II SA/Ke 29/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka, Sędzia WSA Beata Ziomek, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 kwietnia 2016r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata [...] kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych w tym VAT w kwocie 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania J. M., utrzymało w mocy decyzję z dnia [...], wydaną z upoważnienia Starosty, orzekającą o zatrzymaniu J. M., prawa jazdy kategorii "B" wydanego na druku P0115310 w dniu 11.02.2014r. przez Starostę. Powyższa decyzja organu odwoławczego została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy: Wnioskiem z dnia 2.09.2015r. Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy na podstawie art. 5 ust. 3b ustawy z dnia 7.09.2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2015r. poz. 859 ze zm.) zwrócił się do Starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu – J. M. W załączeniu organ przedstawił decyzję z dnia 21.10.2014r. uznającą J. M. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Decyzją z dnia 2.10.2015r. Starosta, działając na podstawie art. 5 ust. 5 ww. ustawy, orzekł o zatrzymaniu J. M. opisanego wyżej prawa jazdy kategorii "B". Odwołanie od powyższej decyzji wniósł J. M., zarzucając organowi I instancji naruszenie zasad współżycia społecznego i nadużycie prawa w sposób niewspółmierny do jego społeczno-gospodarczego przeznaczenia. Odwołujący się wskazał, że w wyniku wydania zaskarżonej decyzji zmieniono na niekorzyść w istotny sposób jego możliwości zarobkowania. Dostępne są bowiem oferty pracy dla kierowców i to niekoniecznie z zawodowym prawem jazdy, dla przedstawicieli handlowych, kierowców busów na liniach lokalnych, czy też dla doręczycieli pocztowych. Tymczasem organ bez zbadania sytuacji rodzinnej i majątkowej pozbawił stronę możliwości znalezienia takiej pracy. Odwołujący się podniósł, że na żądanie MGOPS w Suchedniowie składał wszelkie żądane wyjaśnienia i dokumenty. Samorządowe Kolegium Odwoławczego, utrzymując w mocy zakwestionowaną decyzję, powołało się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, podnosząc – na podstawie dokonanej analizy akt oraz treści art. 5 ust. 3b i 5 ustawy – że w niniejszej sprawie zostały spełnione wszystkie przesłanki przemawiające za zatrzymaniem J. M. prawa jazdy. W tym zakresie organ wskazał na uprawomocnienie się decyzji o uznaniu J. M. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych oraz złożenie przez organ gminy wniosku o odebranie stronie prawa jazdy – wobec czego Starosta był zobowiązany do wydania kwestionowanej decyzji. Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wskazało, że ustawodawca nie uzależnił możliwości zatrzymania prawa jazdy od warunków materialnych dłużnika alimentacyjnego. Ponadto w prowadzonym w tym zakresie postępowaniu nie są badane okoliczności dotyczące przesłanek uznania za takiego dłużnika – które nie mogą rzutować na prawidłowość zaskarżonego rozstrzygnięcia o zatrzymaniu prawa jazdy. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniósł J. M., zarzucając decyzji Kolegium brak wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności dla wydania decyzji uznającej skarżącego za dłużnika alimentacyjnego oraz sprzeczność podjętych rozstrzygnięć z zasadami współżycia społecznego. Skarżący zwrócił uwagę, że pracownicy MGOPS podjęli stanowcze i skuteczne działania zmierzające do wykonania swoich obowiązków dopiero po wydaniu decyzji przez Kolegium – zamiast przed skierowaniem wniosku o zatrzymanie prawa jazdy. Tym samym, zdaniem skarżącego, można skutecznie wezwać stronę, aby przeprowadzić wywiad alimentacyjny, ustalić stan rodzinny i majątkowy – co miało miejsce w dniach 30.11.2015r. i 1.12.2015r. Nie wiadomo natomiast dlaczego do tej pory było to niemożliwe, zwłaszcza że skarżący przez cały czas był do dyspozycji organu. Okoliczności tych Kolegium nie mogło wziąć pod uwagę, ponieważ wszystko odbyło się już po wydaniu decyzji. Odnosząc się do powołanego przez Kolegium orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego J. M. wskazał, że analiza ta pomija milczeniem zasadę celowości, dla której ustawodawca wprowadził prawo zatrzymania prawa jazdy. Myślą przewodnią ustawodawcy było bowiem pozbawienie kierowców – właścicieli pojazdów mechanicznych obowiązku wydatkowania pieniędzy na utrzymanie swoich pojazdów tj. obowiązkowe ubezpieczenie, zakup paliwa i ponoszenia kosztów związanych z utrzymaniem pojazdów i przeznaczenie tych kwot na zaspokojenie potrzeb alimentacyjnych osób, wobec których takie alimenty orzeczono. Tymczasem organy obu instancji nie rozważyły tego zagadnienia, wobec czego doszło do pozbawienia strony możliwości zarobkowania, a tym samym do ciągłego narastania zadłużenia alimentacyjnego. W załączeniu do skargi strona przedstawiła: zaświadczenie MGOPS o przeprowadzeniu w dniu 30.11.2015r. wywiadu alimentacyjnego, informację od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z dnia 24.11.2015r. o zgłoszeniu się do kancelarii dłużnika alimentacyjnego w celu złożenia wyjaśnień oraz decyzję Starosty z dnia 30.11.2015r., uznającą J. M. za osobę bezrobotną i odmawiającą przyznania prawa do zasiłku. Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o zmianę decyzji organu I instancji i nakazanie zwrotu zatrzymanego prawa jazdy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zakwestionowanego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej ustawą P.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 134 ustawy P.p.s.a. sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną. Rozpatrując skargę w ramach tak zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia bądź stwierdzenia nieważności decyzji organu odwoławczego. Na wstępie podkreślić trzeba, że kontrolą sądowoadministracyjną w niniejszej sprawie została objęta decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławcze, utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o zatrzymaniu J. M. prawa jazdy. Stosownie do art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 7.09.2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2015r. poz. 859 ze zm.), zwanej dalej ustawą, który na mocy art. 2 pkt 3 lit. a ustawy z dnia 19.08.2011r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. nr 205, poz. 1212) otrzymał następujące brzmienie: "W przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: 1) złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych - organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych". W przepisie tym po ust. 3 dodano także ust. 3a w brzmieniu: "Decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów" oraz ust. 3b w brzmieniu: "Jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, dołączając odpis tej decyzji, oraz składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997r. - Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, z późn. zm.)". Mocą art. 2 pkt 3 lit. c ustawy zmieniającej z 2011r. znowelizowano także treść normy wynikającej z art. 5 ust. 5 ustawy poprzez wprowadzenie następującego jej brzmienia: "Na podstawie wniosku, o którym mowa w ust. 3b, starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy". Wyszczególniona powyżej nowelizacja uwzględniała treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22.09.2009r. o sygn. P 46/07 (opubl. OTK ZU nr 8/A/2009, poz. 126), w którym w szczególności uznano za naruszone dotychczasowym kształtem instytucji zatrzymywania prawa jazdy zasadę proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji) oraz zasadę sprawiedliwej procedury (art. 2 Konstytucji). Uwzględniając to orzeczenie w uzasadnieniu projektu powołanej nowelizacji wskazano m.in., że dokonane zmiany miały na celu wprowadzenie nowych rozwiązań w procedurze zatrzymywania prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego przez wprowadzenie trybu odwoławczego oraz realizację zasady proporcjonalności. Kolejna kontrola zgodności z Konstytucją RP unormowań zawartych w art. 5 ust. 3b ustawy została zakończona wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 lutego 2014r. o sygn. K 23/10 (opubl. OTK-A 2014/2/10), w którym stwierdzono, że oceniany przepis jest zgodny z wywodzoną z art. 2 Konstytucji zasadą proporcjonalności. Decydujący wpływ na takie rozstrzygnięcie miał fakt, że decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy jest stosowana wobec wąskiej kategorii osób zobowiązanych do alimentacji. Ustawodawca wyodrębnił grupę dłużników alimentacyjnych, którzy w jego ocenie, wykazują się szczególną uporczywością w utrudnianiu egzekucji oraz w uchylaniu się od współpracy z właściwymi organami w zakresie aktywizacji zawodowej, pomimo braku zatrudnienia i określił ich jako uchylających się od zobowiązań alimentacyjnych. Przesłanki wszczęcia postępowania o uznanie dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych zostały ukształtowane w art. 5 ust. 3 ustawy. Trybunał wziął pod uwagę, że dłużnik alimentacyjny, zachowując się zgodnie z prawem, ma decydujący wpływ na niezastosowanie wobec niego środka w postaci zatrzymania prawa jazdy. Zakwestionowany środek nie jest więc stosowany automatycznie w sytuacji niewywiązywania się dłużnika ze zobowiązań alimentacyjnych, ale jedynie wówczas, gdy dłużnik alimentacyjny uporczywie utrudnia egzekucję lub nie podejmuje żadnej aktywności w celu aktywizacji zawodowej, a proponowane przez właściwe instytucje prace bez uzasadnionej przyczyny odrzuca. Natomiast, zgodnie z art. 5 ust. 3a ustawy, decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy nie można wydać, jeżeli dłużnik przez ostatnie 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Taki dłużnik nie jest bowiem dłużnikiem uchylającym się od zobowiązań alimentacyjnych w rozumieniu ustawy. Z akt sprawy wynika, że na podstawie cyt. przepisów Burmistrz Miasta i Gminy wydał decyzję z dnia 21.10.2014r. (k. 2 akt administracyjnych) o uznaniu J. M. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 2.03.2015r. (k. 4 akt administracyjnych). W tym zakresie organy obu instancji zgodnie uznały, że J. M.: - po pierwsze, nie zjawił się, jak również nie usprawiedliwił swojej nieobecności w siedzibie MGOPS – pomimo doręczonego mu w dniu 4.07.2014r. wezwania do stawiennictwa (z pouczeniem o treści art. 5 ust. 3 ustawy) – celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i ustalenia jego sytuacji finansowej, dochodowej i zawodowej; - po drugie, w okresie ostatnich 6 miesięcy nie wywiązywał się w każdym miesiącu z zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów (która to okoliczność została potwierdzona zaświadczeniem Komornika sądowego z dnia 28.08.2014r.). Od powyższej decyzji organu odwoławczego nie została wniesiona skarga do sądu administracyjnego. Mając na względzie powyższe, wnioskiem z dnia 2.09.2015r. (k. 6 akt administracyjnych) Kierownik MGOPS, działając z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy i powołując się na art. 5 ust. 3b ustawy, zwrócił się do Starosty Skarżyskiego o zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu – J. M., przedstawiając w załączeniu decyzje organów obu instancji. Stosownie do treści art. 5 ust. 5 ustawy na podstawie wniosku, o którym mowa w ust. 3b, starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. Z brzmienia cytowanego przepisu wynika, że decyzja w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy ma charakter związany, ponieważ organ jest zobligowany do wydania nakazu w sytuacji, gdy wystąpiły przesłanki określone tym przepisem, to jest gdy: - po pierwsze, zostanie złożony wniosek pochodzący od organu właściwego dłużnika i - po drugie, decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna. W rozpoznawanej sprawie obie przesłanki zostały spełnione. Należy wyraźnie podkreślić, że decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy podjęta na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy nie jest decyzją uznaniową. Organ orzekając w tym zakresie nie jest bowiem uprawniony do dokonywania oceny spełnienia przesłanek określonych w art. 5 ust. 3 ustawy, ani też nie może brać pod uwagę sytuacji osobistej i ekonomicznej dłużnika alimentacyjnego (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 3.07.2014r. o sygn. akt VIII SA/Wa 68/14, dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA). Odnosząc się do zarzutów skarżącego o tym, że zatrzymanie prawa jazdy spowoduje problemy ze znalezieniem pracy na stanowisku, gdzie jest ono wymagane, wskazać należy za Trybunałem Konstytucyjnym (sprawa o sygn. akt K 23/10), że środek ten nie jest stosowany automatycznie w sytuacji niewywiązywania się dłużnika ze zobowiązań alimentacyjnych. Jeśli bowiem dłużnik alimentacyjny nie jest w stanie wywiązać się z alimentów, ale współpracuje z właściwymi organami, prawa jazdy nie można mu zatrzymać. W związku z powyższym, według Trybunału, traci na znaczeniu argument, że prawo jazdy może mieć niekiedy znaczenie podczas poszukiwania lub wykonywania określonej pracy. Jak już to wyżej zaznaczono, związany charakter decyzji wydawanej w trybie art. 5 ust. 5 ustawy, uniemożliwia organowi badanie zasadności uznania skarżącego za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, jego sytuacji rodzinnej, majątkowej czy zdrowotnej. W konsekwencji okoliczności te nie mają znaczenia w postępowaniu w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy, a jedynie na etapie rozstrzygania o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych – które to postępowanie, prowadzone uprzednio wobec J. M., zostało już prawomocnie zakończone. Odnosząc się do przedstawionej w załączeniu do skargi dokumentacji (zaświadczenia MGOPS o przeprowadzeniu w dniu 30.11.2015r. wywiadu alimentacyjnego, informacji od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z dnia 24.11.2015r. o zgłoszeniu się do kancelarii dłużnika alimentacyjnego w celu złożenia wyjaśnień oraz decyzji Starosty z dnia 30.11.2015r., uznającej J. M. za osobę bezrobotną i odmawiającej przyznania prawa do zasiłku) należy wskazać, że Sąd, oceniając legalność zaskarżonej decyzji, uwzględnia stan faktyczny i stan prawny obowiązujący w dacie jej wydania (art. 133 ustawy P.p.s.a.). Z zestawienia dat przedmiotowej dokumentacji z dniem, w którym została wydana decyzja organu odwoławczego (13.11.2015r.) wynika, że Kolegium nie miało możliwości ustosunkowania się do przedłożonych dokumentów. Tym samym argumentacja strony prezentowana w skardze, niezależnie do oceny jej zasadności, jest spóźniona i z tego względu nie mogła być wzięta przez Sąd pod uwagę. Końcowo zauważyć należy, że art. 5 ust. 6 ustawy określa przesłanki, jakie muszą zostać spełnione, aby decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy została uchylona. Zgodnie z tym przepisem uchylenie tej decyzji następuje na wniosek organu właściwego dłużnika skierowanego do starosty, gdy: 1) ustanie przyczyna zatrzymania prawa jazdy, o której mowa w ust. 3, oraz dłużnik alimentacyjny przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów lub 2) nastąpi utrata statusu dłużnika alimentacyjnego. Mając na względzie treść cyt. przepisu stwierdzić trzeba, że to od samego dłużnika alimentacyjnego – jego starań w wywiązywaniu się ze zobowiązań alimentacyjnych – uzależnione jest uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy i jego zwrot. Skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy P.p.s.a. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie § 2 ust. 3, § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013r. poz. 461 ze zmianami) w zw. z art. 250 ustawy P.p.s.a. W tym miejscu podnieść należy, że z dniem 1.01.2016r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.10.2015r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2015r. poz. 1801), które zawiera nowe stawki opłat za udział w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając jednak na uwadze, że zgodnie z § 22 tego rozporządzenia do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji, Sąd przyznał wynagrodzenia na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002r. – gdyż skargę w niniejszej sprawie wniesiono w dniu 14.12.2015r. ----------------------- 8