietrafne. W tym zakresie wskazano, że opuszczenie mieszkania było konsekwencją wcześniejszego postępowania K. L. wobec I. i S. małż. L. – wobec czego realizację postanowienia Prokuratora Prokuratury Rejonowej należy traktować jako opuszczenie dobrowolne. W sytuacji gdy Prokurator nakazuje podejrzanemu opuszczenie lokalu w celu ochrony pokrzywdzonych, a organ administracji odmawia jego wymeldowania oznaczałoby to, że ma on prawo nadal zamieszkiwać wspólnie z pokrzywdzonymi. Stanowiłoby to naruszenie zasady spójności prawa w zakresie ochrony osób pokrzywdzonych przez różne organy państwa. Organ wyjaśnił, że zameldowanie czy wymeldowanie służy wyłącznie celom ewidencyjnym i jest związane wyłącznie z potwierdzeniem faktu pobytu pod danym adresem. W sytuacji, gdy bezspornym jest fakt, że dana osoba w określonym miejscu nie zamieszkuje, a lokal opuściła w sposób dobrowolny i trwały – organ wydaje decyzję w tej materii. Jeśli natomiast chodzi o trwałość opuszczenia, to Wojewoda wskazał, że: - po pierwsze, nie wiadomo jak długo będzie trwał proces karny w – jak to określił K. L. – "sprawie głównej", - po drugie, nie wiadomo jakie zapadnie orzeczenie i kiedy się uprawomocni. W konsekwencji uznano, że okres przebywania K. L. poza miejscem pobytu stałego będzie jeszcze dość długi, a zatem można w tym przypadku potraktować opuszczenie miejsca pobytu jako mające charakter trwały. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł K. L., domagając się: "uchylenia w całości decyzji Wojewody z dnia 3.09.2015r. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że prowadzona przeciwko niemu sprawa została odroczona do dnia 1.12.2015r. W konsekwencji do czasu uzyskania orzeczenia w sprawie głównej wszystkie decyzje dotyczące zameldowania skarżącego (a tym bardziej negatywne) są niezgodne z prawem". W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej ustawą P.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania jeżeli miało lub mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a.). Wychodząc z tak zakreślonych granic kognicji Sąd stwierdził, że wydane przez organu obu instancji decyzje o wymeldowaniu skarżącego z miejsca pobytu stałego nie odpowiadają prawu. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, rozpatrywany przez pryzmat stosowania art. 35 ustawy z dnia 24.09.2010r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2015r. poz. 388 ze zm.) nie daje bowiem podstaw do przyjęcia, że K. L. opuścił w sposób trwały lokal nr [...] położony przy ulicy [...]. Na wstępie rozważań prawnych należy zauważyć, że zgodnie z obowiązującą od dnia 1.03.2015r. ustawą o ewidencji ludności organ gminy wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się (art. 35 ustawy). Przepis ten, podobnie jak poprzednio obowiązujący w tym względzie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10.04.1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006r. nr 139, poz. 993 ze zm.), nie interpretuje w sposób dosłowny okoliczności uzasadniających wymeldowanie danej osoby z dotychczasowego miejsca pobytu stałego, czy też czasowego, ale mówi o opuszczeniu miejsca pobytu stałego i niedopełnieniu obowiązku meldunkowego, polegającego na zgłoszeniu faktu opuszczenia lokalu organowi meldunkowemu. Z tych też względów istotną rolę w zakresie interpretacji cyt. regulacji ustawy o ewidencji ludności odgrywa dorobek dotychczasowego orzecznictwa sądów administracyjnych, wypracowany na gruncie art. 15 ust. 2 ww. ustawy z 1974r. Zgodnie z jednolitym stanowiskiem judykatury przesłanka opuszczenia miejsca pobytu stałego, w rozumieniu wymienionych przepisów jest spełniona wówczas, jeżeli opuszczenie to, po pierwsze, jest dobrowolne i, po drugie, ma charakter trwały. Odnosząc się do pierwszej z powołanych przesłanek, Sąd zgadza się z dokonaną w tym zakresie przez organów obu instancji oceną materiału dowodowego. Jak wynika bowiem z akt sprawy (k. 21) postanowieniem dnia 2.03.2015r. o sygn. akt 1 Ds. 297/15 Prokurator Prokuratury Rejonowej zastosował wobec K. L. środki zapobiegawcze w postaci: - oddania pod dozór Policji, - nakazu opuszczenia do dnia 28.05.2015r. lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonymi I. L. i S. L. przy ul. [...] (przy czym jako miejsce pobytu wskazano skarżącemu [...]), - zakazu kontaktowania się z ww. pokrzywdzonymi. Z lektury ww. postanowienia wynika, że K. L. jest podejrzany o to, że w okresie do stycznia 2007r. do dnia 28.02.2015r. w [...] znęcał się psychicznie nad bratową I. L. oraz bratem S. L. poprzez wszczynanie awantur domowych, podczas których używał słów powszechnie uznanych za obelżywe, wypowiadał groźby pozbawienia życia wobec I. L., a groźby te wzbudziły w zagrożonej uzasadnioną obawę, iż zostaną spełnione, opluwanie ww., a ponadto w dniu 28.02.2015r. poprzez uderzenia pięścią po twarzy, szarpanie za włosy i uderzenia w prawe ramię spowodował u niej obrażenia ciała w postaci sińców z obrzękiem na czole i twarzy, sińca z obrzękiem i otarciem naskórka na prawym przedramieniu, dolegliwości bólowych głowy, co naruszyło czynności narządu jej ciała na czas trwający nie dłużej niż 7 dni. W tym miejscu wskazania wymaga, że osoba której – tak jak skarżącemu – postawiono zarzut popełnienia przestępstwa znęcania się nad rodziną musi się liczyć ze stosowną reakcją ze strony państwa, przewidzianą w przepisach prawa karnego. W takim wymiarze wydanie opisanego powyżej środka zapobiegawczego – nakazu opuszczenia przez K. L. lokalu nr [...] położonego przy ulicy [...] było konsekwencją jego wcześniejszego zachowania wobec brata i jego żony. Zważywszy na przytoczone okoliczności, należy podzielić stanowisko organów obu instancji o tym, że opuszczenie przez skarżącego ww. mieszkania w marcu 2015r. (okoliczność niesporna), w związku z wydaniem przedmiotowego nakazu, należy traktować jako dobrowolne. Było to bowiem spowodowane przez naganne postępowania samego K. L. wobec członków rodziny we wcześniejszym okresie, co doprowadziło do postawienia skarżącemu zarzutu popełnienia przestępstw z art. 207 § 1 K.k. i art. 157 § 2 K.k. w zw. z art. 11 § 2 K.k. Przechodząc do drugiej z omawianych przesłanek wydania decyzji o wymeldowaniu (trwałości opuszczenia miejsce pobytu stałego) wskazać trzeba na dokonaną przez organy obu instancji błędną wykładnię, a w konsekwencji nieprawidłowe zastosowanie w tym zakresie – w stanie faktycznym niniejszej sprawy –art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Uzasadniając swoje stanowisko w tym przedmiocie Wojewoda zwrócił uwagę, że nie wiadomo jak długo będzie trwał proces karny w sprawie głównej oraz jakie zapadnie orzeczenie i kiedy się uprawomocni. W konsekwencji uznano, że okres przebywania K. L. poza miejscem pobytu stałego będzie jeszcze dość długi, a zatem można w tym przypadku potraktować opuszczenie miejsca pobytu jako mające charakter trwały. W tym miejscu, odnosząc się do argumentacji organu odwoławczego, należy wskazać, że nakaz opuszczenia przez oskarżonego (podejrzanego) lokalu mieszkalnego należy do środków zapobiegawczych, które zgodnie z art. 249 K.p.k. można stosować w celu zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania, a wyjątkowo także w celu zapobiegnięcia popełnieniu przez oskarżonego nowego, ciężkiego przestępstwa, jednak tylko wtedy, gdy zebrane dowody wskazują na duże prawdopodobieństwo, że oskarżony popełnił przestępstwo (§ 1). Z kolei w art. 249 § 4 K.p.k. ustawodawca zwrócił uwagę, że środki zapobiegawcze mogą być stosowane aż do chwili rozpoczęcia wykonania kary. W konsekwencji istotą środków zapobiegawczych jest ich tymczasowość (co najlepiej uwidocznione jest w nazwie jednego z tych środków – aresztowania tymczasowego). Stanowisko to – w odniesieniu do orzeczonego w postępowaniu przygotowawczym nakazu opuszczenia lokalu mieszkalnego – znajduje potwierdzenie w powołanym w postanowieniu Prokuratora Prokuratury Rejonowej przepisie art. 275a K.p.k. Zgodnie z tą regulacją tytułem środka zapobiegawczego można nakazać oskarżonemu o przestępstwo popełnione z użyciem przemocy na szkodę osoby wspólnie zamieszkującej opuszczenie lokalu mieszkalnego zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym, jeżeli zachodzi uzasadniona obawa, że oskarżony ponownie popełni przestępstwo z użyciem przemocy wobec tej osoby, zwłaszcza gdy popełnieniem takiego przestępstwa groził (§ 1). Środek przewidziany w § 1 stosuje się na okres nie dłuższy niż 3 miesiące, a jeżeli nie ustały przesłanki jego stosowania sąd pierwszej instancji właściwy do rozpoznania sprawy, na wniosek prokuratora, może przedłużyć jego stosowanie na dalsze okresy, nie dłuższe niż 3 miesiące (§ 4). Wydając postanowienie o nakazie opuszczenia przez oskarżonego lokalu mieszkalnego można, na wniosek oskarżonego, wskazać mu miejsce pobytu w placówkach zapewniających miejsca noclegowe. Placówkami wskazanymi do umieszczenia oskarżonego nie mogą być placówki pobytu ofiar przemocy w rodzinie (§ 5). Reasumując, stwierdzić trzeba, że bez jednoczesnego zaistnienia obu wymienionych na wstępie przesłanek – to jest dobrowolności i trwałości – nie może być mowy o opuszczeniu przez stronę dotychczasowego miejsca zamieszkania dającego podstawę do orzeczenia przez organ o wymeldowaniu (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 20.10.2015r. o sygn. akt III SA/Ol 632/15, dostępny w internetowej bazie orzeczeń NSA). W konsekwencji, wobec braku spełnienia w stanie faktycznym niniejszej sprawy wymogu trwałości opuszczenia przez K. L. miejsca pobytu stałego – z uwagi na swoistą "tymczasowość" środka zapobiegawczego zastosowanego na podstawie art. 275 a § 1 K.p.a., będącą jego immanentną cechą – wydane przez organy obu instancji decyzje należy uznać za przedwczesne. Niezależnie od powyższego, odnosząc się do obecnego braku zamieszkania przez skarżącego pod dotychczasowym adresem – w kontekście wskazanego w postanowieniu z dnia 2.03.2015r. jako miejsce pobytu skarżącego– zauważyć należy, że w art. 27 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności prawodawca wskazał, że równocześnie można mieć jedno miejsce pobytu stałego i jedno miejsce pobytu czasowego. Natomiast w art. 25 ust. 2 tej ustawy wyjaśniono, że pobytem czasowym jest przebywanie bez zamiaru zmiany miejsca pobytu stałego w innej miejscowości pod oznaczonym adresem lub w tej samej miejscowości, lecz pod innym adresem. Z treści tych przepisów należy wywodzić, że dopuszczalne jest opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu i skoncentrowanie czasowo swoich spraw życiowych w innym miejscu, jeżeli dana osoba nie ma zamiaru zmiany miejsca pobytu stałego, tzn. przewiduje powrót do miejsca dotychczasowego zameldowania na pobyt stały po upływie określonego terminu. Skoro ustawodawca dopuścił możliwość równoczesnego posiadania zameldowania na pobyt stały i pobyt czasowy, oznacza to, że dopóki trwa usprawiedliwiony powód do czasowego zamieszkiwania w innym miejscu, a strona wyraża wolę powrotu do dotychczasowego miejsca zameldowania, dopóty uzasadnione jest utrzymywanie stałego meldunku w miejscu, w którym strona faktycznie nie przebywa. Żaden przepis prawa nie wymaga przy tym, aby w okresie czasowej zmiany miejsca pobytu utrzymywana była jakakolwiek więź z dotychczasowym miejscem pobytu stałego (por. ww. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 20.10.2015r. o sygn. akt III SA/Ol 632/15). Natomiast prawo skarżącego do przebywania w spornym lokalu stanowi odrębną kwestię, która nie ma zasadniczego znaczenia dla oceny wymeldowania. Stosownie bowiem do art. 28 ust. 4 ustawy o ewidencji ludności zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała. Na rejestracyjny charakter meldunku zwrócił uwagę w wyroku z dnia 27.05.2002r. o sygn. akt K 20/01, (OTK ZU A 2002/3/34) Trybunał Konstytucyjny, podkreślając że przedmiotem rejestru jest jedynie "przebywanie", nie zaś – "uprawnienie" do lokalu i stwierdzając jednocześnie, że fakt zameldowania nie daje żadnego prawa do przebywania w lokalu. Podobnie Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8.10.2002r. o sygn. akt III RN 183/01, OSNP 2003/20/477 wskazał, że potwierdzenie pobytu jest tylko potwierdzeniem faktu, a nie uprawnienia i ma charakter dowodowy. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, c w zw. z art. 135 ustawy P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.