II SA/Ke 289/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Żak, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.),, Sędzia WSA Beata Ziomek, Protokolant Asystent sędziego Katarzyna Dziubińska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi B. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata P.M. kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa i 80/100) zł, w tym 52, 80 (pięćdziesiąt dwa i 80/100) zł VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją Kierownika Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, z dnia [...] pozbawiono B. M. uprawnień kombatanckich przyznanych mu przez Zarząd Wojewódzki Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w K. decyzją z dnia [..] z tytułu utrwalania władzy ludowej w okresie od dnia 01.01.1947 r. do dnia 31.12.1947 r. Postanowieniem Kierownika Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] stwierdzono uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wyrokiem z dnia 25.04.2005 r. sygn. akt II SA/Kr 814/01 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę na w/w postanowienie. W dniu 25.10.2005r. skarżący złożył podanie o przywrócenie uprawnień kombatanckich z tytułu udzielania ochrony ludności cywilnej, obiektom handlowym i przemysłowym przed bandami w czasie służby w szeregach ORMO. Organ orzekający wniosek ten zakwalifikował jako żądanie zgłoszone w trybie art. 154 k.p.a. Decyzją z dnia [...] odmówiono uchylenia decyzji z dnia [...] o pozbawieniu uprawnień kombatanckich na podstawie art. 154 k.p.a. w związku z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( tekst jednolity Dz. U z 2002r. nr 42, poz. 371 ze zm.), zwanej dalej "ustawą o kombatantach". Skarżący złożył w dniu 18.01.2006r. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, a organ uznając go za niezasadny, zaskarżoną decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...]. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy B. M. nie wskazał, aby istniały jakiekolwiek nowe okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające uchylenie decyzji ostatecznej. Zdaniem organu, słuszny interes strony w rozumieniu art. 154 k.p.a. nie może sprowadzać się do obchodzenia przepisów prawa, a w tym przypadku konkretnie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Niewątpliwie w interesie strony byłoby uniknięcie sankcji wskazanego wyżej przepisu ustawy, jednakże organy administracji publicznej zobowiązane są działać na podstawie przepisów prawa i w sytuacji stwierdzenia braku podstaw do zachowania przyznanych uprawnień kombatanckich zobowiązane są do podjęcia decyzji o ich pozbawieniu. Nie budzi wątpliwości fakt, że skarżący uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej jako członek Ochotniczej Rezerwy Milicji Obywatelskiej. W niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki wyłączające pozbawienie kombatanta uprawnień kombatanckich, jako że wykonywanie obowiązków członka ORMO nie mieści się w żadnym z tytułów, z którymi ustawa wiąże możliwość ich zachowania. Organ orzekający nie kwestionuje bowiem faktu pełnienia przez skarżącego służby w ramach ORMO i opisywanej przez niego działalności. Okoliczność ta sama przez się nie uprawnia skarżącego do zachowania uprawnień kombatanckich. Ochotnicza Rezerwa Milicji Obywatelskiej została powołana przez Ministra Bezpieczeństwa Publicznego na podstawie uchwały Rady Ministrów z dnia 21.02.1946r. Jej głównym zadaniem była walka z bandytyzmem, rabunkami i innego rodzaju przestępstwami. Formacja ta nie była zatem zmilitaryzowaną służbą państwową, a jakakolwiek działalność w jej szeregach nie może być uznana za działalność kombatancką. Potwierdzone to zostało przez orzecznictwo, które pojęcie zmilitaryzowania ujmuje w kategorii prawnej, a nie faktycznej. W znaczeniu prawnym pojęcie to polega na podporządkowaniu aktem prawnym określonej służby państwowej celom i zadaniom wojskowości. W przepisach ustawy o kombatantach status kombatanta związany został z działalnością w składzie formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej. Natomiast działalność w ramach ORMO nie została przez ustawodawcę zaliczona do tytułów uzasadniających zachowanie przyznanych wcześniej uprawnień kombatanckich. Organ wskazał nadto, że skarżący w żaden sposób nie wykazał, aby spełniał przesłanki przewidziane w treści przepisu art. 25 ust. 2 pkt 2 zd. 2 ustawy o kombatantach, warunkujące zachowanie dotychczasowych uprawnień kombatanckich. Takimi okolicznościami są uczestnictwo w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939, uzyskanie uprawnień z mocy obecnie obowiązującej ustawy oraz pełnienie z poboru służby wojskowej w Wojsku Polskim w okresie od 10.05.1945r. do 30.06.1947r. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożył B. M. wnosząc o jego uchylenie i "przyznanie mu uprawnień kombatanta". Zarzucił, że decyzja jest dla niego krzywdząca, ponieważ w szeregach ORMO służył Ojczyźnie, a jako młody chłopiec pomagał partyzantom. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Stosownie do art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Zgodnie z art. 145 § 1 tej ustawy decyzja / lub postanowienie/ podlega uchyleniu, jeżeli Sąd stwierdzi: - po pierwsze, naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, -po drugie, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, - po trzecie, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpatrując skargę w ramach tak zakreślonej kognicji sądu administracyjnego - sąd nie stwierdził, aby w toku postępowania administracyjnego doszło do naruszenia prawa materialnego bądź procesowego, które mogłoby stanowić podstawę uwzględnienia skargi z przyczyn wskazanych w art. 145 w/w ustawy. Tym samym, wbrew zarzutom skargi, kwestionowana decyzja nie budzi zastrzeżeń z punktu widzenia jej legalności. Na wstępie podnieść należy, że zarzuty podniesione w skardze skierowane zostały w głównej mierze przeciwko decyzji Kierownika Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z [...] o pozbawieniu skarżącego uprawnień kombatanckich. Skarżący zdaje się jednak nie zauważać, że zaskarżona decyzja z dnia [...] oraz poprzedzająca ją decyzja Kierownika Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] zostały wydane w oparciu o art. 154 k.p.a., zgodnie z którym decyzja ostateczna na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Należy podnieść, że skarżący w piśmie z dnia 25.10.2005r. nie powołuje się na żadną podstawę wznowienia, o której mowa w art. 145 § 1 k.p.a. czy art. 145a k.p.a., a skoro wynika z niego, iż skarżący domaga się powtórnego zbadania sprawy, słusznie organ potraktował je jako wniosek o uchylenie decyzji ostatecznej w trybie art. 154 § 1 k.p.a. Przepis ten - jak to zostało już podkreślone w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia - stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji administracyjnych i dopuszcza możliwość zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub interes strony. Niewątpliwie decyzja o pozbawieniu skarżącego uprawnień kombatanckich należy do rozstrzygnięć, na podstawie których żadna ze stron nie nabyła prawa, o jakich mowa w powołanym wyżej przepisie. Jego zastosowanie w sprawie jest jednak bardzo ograniczone, gdyż możliwość przewidziana w art. 154 § 1 k.p.a. nie oznacza, że decyzja dla strony niekorzystna, może być następnie zmieniona dla poprawienia jej sytuacji, zwłaszcza, gdy postępowanie wszczęte zostało z urzędu w związku z koniecznością przeprowadzenia postępowania weryfikacyjnego na podstawie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Takie pojmowanie wyjątku od zasady trwałości decyzji administracyjnych przewidzianego w art. 154 § 1 k.p.a. doprowadziłoby do obejścia przepisu art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach (...), a w konsekwencji do rażącego naruszenia art. 6 k.p.a., statuującego jedną z podstawowych reguł działania administracji publicznej na podstawie przepisów prawa. Słuszna jest również argumentacja organu orzekającego, że skarżący uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej jako członek Ochotniczej Rezerwy Milicji Obywatelskiej. Jak wynika z akt sprawy, nie zachodzą przesłanki wyłączające pozbawienie skarżącego uprawnień kombatanckich, jako że wykonywanie obowiązków członka ORMO nie mieści się w żadnym z tytułów, z którymi ustawa wiąże możliwość ich zachowania. Należy również podnieść, że skarżący w żaden sposób nie wykazał, aby spełniał przesłanki przewidziane w art. 25 ust. 2 pkt 2 zd. 2 ustawy o kombatantach, warunkujące zachowanie dotychczasowych uprawnień kombatanckich, dlatego trafne jest stanowisko organu o braku podstaw do wzruszenia ostatecznej decyzji pozbawiającej skarżącego uprawnień kombatanckich. Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w pkt. I wyroku na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). Orzeczenie zawarte w pkt. II wyroku oparto o § 19 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielanej z urzędu (Dz. U. Nr 163 poz. 1348 ze zm.), w związku z art. 250 powołanej ustawy.