II SA/Ke 287/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Żak, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak (spr.), Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 maja 2016r. sprawy ze skargi M. K. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia 25 stycznia 2016r. znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz M. K. kwotę 100 (sto) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. II SA/Ke 287/16 Uzasadnienie Postanowieniem z dnia 25 stycznia 2016 r., znak: [...], Dyrektor Izby Celnej stwierdził niedopuszczalność zażalenia M. K. z dnia 30 listopada 2015 r. na postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego z dnia 17 września 2015 r. znak: [...] nakładające na stronę karę porządkową w wysokości 800 zł w związku z bezzasadną odmową złożenia wyjaśnień. W uzasadnieniu powyższego postanowienia Dyrektor Izby Celnej podał, że w dniu 17 września 2015r. Naczelnik Urzędu Celnego nałożył na M. K. karę porządkową w wysokości 800 zł. w związku z bezzasadną odmową złożenia wyjaśnień. Postanowienie to zostało doręczone adresatowi 23 września 2015r. Następnie dnia 1 października 2015r. strona nadała na poczcie zażalenie. Postanowieniem z dnia 23 listopada 2015r. nr [...] Dyrektor Izby Celnej stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia zażalenia. Dnia 14 grudnia 2015r. do Izby Celnej ponownie wpłynęło zażalenie M. K. na postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego z dnia 17 września 2015 r. znak: [...] wraz z prośbą o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia. W dniu 14 stycznia 2016r. Dyrektor Izby Celnej odmówił przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia. Dalej, argumentując słuszność wydanego dnia 25 stycznia 2016r. postanowienia nr [...] stwierdzającego niedopuszczalność zażalenia, Dyrektor Izby Celnej wyjaśnił, iż w postępowaniu wstępnym organ odwoławczy podejmuje czynności mające na celu ustalenie, czy odwołanie jest dopuszczalne, czy zostało wniesione z zachowaniem terminu oraz czy spełnia wymagania co do treści. Podkreślił, iż należy mieć na względzie okoliczność, że w dniu 23 listopada 2015r. Dyrektor Izby Celnej rozpatrzył zażalenie M. K. wydając postanowienie stwierdzające uchybienie do wniesienia zażalenia i postanowienie to jest ostateczne w postępowaniu administracyjnym. Podał, iż wniesione przez stronę zażalenie może być niedopuszczalne z wielu powodów (podmiotowych lub przedmiotowych), które uniemożliwiają jego rozpoznanie co do istoty. Wskazał, iż wydanie postanowienia stwierdzającego uchybienie terminowi do złożenia zażalenia sprawia, że postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego w przedmiocie kary porządkowej jest rozstrzygnięciem ostatecznym. W tej sytuacji rozpoznanie zażalenia i wydanie rozstrzygnięcia dokonującego oceny ostatecznego postanowienia byłoby dotknięte wadą nieważności. Na powyższe postanowienie pismem z dnia 29 lutego 2016r. M. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. W treści skargi podniósł zarzut naruszenia art. 228 i 239 Ordynacji podatkowej poprzez ich zastosowanie w niniejszej sprawie skutkujące stwierdzeniem niedopuszczalności zażalenia, podczas gdy wskazane we wniosku z dnia 30 listopada 2015 roku okoliczności uzasadniały jego przyjęcie. Podnosząc powyższy zarzut wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. oraz zasądzenie od Dyrektora Izby Celnej kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi M. K. podniósł, iż postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego z dnia 17 września 2015 roku wymierzające mu karę porządkową w wysokości 800 zł. w związku z bezzasadną odmową złożenia wyjaśnień wskazanych wezwaniem było wadliwe. Skarżący ustosunkował się bowiem do treści wezwania pismem z dnia 28 sierpnia 2015 roku podnosząc, iż wnioskowane informacje nie mają w jego przekonaniu żadnego znaczenia dla sprawy i wykraczają poza jej zakres. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej odrzucenie – gdyby nie uzupełniono braków formalnych, lub o jej oddalenie. Wskazał, iż istotą sporu w niniejszej sprawie jest postanowienie o niedopuszczalności zażalenia, nie rozstrzygano natomiast kwestii wymierzenia kary porządkowej czy zasadności skierowania do strony wezwania. Nadto podtrzymał argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia z dnia 25 stycznia 2016r., nr [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, choć nie wszystkie wskazane w niej argumenty zasługują na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej ustawą p.p.s.a. – wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia – postanowienia z dnia 25.01.2016r., nr [...]. Dyrektora Izby Celnej stwierdzającego niedopuszczalność zażalenia – Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach dopatrzył się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy p.p.s.a.). Dla zobrazowania wad ocenianego postanowienia niezbędne jest przypomnienie chronologii wydawanych przez organ rozstrzygnięć względem M. K., a będących następstwem podejmowanych przez skarżącego działań na skutek wydanego przez Naczelnika Urzędu Celnego postanowienia o wymierzeniu kary porządkowej. Mianowicie: w dniu 23 listopada 2016r. Dyrektor Izby Celnej, na skutek wywiedzionego przez stronę zażalenia, stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia zażalenia, ustaliwszy, iż zostało nadane na poczcie jeden dzień po terminie. Następnie 2 grudnia 2015 do Izby Celnej wpłynął (nadany na poczcie dnia 1 grudnia 2015 roku) wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia wraz z zażaleniem na postanowienie o karze porządkowej – jako załącznikiem do wniosku. Reagując na powyższy wniosek w dniu 14 stycznia 2016r. Dyrektor Izby Celnej wydał postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia. Następnie zaś organ ten w dniu 25 stycznia 2016r. wydał postanowienie nr [...] w którym stwierdził niedopuszczalność zażalenia. Podstawę prawną zaskarżonego postanowienia stanowił art. 228 § 1 pkt 1 oraz § 2, w zw. z art. 239 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015r., poz. 613 ze zm.) – zwanej dalej Ordynacją podatkową. Stosownie do treści art. 228 Ordynacji podatkowej w stadium wstępnym postępowania odwoławczego organ odwoławczy podejmuje czynności mające na celu ustalenie, czy odwołanie jest dopuszczalne, czy zostało wniesione w terminie oraz czy spełnia wymagania określone w art. 222 w/w ustawy. Powszechnie przyjmuje się, że niedopuszczalność odwołania może wynikać z przyczyn o charakterze przedmiotowym lub podmiotowym. Niedopuszczalność odwołania z przyczyn o charakterze przedmiotowym obejmuje sytuacje, w których wystąpi brak przedmiotu zaskarżenia, jak również wypadki, w których decyzja organu pierwszej instancji z mocy przepisów prawa nie podlega zaskarżeniu w drodze odwołania. Do tej kategorii przyczyn niedopuszczalności odwołania można zaliczyć także zaskarżenie czynności organu podatkowego niebędącej decyzją, lecz czynnością materialno-techniczną. Niedopuszczalność odwołania z przyczyn podmiotowych wystąpi w wypadku wniesienia odwołania przez osobę niemającą zdolności do czynności prawnych lub przez podmiot niemający legitymacji do wniesienia odwołania. Sytuacja taka wystąpi wówczas, gdy ów podmiot nie będzie adresatem decyzji i gdy nie będzie twierdził w odwołaniu, że zaskarżona przez niego decyzja narusza jego interes prawny, jak również nie będzie żądał czynności organu ze względu na swój interes prawny (tak A. Kabat [w:] S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Ordynacja podatkowa. Komentarz, wydanie 4, Warszawa 2007, s. 711). Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach stwierdza, iż w przedmiotowej sprawie nie zaistniały żadne przesłanki uzasadniające stwierdzenie niedopuszczalności zażalenia. Podkreślenia wymaga nadto, iż przepis art. 228 § 1 Ordynacji podatkowej wprowadza pewną kolejność stosowania uregulowanych w nim instytucji. Po wniesieniu zażalenia czynności organu powinny się skoncentrować w pierwszej kolejności na rozstrzygnięciu kwestii niedopuszczalności zażalenia. Kontrola zachowania terminu może nastąpić dopiero w sytuacji pozytywnego wyniku tych czynności. Organ drugiej instancji nie powinien się znaleźć w sytuacji zbiegu przesłanek negatywnych zażalenia i nie ma w tym zakresie możliwości wyboru (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 31 lipca 2013r., sygn. akt II SA/Gl 550/13). Skoro zatem Dyrektor Izby Celnej w dniu 23 listopada 2015r. wydał postanowienie, w którym stwierdził uchybienie terminu do wniesienia zażalenia, to jednoznacznie musiał ocenić je jako dopuszczalne (z przyczyn zarówno podmiotowych jak i przedmiotowych), lecz wniesione po terminie. Uszło również uwadze Dyrektora Izby Celnej, iż złożone 1 grudnia 2015r. zażalenie nie było zażaleniem "samodzielnym", lecz stanowiło załącznik do wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia, a strona składając je wypełniła obowiązek nałożony treścią art. 162 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej. Mając na względzie powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uznaje, iż w okolicznościach przedmiotowej sprawy postanowienie w przedmiocie uchybienia terminowi do wniesienia zażalenia oraz rozstrzygnięcie w zakresie przywrócenia terminu do jego wywiedzenia zadośćczyniły obowiązkowi organu odwoławczego do procesowej reakcji na żądania strony. Wydawanie kolejnego postanowienia w trybie art. 228 § 1 pkt 1 w zw. z art. 239 Ordynacji podatkowej tut. Sąd ocenia jako zbędne i tym samym wadliwe. Poza kontrolą Sądu pozostaje natomiast postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego z dnia 17 września 2015r. nakładające na M. K. karę porządkową w wysokości 800 zł. w związku z bezzasadną odmową złożenia wyjaśnień. Dopóki bowiem nie zostanie otworzona procesowa droga do jego merytorycznej oceny, poprzez przywrócenie terminu do jego zaskarżenia, Sąd nie ma możliwości ustosunkowania się do kwestii zasadności jego podjęcia. Zatem nie podlegają rozpoznaniu argumenty skarżącego odnoszące się do braku podstaw nałożenia na niego kary porządkowej. Z powyżej wskazanych przyczyn zaskarżone postanowienie z dnia 25 stycznia 2016 r., znak: [...], Dyrektora Izby Celnej podlegało wyeliminowaniu z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), albowiem naruszało przepisy postępowania tj. art. 228 § 1 pkt 1 w zw. z art. 239 Ordynacji podatkowej, a w okolicznościach przedmiotowej sprawy jego wydanie należało ocenić jako zbędne. O kosztach postępowania orzeczono w oparciu o art. 200 ustawy p.p.s.a.