II SA/Ke 274/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędzia WSA Krzysztof Armański, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 19 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi E. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 21 marca 2024 r., znak: SKO.PS-80/1127/351/2024 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. II SA/Ke 274/24 Uzasadnienie Decyzją z 21 marca 2024 r., znak: SKO.PS-80/1127/351/2024, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach, po rozpatrzeniu odwołania E. W., utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Końskie decyzję z 23 stycznia 2024 r., znak: R.5211.155.ODM.2023, o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad matką E. P. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Po rozpatrzeniu wniosku E. W. z 29 listopada 2023 r., córki niepełnosprawnej E. P. organ I instancji wydał opisaną na wstępie decyzję z 23 stycznia 2024 r. W odwołaniu wnioskodawczyni podnosiła, że decyzja jest dla niej krzywdząca, ponieważ matka wymaga pomocy i bez jej opieki nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować. Organ odwoławczy wskazał, że E. P. jest wdową i orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w Końskich z 12 września 2017 r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności, na stałe. E. W., zgodnie z oświadczeniem, nie jest rolnikiem oraz nie pracuje w gospodarstwie rolnym. Dyrektor ARiMR w piśmie z 15 grudnia 2023 potwierdził, że ww. nie jest zarejestrowana w ewidencji producentów rolnych oraz nie wnioskowała o płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Nie ubiegała się o zwrot podatku akcyzowego. Kolegium stwierdziło, że w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego odwołująca się miała ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, której wypłata została wstrzymana od dnia 1.01.2024 r. Przepis art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.) określa sytuacje zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego lub zasiłku dla opiekuna stanowiąc, że przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Ponadto zbieg uprawnień do świadczeń regulowany jest w art. 33 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, w którym przyjęto tę samą zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. W odniesieniu do E. W. organ wskazał, że warunek dotyczący wyboru jednego ze świadczeń został spełniony, albowiem ww. złożyła wniosek o zawieszenie wypłaty renty i decyzją ZUS znak: I/10/015318716 z 18 grudnia 2023 r. renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy została zawieszona od dnia 1.01.2024 r. Zgodnie ze stanowiskiem organu, zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w postaci posiadania prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla rencisty, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis art. 24 ust. 2 u. ś.r. ustala prawo do świadczeń rodzinnych począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z renty od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie przedmiotowego świadczenia i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ winien stronę poinformować, stosownie do treści art. 9 kpa. W ocenie organu, E. W. do dnia 31.12.2023 r. nie zrezygnowała z przysługującego jej prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy na rzecz świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem zgodnie z jej wnioskiem do ZUS o zawieszenie wypłaty renty z dnia 28.11.2023 r., organ rentowy wydał decyzję znak: 1/10/015318716 w dniu 18.12.2023 r. o wstrzymaniu zawieszenia prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od dnia 1.01.2024 r. Zatem w tak ustalonym stanie faktycznym, na gruncie przepisów dotychczasowych brak było podstaw do przyznania ww. świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1.11.2023 r. do 31.12.2023 r. Przepis art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, który wszedł w życie 1 stycznia 2024 r. stanowi, że w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (tj. w ustawie oświadczeniach rodzinnych) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Brzmienie powołanego przepisu jednoznacznie wskazuje, że przepisy dotychczasowe (w praktyce tzw. "stare przepisy") zgodnie z zasadą ochrony praw nabytych mają zastosowanie w sprawach dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, do których prawo powstało w okresie do 31.12.2023 r. W art. 63 ust. 2 ustawy o świadczeniu wspierającym prawodawca doprecyzował brzmienie art. 63 ust. 1 cyt. ustawy stanowiąc, że osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. do 31.12.2023 r.), albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. od 01.01.2024 r.), na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4. Zdaniem organu osoba, która w okresie do 31.12.2023 r. albo w okresie od 1.01.2024 r. nie miała, nie ma przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego na tzw. "starych zasadach" nie może zachować/nabyć do niego prawa bez spełniania warunków określonych w art. 63 ust. 3 i 4 ustawy o świadczeniu wspierającym. E. W. nie spełniła wszystkich dotychczasowych warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca złożenia wniosku, tj. od 1.11.2023 r. do 31.12.2023 r., ponieważ nie zrezygnowała w tym okresie z pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, a w stanie prawnym obowiązującym do końca 2023 r. prawo do tego świadczenia pozbawia stronę możliwości ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy decyzją ZUS zostało wstrzymane od 1.01.2024r., co oznacza, że w analizowanym przypadku nie powstało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego do dnia 31 grudnia 2023r. na podstawie przepisów dotychczasowych, a w konsekwencji nie mają zastosowania przepisy przejściowe art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym dotyczące ochrony praw nabytych. Zastosowanie znajdują nowe przepisy, które wprowadzają kryterium wieku dla osoby niepełnosprawnej tj. do ukończenia 18. roku życia, stąd odmowa przyznania świadczenia. W skardze do tut. Sądu E. W. zarzuciła powyższemu rozstrzygnięciu: 1. naruszenie prawa procesowego: a) art. 7 i 77 k.p.a. poprzez wyciągnięcie błędnych wniosków ze zgromadzonego materiału dowodowego polegające na błędnym przyjęciu, że strona skarżąca zawiesiła prawo do renty z dniem 1 stycznia 2004 r., podczas gdy złożyła ona wniosek o zawieszenie prawa do renty z dniem 28 listopada 2023 r., a zatem dzień przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. b) art. 8 i 9 k.p.a. poprzez niepoinformowanie strony o możliwości zwrotu pobranego świadczenia na rzecz organu rentowego otrzymanego po dniu złożenia wniosku o zawieszenie tego świadczenia. 2) Naruszenie prawa materialnego: a) art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym poprzez jego błędną wykładnię i bezzasadne przyjęcie, że skarżąca nie spełniła warunków do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego na "starych zasadach" b) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym przed dniem ł stycznia 2024 r. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie należy się w sytuacji, gdy osoba złożyła wniosek do organu rentowego o zawieszenie świadczenia przed dniem złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i decyzji ją poprzedzającej oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. W uzasadnieniu skargi skarżąca nie zgodziła się z organem odwoławczym, że w jej sytuacji na gruncie przepisów dotychczasowych brak było podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od "1 lipca 2023 r. do 31 grudnia 2023 r." Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych stwierdziła, że możliwość zawieszenia prawa do emerytury eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., a jak podkreśliła, wniosek o zawieszenie prawa do renty inwalidzkiej złożyła 28.11.2023 r., a więc przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem skarżącej, zarówno organ I instancji jak i organ odwoławczy nie wypełniły obowiązku informacyjnego wynikającego z art. 8 i 9 k.p.a. i nie poinformowały jej o możliwości zwrotu otrzymanego świadczenia organowi rentowemu za okres od 1.11.2023 do 31.12.2023, zaś skarżąca nie miała wpływu na to, z jakim dniem organ rentowy zawiesi świadczenie rentowe. Skarżąca wyraziła gotowość zwrotu otrzymanego świadczenia, albowiem ma świadomość, że nie przysługuje jej jednocześnie świadczenie z dwóch tytułów. Sprawa została rozpoznana na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze m.), dalej "Ppsa", na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, z uwagi na wniosek strony skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1364 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Rozpatrując skargę w ramach tak zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia bądź stwierdzenia nieważności decyzji organu odwoławczego. W pierwszej kolejności, z uwagi na treść art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429 ze zm.), obowiązującej od 1 stycznia 2024 r., zgodnie z którym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe, w przypadku skarżącej należało rozważyć, czy zostały spełnione przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych od dnia złożenia wniosku do dnia 31.12.2023 r . Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Skarżąca będąc córką osoby legitymującej się znacznym stopniem niepełnosprawności, która nie pozostaje w związku małżeńskim (wdowa), jest niewątpliwie osobą uprawnioną do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Jak ustalił organ odwoławczy, przeszkodą dla przyznania jej tego świadczenia, wynikającą z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., był fakt posiadania przez skarżącą uprawnienia do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę czy rentę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie renty. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Należy podkreślić, że ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku (por. m.in. wyrok NSA z 16 listopada 2023 r., sygn. I OSK 1922/22). W sprawach dotyczących świadczeń rodzinnych, wynikający z art. 9 i art. 79a k.p.a. obowiązek informacyjny polega na pouczeniu strony o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie prawa do renty i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu wypłaty renty. Jest to szczególnie istotne w tych sprawach, gdzie zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury/renty (por. m.in. wyrok WSA w Poznaniu z 24 listopada 2023 r., sygn. II SA/Po 540/23). Lektura akt wskazuje, że decyzją ZUS Oddział w Kielcach z 18 grudnia 2023 r. znak: I/10/015318716, po rozpatrzeniu wniosku E. W. z 28 listopada 2023 r. organ wstrzymał wypłatę renty z dniem 1 stycznia 2024 r. tj. od najbliższego terminu płatności świadczenia. Powyższe oznacza, że pomimo skorzystania z prawa do wyboru świadczenia, do dnia 31 grudnia 2023 r. skarżąca nie nabyła prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Posiadając prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i pobierając związane z tą rentą świadczenie za miesiąc grudzień 2023 r. bezspornie nie mogła skutecznie ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne w okresie od dnia złożenia wniosku tj. od 29.11.2023 r. do dnia 31.12.2023 r. Jednocześnie skarżąca miała wiedzę, że pobieranie renty stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jak również tego, że może złożyć w ZUS wniosek o wstrzymanie wypłaty tej renty, skoro przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (29.11.2023 r.), taki wniosek do organu rentowego złożyła (28.11.2023 r.) W tej sytuacji trudno zarzucić organom, że nie dopełniły wobec strony obowiązku informacji, o którym mowa w art. 9 i art. 79a k.p.a. W ocenie Sądu zarzut, że organy nie pouczyły strony o możliwości zwrotu pobranego świadczenia na rzecz organu rentowego nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem organy orzekające w sprawach świadczeń rodzinnych są związane decyzją ZUS i nie mają wpływu ani nie decydują o dacie z jaką organ rentowy zawiesi wypłatę świadczenia. Stwierdzenie, że skarżąca wyraża gotowość zwrotu pobranego świadczenia rentowego nie ma wpływu na ocenę zasadności zaskarżonego rozstrzygnięcia. Ustawa o świadczeniach rodzinnych z tak wyrażoną "gotowością" nie łączy skutku prawnego w postaci usunięcia negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. Skarżąca powinna nie tylko zrezygnować z pobierania świadczenia rentowego przed rozstrzygnięciem o prawie do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Rezygnacja taka nie może się bowiem opierać jedynie na warunkowej deklaracji. Koniecznym jest, aby przed rozstrzygnięciem o prawie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego, ustało prawo do pobierania zbieżnego świadczenia (wyrok NSA z 28 lutego 2024 r., sygn. I OSK 215/23). W ocenie Sądu organ odwoławczy w tak ustalonym stanie faktycznym prawidłowo uznał, że na gruncie przepisów dotychczasowych brak było podstaw do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego tj. za okres od 1.11.2023 r. do 31.12.2023 r. W tej sytuacji, należało zastosować przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od 1.01.2024 r. i odmówić przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na wiek osoby niepełnosprawnej tj. w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. – powyżej 18 roku życia. Zgodnie bowiem z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, 4)rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego - jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.